Fimoz nədir?
Doğuş zamanı oğlanların demək olar ki, hamısında sünnət dərisi penisin başına yapışıq olur və geri çəkilmir. Bu, fizioloji (normal) fimozdur. Uşaq böyüdükcə dərinin altında smeqma toplanır, ereksiyalar və hormonlar dərinin tədricən ayrılmasına kömək edir.
- 1 yaşda oğlanların təxminən 50%-ində,
- 3 yaşda təxminən 90%-ində sünnət dərisi qismən və ya tam geri çəkilir.
Bəzi uşaqlarda bu proses yeniyetməliyə qədər davam edir və bu da normadır.
Patoloji fimoz isə dərinin ucunun çapıqlı, ağ, sərt halqa şəklində daralmasıdır. Ən çox səbəbi liken sklerosus (balanitis xerotica obliterans) və ya zorla açma nəticəsində yaranan çatlardır.
Nə vaxt problem sayılır?
Müalicə bu hallarda lazımdır:
- təkrarlanan balanopostit (sünnət dərisinin iltihabı),
- sidik yollarında anomaliyası olan uşaqda təkrarlanan sidik yolu infeksiyası,
- sidiyə getmənin çətinləşməsi, nazik və ağrılı axın,
- dərinin ağ, çapıqlı görünüşü,
- yeniyetmədə ereksiya zamanı ağrı və dərinin çatlaması.
Zorla açmaq niyə olmaz?
Sünnət dərisini zorla geri çəkmək dəridə mikroçatlar yaradır. Bu çatlar çapıqla sağalır və nəticədə normal fizioloji fimoz həqiqi, çapıqlı fimoza çevrilir. Bundan başqa, zorla çəkilmiş dəri geri qayıtmaya və parafimoza səbəb ola bilər.
Gündəlik gigiyena üçün dərini yalnız özü rahat açıldığı qədər yüngülcə çəkib su ilə yumaq kifayətdir.
Müalicə
Steroid kremi
İlk seçim müalicədir. Zəif steroid kremi gündə 2 dəfə 4–8 həftə sünnət dərisinin dar ucuna sürtülür, eyni zamanda dəri çox yüngül geri çəkilir. Uşaqların 80–90%-ində dəri genişlənir. Müalicədən sonra dəri müntəzəm yüngülcə açılmazsa, darlıq təkrarlana bilər.
Əməliyyat
Krem kömək etmirsə və ya dəridə çapıq varsa:
- Sünnət ən etibarlı müalicədir, xüsusən liken sklerosusda.
- Prepusioplastika: dərini saxlamaq istəyən ailələr üçün dar halqa kəsilərək genişləndirilir.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Sünnət dərisi geri çəkilib və geri qayıtmır, penisin başı şişib (parafimoz)
- Sidiyə gedə bilməmə
- Penisin ucunda irinli ifrazat, qızartı və qızdırma
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Fizioloji fimoz körpəlik və erkən uşaqlıqda normadır; 'qaz balonu' kimi şişmə, smeqma 'mirvariləri' və yüngül yapışmalar müalicə tələb etmir. Müalicə göstərişləri: təkrarlanan balanopostit, sidik yollarının anomaliyası olan uşaqda təkrarlanan sidik yolu infeksiyası, yeniyetmədə ereksiya zamanı ağrı, ağ, sərt, çapıqlı dəri (liken sklerosus/BXO). İlk seçim 4–8 həftəlik topikal kortikosteroiddir. Zorla retraksiya edilməməlidir.
Qəbulda nə olur?
- Sünnət dərisinin görünüşü, açılma dərəcəsi, çapıq olub-olmaması qiymətləndirilir.
- Şikayətlər (infeksiya, sidik çətinliyi, ağrı) soruşulur.
- Lazım olduqda krem müalicəsi öyrədilir, nadir hallarda əməliyyat planlanır.
Tez-tez verilən suallar
Sidiyə gedəndə sünnət dərisi şar kimi şişir. Təhlükəlidirmi?
Sidik normal axırsa və uşaq ağrı hiss etmirsə, bu, kiçik uşaqlarda normal haldır və dəri genişləndikcə keçir.
Dərinin altında ağ, mirvari kimi düyünlər görünür.
Bu, smeqmadır: dərinin altında toplanan təbii ölü hüceyrələr. Zərərsizdir, dəri açıldıqca öz-özünə çıxır. Sıxmaq və ya təmizləməyə çalışmaq lazım deyil.
Krem müalicəsi təhlükəsizdirmi?
Bəli. Az miqdarda zəif steroid kremi qısa müddətdə yalnız sünnət dərisinin ucuna sürtülür və bədənə əhəmiyyətli dərəcədə sorulmur.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Phimosis.
- Moreno G və həmmüəlliflər. Topical corticosteroids for treating phimosis in boys. Cochrane Database Syst Rev, 2014.
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.