--- title: "Bolada jinsiy aʼzo shikastlanishi: qachon shoshilinch" description: "Yorgʻoqqa zarba, zamok shikastlanishi, qiz bolaning oraliqqa yiqilishi: qaysi shikastlar uyda oʻtadi, qachon darhol shoshilinch yordamga borish kerak." lang: uz url: https://usaqurologiyasi.com/uz/kasalliklar/jinsiy-azolar-shikastlanishi/ --- [Jinsiy aʼzolar](/uz/kasalliklar/#jinsiy-azolar) # Bolalarda jinsiy aʼzolar shikastla­nishi: yorgʻoq, jinsiy olat, oraliq Yorgʻoqqa zarba, zamok shikastlanishi, qiz bolaning oraliqqa yiqilishi: qaysi shikastlar uyda oʻtadi, qachon darhol shoshilinch yordamga borish kerak. Muallif: [Dr. Parviz Hojiyev](/uz/shifokor/), bolalar urologi (FEAPU). Qisqacha Xavflimi? Koʻpchiligi yengil boʻladi. Lekin baʼzi belgilar shoshilinch koʻrikni talab qiladi. Moyakka zarba Kuchli ogʻriq, shish yoki koʻkarish oʻtmasa, oʻsha kuni koʻrik va UTT kerak. Zamokka qisildi Kuch bilan tortmang. Bolani shoshilinch yordam boʻlimiga olib boring, u yerda ogʻriqsizlantirib ochiladi. Qiz bolada qon Oz qon ham koʻp boʻlib koʻrinishi mumkin. Qon toʻxtamasa yoki bola siya olmasa, shoshilinch. ## Qanday shikastlar boʻladi? Bolalarda jinsiy aʼzolar shikastlari koʻpincha tasodifan yuz beradi: sportda zarba, velosiped ramasi yoki devor ustiga oraliq bilan yiqilish, zamokka qisilish. Koʻpchiligi yengil boʻladi va uyda oʻtib ketadi. Lekin baʼzi belgilar uretra, moyak yoki ichki aʼzolar shikastlanganini koʻrsatishi mumkin va shoshilinch koʻrikni talab qiladi. ## Yorgʻoqqa zarba Yorgʻoq shikastlarining deyarli barchasi toʻmtoq zarbadan boʻladi: sport, velosiped, yoʻl-transport hodisasi. Zarbadan keyin qisqa muddatli ogʻriq meʼyor. Quyidagi hollarda **oʻsha kuni, kechiktirmasdan** koʻrik kerak: - ogʻriq oʻtmasa yoki kuchaysa, - yorgʻoq shishsa, koʻkarsa, kattalashsa, - koʻngil aynishi, qusish boʻlsa. Bunday hollarda moyak pardasi yirtilishi mumkin (moyak yorilishi). Shifokor moyakning **Doppler UTTsini** qiladi. Lekin dastlabki soatlarda UTT yirtiqni har doim ham koʻrsatmaydi, qoʻl bilan koʻrik ham yetarli emas. Shuning uchun shubha yuqori boʻlsa, moyak operatsiya yoʻli bilan tekshiriladi. Erta operatsiya moyakni saqlab qolish imkoniyatini oshiradi: operatsiya 3 kunga kechiksa, moyak ancha koʻp hollarda yoʻqotiladi. Zarbadan keyin [moyak buralishi](/uz/kasalliklar/moyak-buralishi/) ham yuz berishi mumkin. Toʻsatdan kuchli ogʻriqda darhol shoshilinch yordam boʻlimiga boring. ## Jinsiy olat va zamok shikastlanishi **Zamok shikastlanishi** koʻpincha maktabgacha va kichik maktab yoshidagi oʻgʻil bolalarda boʻladi: shimni yopayotganda yoki ochayotganda jinsiy olat terisi zamokka qisilib qoladi. - Uyda kuch bilan tortmang va qayta-qayta ochishga urinmang: bu bolaga qattiq ogʻriq beradi. - Shimni yechib boʻlmasa, uni zamok atrofidan kesib olish mumkin. - Bolani shoshilinch yordam boʻlimiga olib boring. U yerda avval ogʻriqsizlantiriladi, soʻng zamok maxsus asbob bilan kesilib, teri boʻshatiladi. Kichik shilinishlar va koʻkarishlar odatda yaxshi bitadi. Shifokor siydik chiqarish teshigi shikastlanmaganini tekshiradi. Jinsiy olat yoki oraliqqa zarbadan keyin **siydik chiqarish teshigidan qon kelsa, siydikda qon koʻrinsa, siyish ogʻriqli boʻlsa yoki bola siya olmasa**, uretra shikastlangan boʻlishi mumkin. Bu shoshilinch holat. ## Qiz bolalarda oraliqqa yiqilish Qizlar velosiped ramasi, devor yoki mebel chetiga oraliq bilan yiqilishi mumkin. Balogʻatgacha bu sohaning toʻqimalari nozik va qon bilan yaxshi taʼminlangan. Shuning uchun kichik shikast ham koʻp qon ketayotgandek koʻrinishi mumkin, lekin shikastlarning koʻpchiligi yengil boʻladi. - Toza mato bilan yengil bosib turing, matoga oʻralgan sovuq kompress qoʻyish mumkin. - Yengil shikastda tuzli suvli vanna yengillik beradi. Siyishda