--- title: "Uşaqda cinsiyyət orqanı zədəsi: nə vaxt təcili" description: "Uşaqda xayalığa zərbə, fermuar zədəsi, qızlarda aralığa yıxılma: hansı zədələr evdə keçir, hansında dərhal təcili yardıma getmək lazımdır." lang: az url: https://usaqurologiyasi.com/xestelikler/cinsiyyet-orqanlarinin-travmasi/ --- [Cinsiyyət orqanları](/xestelikler/#penis) # Uşaqlarda cinsiyyət orqanlarının zədələri: xayalıq, penis, aralıq Uşaqda xayalığa zərbə, fermuar zədəsi, qızlarda aralığa yıxılma: hansı zədələr evdə keçir, hansında dərhal təcili yardıma getmək lazımdır. Müəllif: [Dr. Pərviz Hacıyev](/haqqinda/), uşaq uroloqu (FEAPU). Qısa cavab Təhlükəlidirmi? Çoxu yüngül olur. Amma bəzi əlamətlər təcili müayinə tələb edir. Xayaya zərbə Güclü ağrı, şişkinlik və ya göyərmə keçmirsə, həmin gün müayinə və USM lazımdır. Fermuara ilişib Zorla dartmayın. Uşağı təcili yardım şöbəsinə aparın, orada ağrısızlaşdırma ilə açılır. Qızda qanaxma Az qan çox görünə bilər. Qanaxma dayanmırsa və ya uşaq sidiyə gedə bilmirsə, təcili. ## Hansı zədələr olur? Uşaqlarda cinsiyyət orqanlarının zədələri çox vaxt təsadüfən baş verir: idmanda zərbə, velosipeddən və ya hasardan aralığın üstünə yıxılma, fermuara ilişmə. Zədələrin çoxu yüngül olur və evdə keçir. Amma bəzi əlamətlər sidik kanalının, xayanın və ya daxili orqanların zədəsini göstərə bilər və təcili müayinə tələb edir. ## Xayalığa zərbə Xayalıq zədələrinin demək olar ki, hamısı küt zərbədir: idman, velosiped, yol qəzası. Zərbədən sonra qısa müddətli ağrı normaldır. Bu hallarda **həmin gün, gecikdirmədən** müayinə lazımdır: - ağrı keçmir və ya güclənir, - xayalıq şişir, göyərir, böyüyür, - ürəkbulanma, qusma var. Belə hallarda xayanın qişası cırıla bilər (xayanın cırılması). Həkim xayanın **Doppler USM-ini** edir. Amma USM ilk saatlarda cırığı həmişə göstərmir və təkcə əllə müayinə də kifayət etmir. Ona görə şübhə yüksəkdirsə, əməliyyatla yoxlanılır. Erkən əməliyyat xayanı xilas etmək şansını artırır: əməliyyat 3 gün gecikdikdə xaya xeyli daha çox itirilir. Zərbədən sonra [xaya burulması](/xestelikler/xaya-burulmasi/) da baş verə bilər. Qəfil, güclü ağrıda dərhal təcili yardım şöbəsinə gedin. ## Penis və fermuar zədəsi **Fermuar zədəsi** ən çox məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı oğlanlarda olur: şalvarı bağlayarkən və ya açarkən penisin dərisi fermuara ilişir. - Evdə zorla dartmayın və təkrar-təkrar açmağa çalışmayın: bu, uşağa güclü ağrı verir. - Şalvarı çıxarmaq mümkün deyilsə, onu fermuarın ətrafından kəsə bilərsiniz. - Uşağı təcili yardım şöbəsinə aparın. Orada əvvəlcə ağrısızlaşdırma edilir, sonra fermuar xüsusi alətlə kəsilərək açılır. Kiçik cızıqlar və göyərmələr adətən yaxşı sağalır. Həkim sidik kanalının dəliyinin zədələnmədiyini yoxlayır. Penisə və ya aralığa zərbədən sonra **sidik kanalının dəliyindən qan gəlirsə, sidikdə qan görünürsə, sidiyə getmək ağrılıdırsa və ya uşaq sidiyə gedə bilmirsə**, sidik kanalı zədələnmiş ola bilər. Bu, təcili haldır. ## Qızlarda aralığa yıxılma Qızlar velosipedin çərçivəsinə, hasara və ya mebelin kənarına aralıqla yıxıla bilər. Yetkinlikdən əvvəl bu nahiyənin toxuması zərif və qanla zəngindir. Ona görə kiçik zədə də çox qan kimi görünə bilər, amma zədələrin çoxu yüngül olur. - Təmiz bezlə yüngülcə sıxın, bezə bükülmüş soyuq kompres qoya bilərsiniz. - Yüngül zədədə duzlu su vannası rahatlıq verir. Sidiyə