--- title: "Uşaqda xaya şişi: xayalıqda ağrısız düyün, nə etməli" description: "Yetkinlikdən əvvəl oğlanlarda xaya şişi: ağrısız düyün, nə qədər tez həkimə getməli, USM və AFP müayinəsi, xayanı qoruyan əməliyyat." lang: az url: https://usaqurologiyasi.com/xestelikler/xaya-sisi/ --- [Xaya və qasıq](/xestelikler/#xaya) # Uşaqlarda xaya şişi: xayalıqda ağrısız düyün Yetkinlikdən əvvəl oğlanlarda xaya şişi: ağrısız düyün, nə qədər tez həkimə getməli, USM və AFP müayinəsi, xayanı qoruyan əməliyyat. Müəllif: [Dr. Pərviz Hacıyev](/haqqinda/), uşaq uroloqu (FEAPU). Qısa cavab Təcilidirmi? Gecə təcili yardım lazım deyil, amma gecikdirməyin: bir neçə gün ərzində uşaq uroloquna göstərin. Xərçəngdirmi? Kiçik uşaqlarda xaya şişlərinin çoxu (60–75%) xoşxassəlidir. Hansı müayinələr? Xayanın USM-i və qanda alfa-fetoprotein (AFP). Xaya çıxarılırmı? Mümkün olduqda xayanı saxlayan əməliyyat edilir: yalnız şiş götürülür. ## Xaya şişi nədir? Xayada əmələ gələn hər hansı yeni toxuma (törəmə) **xaya şişi** adlanır. Uşaqlarda bu çox nadir haldır: təxminən 100 000 uşaqdan 0,5–2-sində rast gəlinir və ən çox 0–4 yaşda olur. Valideynləri ən çox narahat edən sual xərçəngdir. Yetkinlikdən əvvəlki oğlanlarda xaya şişlərinin **çoxu (60–75%) xoşxassəlidir**. Ən çox rast gəlinən növ **teratomadır** və kiçik uşaqlarda xoşxassəli davranır. Bədxassəli şişlərdən ən çox **sarı kisə şişi** rast gəlinir, adətən həyatın ilk iki ilində. Bu səhifə yetkinlikdən əvvəlki oğlanlar haqqındadır. Yeniyetmələrdə xaya şişləri böyüklərdəki kimi davranır və başqa yanaşma tələb edir. ## Əlamətləri - xayada və ya xayalıqda **ağrısız** düyün, bərkimə və ya xayanın böyüməsi: uşaqların 90%-dən çoxunda əsas əlamət budur, - uşaqların bir qismində xayanın ətrafında su da yığılır ([hidrosele](/xestelikler/hidrosele/)), - çox nadir hallarda, hormon hasil edən şişdə, vaxtından əvvəl yetkinlik əlamətləri. Şiş adətən ağrı vermir. Qəfil, güclü ağrı isə [xaya burulması](/xestelikler/xaya-burulmasi/) ola bilər və təcili müraciət tələb edir. ## Nə qədər tez həkimə getməli? Ağrısız düyün gecə təcili yardıma qaçmağı tələb etmir. Amma onu «özü keçər» deyə gözləmək də olmaz. Uşağı **bir neçə gün ərzində** uşaq uroloquna göstərin. Şiş təsdiqlənərsə, əməliyyat da gecikdirilmədən, mümkünsə bir neçə gün içində planlanır. ## Diaqnoz - **USM:** yüksək həssaslıqlı, mümkünsə Doppler USM şişi demək olar ki, həmişə göstərir. Amma onun xoşxassəli və ya bədxassəli olduğunu USM tək başına həmişə ayıra bilmir. - **Qanda alfa-fetoprotein (AFP):** əməliyyatdan əvvəl yoxlanılır. Sarı kisə şişlərinin 90%-dən çoxu bu maddəni hasil edir. Həyatın ilk aylarında AFP normada da yüksək olur və 1 yaşa qədər tədricən enir, ona görə nəticəni uşağın yaşına görə həkim qiymətləndirir. - Şiş bədxassəli çıxarsa, yayılmanı yoxlamaq üçün qarın boşluğunun MRT-si və döş qəfəsinin KT-si edilir. ## Müalicə Müalicə əməliyyatdır. Əməliyyat adətən **qasıqdan** aparılır. - Mümkün olduqda **xayanı saxlayan əməliyyat** edilir: yalnız şiş götürülür, sağlam xaya toxuması saxlanılır. Bütün xoşxassəli şişlərdə bu yol tövsiyə olunur. - Əməliyyat zamanı götürülən toxuma dərhal mikroskop altında yoxlana bilər (təcili histoloji müayinə). Bu, şişin xoşxassəli olduğunu və tam götürüldüyünü təsdiqləməyə kömək edir. - Xaya yalnız sağlam toxuma qalmadıqda və ya müayinələr bədxassəli şişi göstərdikdə çıxarılır. - Şiş xayadan kənara yayılıbsa, müalicə uşaq onkoloqları ilə birgə aparılır. ## Əməliyyatdan sonra Əməliyyatdan sonra adətən ilk il ərzində hər 3–6 aydan bir xayanın USM-i edilir. Sarı kisə şişində uşaq onkoloqlarının nəzarəti altında ilk 2–3 il ərzində qanda AFP və qarın boşluğunun MRT-si müntəzəm yoxlanılır. ## Nə vaxt təcili müraciət etməli? Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin. - Xayada qəfil, güclü ağrı, şişkinlik və ya qızartı (xaya burulması ola bilər) - Ağrı ilə birlikdə ürəkbulanma və qusma [Təcili yardım: 103](tel:103) Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd Yetkinlikdən əvvəlki xaya şişlərinin rastgəlmə tezliyi 100 000 uşağa 0,5–2-dir, pik 0–4 yaşdadır; şişlərin 60–75%-i xoşxassəlidir. Ən böyük qrup teratomadır (intratestikulyar şişlərin təxminən 40%-i, median yaş 13 ay); yetkinlikdən əvvəl teratoma xoşxassəli davranır. Əsas bədxassəli germ hüceyrəli şiş sarı kisə şişidir (təxminən 15%), adətən ilk iki ildə rast gəlinir. Xəstələrin 90%-dən çoxunda ağrısız skrotal kütlə, 15–50%-ində hidrosele olur; erkən yetkinlik, yüksək testosteron və aşağı qonadotropinlərdə Leydiq hüceyrəli şiş düşünülməlidir. EAU tövsiyələri (hamısı güclü): yüksək rezolyusiyalı (7,5–12,5 MHz), mümkünsə Doppler USM; əməliyyatdan əvvəl AFP; frozen section imkanı ilə cərrahi eksplorasiya; bütün xoşxassəli şişlərdə xayaqoruyucu əməliyyat; staging (qarın MRT, döş qəfəsi KT) yalnız bədxassəli şişdə; orqanla məhdudlaşmayan şişdə uşaq onkoloqları ilə multidissiplinar müalicə. AFP həyatın ilk aylarında fizioloji yüksəkdir və normal səviyyəyə 12 aya qədər enə bilər. Əməliyyat təcili deyil, amma tez, mümkünsə bir neçə gün ərzində planlanmalıdır; panel inquinal girişə üstünlük verir, seçilmiş hallarda skrotal giriş mümkündür. Orxiektomiya yalnız USM-də normal parenxima qalmadıqda və/və ya 12 aydan böyük oğlanda AFP 100 ng/ml-dən yüksək olduqda nəzərdən keçirilir. ## Qəbulda nə olur? 1. Xayalıq və qasıq müayinə olunur, xayanın Doppler USM-i edilir. 2. Əməliyyatdan əvvəl qanda AFP təyin olunur və nəticəsi yaşa görə qiymətləndirilir. 3. Əməliyyat planı, mümkün olduqda xayanı saxlayan əməliyyat və lazım olduqda uşaq onkoloqları ilə birgə iş valideynlə müzakirə olunur. [WhatsApp ilə qəbula yazılın](https://wa.me/994504443035?text=Salam%2C%20Xaya%20%C5%9Fi%C5%9Fi%20m%C3%B6vzusu%20il%C9%99%20ba%C4%9Fl%C4%B1%20q%C9%99bula%20yaz%C4%B1lmaq%20ist%C9%99yir%C9%99m.)Uşaq Urologiyası Mərkəzi, Badam Medical Center, Bakı ## Tez-tez verilən suallar USM-də şiş görünür. Uşağımın xərçəngi varmı? Mütləq deyil. Kiçik uşaqlarda xaya şişlərinin çoxu xoşxassəlidir, ən çox rast gəlinəni teratomadır. Şişin növünü dəqiq yalnız əməliyyat zamanı götürülən toxumanın müayinəsi göstərir. Uşaq gələcəkdə ata ola biləcəkmi? Xoşxassəli şişlərdə xaya adətən saxlanılır. Xaya çıxarılmalı olsa belə, digər sağlam xaya kifayət qədər hormon və sperma hasil edir. Əməliyyatdan sonra nəzarət necə aparılır? Adətən ilk il ərzində hər 3–6 aydan bir USM edilir. Bədxassəli şişdə uşaq onkoloqları ilə birgə daha sıx nəzarət, o cümlədən AFP və MRT aparılır. ## Əlaqəli mövzular - [Hidrosele Xayalıqda maye, xayalıqda su Xəstəlik](/xestelikler/hidrosele/) - [Xaya burulması Testis torsiyası, kəskin xaya ağrısı Xəstəlik](/xestelikler/xaya-burulmasi/) - [Epididim kistası Spermatosele, xayaüstü kista Xəstəlik](/xestelikler/epididim-kistasi/) - [Enməmiş xaya Kriptorxizm, xayalıqda olmayan xaya Xəstəlik](/xestelikler/enmemis-xaya/) - [Epididimit və orxit Xayanın və epididimin iltihabı Xəstəlik](/xestelikler/epididimit-orxit/) Mənbələr - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Testicular tumours in prepubertal boys.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology) Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir. Yenilənib: 31 oktyabr 2026 --- Information for parents and colleagues; it does not replace an in-person examination. Emergencies: call 103 (Azerbaijan, Kazakhstan, Uzbekistan) or your local emergency number.