achishish boʻlsa, shifokor mahalliy krem tavsiya qilishi mumkin. Qon toʻxtamasa, jarohatning chuqurligi va chetlari koʻrinmasa, shish kattalashsa, bola siya olmasa yoki jarohat oʻtkir narsa bilan yuz bergan boʻlsa, **darhol shoshilinch yordam boʻlimiga boring**. Baʼzan jarohatni yaxshi koʻrish uchun koʻrik narkoz ostida oʻtkaziladi. ## Buyrak shikastlanishi Bolalarda buyrak zarbadan kattalarga nisbatan osonroq shikastlanadi. Qorin, biqin yoki belga kuchli zarba, yiqilish yoki avariyadan keyin siydikda qon koʻrinsa, darhol murojaat qiling. Jiddiy shikastda siydikda qon umuman boʻlmasligi ham mumkin, shuning uchun kuchli travmadan keyin shifokor koʻrigi kerak. Batafsil: [siydikda qon](/uz/kasalliklar/gematuriya/). ## Shifokor nega batafsil soʻraydi? Shifokor shikast qanday, qayerda va qachon yuz berganini soʻraydi va yozib qoʻyadi. Bu har bir bolada qoʻllaniladigan odatiy tartib. Bolalarda jinsiy aʼzolar shikastlari aksariyat hollarda tasodifan yuz beradi. Lekin bola kimdir unga zarar yetkazganini aytsa yoki voqea yuzasidan sizni biror narsa xavotirga solsa, bu haqda shifokorga ochiq ayting: bolani himoya qilish uchun ixtisoslashgan yordam bor. ## Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak? Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring. - Siydik chiqarish teshigidan qon kelyapti, siydikda koʻrinadigan qon bor yoki bola siya olmayapti - Yorgʻoqqa zarbadan keyin kuchli ogʻriq, tez kattalashayotgan shish, koʻngil aynishi yoki qusish - Bosib turganda ham toʻxtamaydigan qon ketish - Kesilgan yoki sanchilgan jarohat, jarohat chetlari koʻrinmaydi yoki shish kattalashyapti - Qoringa yoki belga zarbadan keyin siydikda qon [Tez tibbiy yordam: 103](tel:103) Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma Travma bolalarda kasallanish va oʻlimning yetakchi sababi; EAU sanab oʻtgan mexanizmlar orasida yiqilish, yoʻl-transport hodisalari, sport, jismoniy zoʻravonlik va jinsiy zoʻravonlik bor. Uretra shikastlanishi belgilari: meatusdan qon, makrogematuriya, ogʻriqli siyish yoki siya olmaslik; oraliq shishi va yorgʻoqqa tarqalgan gematoma boʻlishi mumkin. Uretra shikastlanishiga shubhada retrograd uretrografiya kuchli tavsiya etiladi; «minib yiqilish» (bulbar uretra) shikastlarida koʻpincha qoʻshimcha shikast boʻlmaydi. Bolalarda toʻmtoq travmada buyrak shikastlanishi kattalarga nisbatan koʻproq uchraydi va gematuriyasiz ham boʻlishi mumkin. Bolalardagi skrotal travmaning 94,5% i toʻmtoq (sport, velosiped, yoʻl-transport hodisasi); rangli Doppler UTT tez va foydali, lekin oʻtkir davrda moyak yorilishini (oqsil pardaning yirtilishi) oʻtkazib yuborishi mumkin, fizikal koʻrik esa yolgʻiz oʻzi ishonchsiz. Yuqori xavfda erta reviziya moyakni saqlab qolish uchun yaxshi imkoniyat beradi: 72 soatlik kechikishda orxiektomiya 45%, erta reviziyada 9% boʻlgan (Cass et al.). Travmatik gematotselening taxminan yarmida oqsil parda shikastlanishi bor; travma buralish bilan ham namoyon boʻlishi mumkin. Balogʻatgacha qizlarda estrogen taʼsirida boʻlmagan genital toʻqimalar moʻrt va qon bilan yaxshi taʼminlangan, kichik travma ham koʻp koʻrinadigan qon ketishiga olib kelishi mumkin; davom etayotgan qon ketish, chetlari koʻrinmaydigan jarohat, kichik jinsiy lab yirtigʻi, siya olmaslik yoki shifokor xavotiri shikastni «yengil emas» deb baholashga asos boʻladi va narkoz ostida koʻrik koʻrib chiqiladi; koʻrik bir marta, tajribali shifokor tomonidan oʻtkazilishi kerak. Zamok shikastlanishida erta ogʻriqsizlantirish juda muhim; toʻqima zamok boshchasiga qisilgan boʻlsa, uning markaziy koʻprikchasi kesiladi, tishlar orasiga qisilgan boʻlsa, zamok qisilgan joydan pastroqdan kesiladi; muvaffaqiyatsizlikda jarroh maslahati kerak, meatus shikastlanmaganini tekshirish lozim. Urogenital travma koʻpincha qasddan shikastlash haqida savol tugʻdiradi, lekin u bilan kam bogʻliq boʻladi; anamnez shikastga mos kelmasa, bu baholanishi, hujjatlashtirilishi va tegishli mutaxassislarga yoʻnaltirilishi kerak. ## Qabulda nima qilinadi? 