gedərkən yanma olursa, həkim yerli krem məsləhət görə bilər. Bu hallarda **dərhal təcili yardım şöbəsinə** gedin: qanaxma dayanmır, yaranın dərinliyi və kənarları görünmür, şişkinlik böyüyür, uşaq sidiyə gedə bilmir və ya yara deşilmə ilə baş verib. Bəzən yaranı yaxşı görmək üçün müayinə narkoz altında edilir. ## Böyrək zədəsi Uşaqlarda böyrək böyüklərə nisbətən zərbədən daha asan zədələnir. Qarına, böyrə və ya belə güclü zərbədən, yıxılmadan, qəzadan sonra sidikdə qan görünürsə, dərhal müraciət edin. Ciddi zədə zamanı sidikdə qan olmaya da bilər, ona görə güclü travmadan sonra həkim müayinəsi lazımdır. Ətraflı: [sidikdə qan](/xestelikler/hematuriya/). ## Həkim niyə ətraflı soruşur? Həkim zədənin necə, harada və nə vaxt baş verdiyini soruşur və bunu qeyd edir. Bu, hər uşaqda aparılan adi qaydadır. Uşaqlarda cinsiyyət orqanlarının zədələri əksər hallarda təsadüfi olur. Amma uşaq kiminsə ona zərər verdiyini deyirsə və ya hadisə ilə bağlı narahatlığınız varsa, bunu həkimə açıq deyin: uşağı qorumaq üçün ixtisaslaşmış kömək var. ## Nə vaxt təcili müraciət etməli? Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin. - Sidik kanalının dəliyindən qan gəlir, sidikdə görünən qan var və ya uşaq sidiyə gedə bilmir - Xayalığa zərbədən sonra güclü ağrı, sürətlə artan şişkinlik, ürəkbulanma və ya qusma - Təzyiqlə sıxdıqda dayanmayan qanaxma - Kəsilmiş, deşilmiş yara, yaranın kənarları görünmür və ya şişkinlik böyüyür - Qarına və ya bel nahiyəsinə zərbədən sonra sidikdə qan [Təcili yardım: 103](tel:103) Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd Travma uşaqlarda xəstələnmə və ölümün aparıcı səbəbidir; mexanizmlər arasında yıxılma, yol qəzası, idman, fiziki zorakılıq və cinsi istismar sayılır (EAU). Uretra zədəsinin əlamətləri: meatusda qan, görünən hematuriya, ağrılı sidik ifrazı və ya sidiyə gedə bilməmə; perineal şişkinlik və skrotumu əhatə edən hematoma ola bilər. Uretra zədəsi şübhəsində retroqrad uretroqrafiya güclü tövsiyədir; straddle (bulbar uretra) zədələrində çox vaxt əlavə zədə olmur. Uşaqlarda küt travmada böyrək zədəsi böyüklərə nisbətən daha çox rast gəlinir və hematuriya olmadan da ola bilər. Skrotal travmanın 94,5%-i küt travmadır (idman, velosiped, yol qəzası); Doppler USM sürətli və faydalıdır, amma kəskin dövrdə testis rupturunu (tunika albugineyanın cırılması) buraxa bilər, fiziki müayinə tək başına etibarsızdır. Yüksək riskdə erkən eksplorasiya testisin xilası üçün yaxşı şans verir: 72 saat gecikmədə orxiektomiya 45%, kəskin eksplorasiyada 9% olmuşdur (Cass et al.). Travmatik hematoselenin təxminən yarısında tunika albugineya zədəsi olur; travma burulma ilə də müşayiət oluna bilər. Qızlarda yetkinlikdən əvvəlki estrogensiz genital toxumalar kövrək və qanla zəngindir, kiçik travma da çox görünən qanaxma verə bilər; davam edən qanaxma, kənarları görünməyən yara, kiçik dodaq cırığı, sidiyə gedə bilməmə və ya klinik narahatlıq «qeyri-yüngül» zədə sayılır, narkoz altında müayinə nəzərdən keçirilir; müayinə bir dəfə, təcrübəli həkim tərəfindən aparılmalıdır. Fermuar zədəsində erkən analgeziya vacibdir; ilişmə fermuarın başlığındadırsa, mərkəzi lövhə kəsilir, dişlərin arasındadırsa, fermuar zədə yerindən aşağıdan kəsilir; uğursuzluqda cərrahi məsləhət lazımdır, meatusun zədəsi yoxlanılır. Urogenital travma tez-tez qəsdən zədə sualını doğurur, amma onunla nadir hallarda əlaqəlidir; anamnez zədəyə uyğun gəlmirsə, ehtimal qiymətləndirilməli, sənədləşdirmə və müvafiq yönləndirmə aparılmalıdır. ## Qəbulda nə olur? 1. Zədənin necə baş verdiyi soruşulur, uşaq ağrısızlaşdırıldıqdan sonra ehtiyatla müayinə olunur. 2. Xayalıq zədəsində xayanın Doppler USM-i edilir; xayanın cırılması şübhəsində gecikdirmədən əməliyyat müzakirə olunur. 3. Sidik kanalı zədəsi şübhəsində əlavə müayinə planlanır, yüngül zədələrdə evdə qulluq izah edilir. [WhatsApp ilə qəbula yazılın](https://wa.me/994504443035?text=Salam%2C%20Cinsiyy%C9%99t%20orqanlar%C4%B1n%C4%B1n%20z%C9%99d%C9%99l%C9%99ri%20m%C3%B6vzusu%20il%C9%99%20ba%C4%9Fl%C4%B1%20q%C9%99bula%20yaz%C4%B1lmaq%20ist%C9%99yir%C9%99m.)Uşaq Urologiyası Mərkəzi, Badam Medical Center, Bakı ## Tez-tez verilən suallar Xayaya top dəydi, ağrı 10 dəqiqəyə keçdi. Həkimə getmək lazımdırmı? Ağrı tam keçibsə, şişkinlik və göyərmə yoxdursa, uşağı evdə izləyin. Ağrı qayıdarsa, xaya şişərsə və ya qusma başlayarsa, həmin gün müayinə lazımdır. Bəzən zərbədən sonra xaya burulması da baş verə bilər. Qızım velosipeddən aralığın üstünə yıxıldı və qan gəlir. Nə etməliyəm? Təmiz bezlə bir neçə dəqiqə yüngülcə sıxın. Bu nahiyədə toxuma çox qan aldığı üçün az qan da çox görünür və zədələrin çoxu yüngül olur. Qanaxma dayanmırsa, yaranın dərinliyi görünmürsə və ya uşaq sidiyə gedə bilmirsə, dərhal təcili yardım şöbəsinə gedin. Yüngül zədədə duzlu su vannası rahatlıq verir. Həkim zədənin necə baş verdiyini təfsilatı ilə soruşur. Niyə? Bu, hər uşaqda edilən adi sualdır. Cinsiyyət orqanlarının zədələri əksər hallarda təsadüfi olur. Amma uşaq kiminsə ona zərər verdiyini və ya toxunduğunu deyirsə və ya narahat olduğunuz bir şey varsa, bunu həkimə açıq deyin: uşağı qorumaq üçün ixtisaslaşmış kömək var. ## Əlaqəli mövzular - [Xaya burulması Testis torsiyası, kəskin xaya ağrısı Xəstəlik](/xestelikler/xaya-burulmasi/) - [Sidikdə qan Hematuriya, qırmızı və ya qəhvəyi sidik Xəstəlik](/xestelikler/hematuriya/) - [Epididimit və orxit Xayanın və epididimin iltihabı Xəstəlik](/xestelikler/epididimit-orxit/) - [Hidrosele Xayalıqda maye, xayalıqda su Xəstəlik](/xestelikler/hidrosele/) - [Uretra prolapsı Sidik kanalının selikli qişasının bayıra çıxması Xəstəlik](/xestelikler/uretra-prolapsi/) - [Vulvovaginit Xarici cinsiyyət orqanlarının və uşaqlıq yolu girəcəyinin iltihabı Xəstəlik](/xestelikler/vulvovaginit/) - [Priapizm Uzun sürən, keçməyən ereksiya Xəstəlik](/xestelikler/priapizm/) Mənbələr - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Paediatric urological trauma.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology) - [Patterson K et al. A scoping review of historical and contemporary management strategies for paediatric scrotal trauma. Ir J Med Sci, 2025.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=A%20scoping%20review%20of%20historical%20and%20contemporary%20management%20strategies%20for%20paediatric%20scrotal%20trauma) - The Royal Children's Hospital Melbourne. Clinical Practice Guideline: Straddle injuries. - Perth Children's Hospital. Emergency Department Guideline: Penile zipper injury. Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir. Yenilənib: 31 oktyabr 2026 --- Information for parents and colleagues; it does not replace an in-person examination. Emergencies: call 103 (Azerbaijan, Kazakhstan, Uzbekistan) or your local emergency number.