1. Shikast qanday sodir boʻlgani soʻraladi, bola ogʻriqsizlantirilgandan keyin ehtiyotkorlik bilan koʻrikdan oʻtkaziladi. 2. Yorgʻoq shikastida moyakning Doppler UTTsi qilinadi; moyak yorilishiga shubha boʻlsa, operatsiya kechiktirilmasdan muhokama qilinadi. 3. Uretra shikastiga shubha boʻlsa, qoʻshimcha tekshiruv rejalashtiriladi, yengil shikastlarda uydagi parvarish tushuntiriladi. [WhatsApp orqali qabulga yoziling](https://wa.me/994504443035?text=Assalomu%20alaykum%2C%20%E2%80%9CJinsiy%20a%CA%BCzolar%20shikastlanishi%E2%80%9D%20bo%CA%BByicha%20qabulga%20yozilmoqchi%20edim.)Bolalar urologiyasi markazi, Badam Medical Center, Boku ## Koʻp beriladigan savollar Moyagiga toʻp tegdi, ogʻriq 10 daqiqada oʻtib ketdi. Shifokorga borish kerakmi? Ogʻriq butunlay oʻtgan boʻlsa, shish va koʻkarish boʻlmasa, bolani uyda kuzating. Ogʻriq qaytsa, moyak shishsa yoki qusish boshlansa, oʻsha kuni koʻrik kerak. Baʼzan zarbadan keyin moyak buralishi ham yuz berishi mumkin. Qizim velosiped ramasiga minib yiqildi va qon kelyapti. Nima qilishim kerak? Toza mato bilan bir necha daqiqa yengil bosib turing. Bu sohadagi toʻqimalar qon bilan yaxshi taʼminlangani uchun oz qon ham koʻp koʻrinadi va bunday shikastlarning koʻpchiligi yengil boʻladi. Qon toʻxtamasa, jarohat chuqurligi koʻrinmasa yoki bola siya olmasa, darhol shoshilinch yordam boʻlimiga boring. Yengil shikastda tuzli suvli vanna yengillik beradi. Shifokor shikast qanday sodir boʻlganini batafsil soʻrayapti. Nega? Bu har bir bolada beriladigan odatiy savol. Jinsiy aʼzolar shikastlari aksariyat hollarda tasodifan yuz beradi. Lekin bola kimdir unga zarar yetkazganini yoki tegib ketganini aytsa yoki sizni biror narsa xavotirga solsa, bu haqda shifokorga ochiq ayting: bolani himoya qilish uchun ixtisoslashgan yordam bor. ## Mavzuga oid - [Moyak buralishi Moyak torsiyasi, oʻtkir moyak ogʻrigʻi Kasallik](/uz/kasalliklar/moyak-buralishi/) - [Siydikda qon Gematuriya, qizil yoki jigarrang siydik Kasallik](/uz/kasalliklar/gematuriya/) - [Epididimit va orxit Moyak va moyak ortigʻining (epididim) yalligʻlanishi Kasallik](/uz/kasalliklar/epididimit-orxit/) - [Gidrotsele Moyak istisqosi, yorgʻoqda suyuqlik Kasallik](/uz/kasalliklar/gidrotsele/) - [Uretra prolapsi Siydik chiqarish kanali shilliq qavatining tashqariga chiqishi Kasallik](/uz/kasalliklar/uretra-prolapsi/) - [Vulvovaginit Tashqi jinsiy aʼzolar va qin kirish qismining yalligʻlanishi Kasallik](/uz/kasalliklar/vulvovaginit/) - [Priapizm Uzoq davom etuvchi, oʻtmaydigan ereksiya Kasallik](/uz/kasalliklar/priapizm/) Manbalar - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Paediatric urological trauma.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology) - [Patterson K et al. A scoping review of historical and contemporary management strategies for paediatric scrotal trauma. Ir J Med Sci, 2025.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=A%20scoping%20review%20of%20historical%20and%20contemporary%20management%20strategies%20for%20paediatric%20scrotal%20trauma) - The Royal Children's Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Straddle injuries. - Perth Children's Hospital. Emergency Department Guideline: Penile zipper injury. Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi. Yangilangan: 2026-yil 31-oktabr --- Information for parents and colleagues; it does not replace an in-person examination. Emergencies: call 103 (Azerbaijan, Kazakhstan, Uzbekistan) or your local emergency number.