Retraktil xaya nədir?
Xayanı yuxarı çəkən nazik kremaster əzələsi var. Soyuqda, qorxduqda və ya qasıq nahiyəsinə toxunduqda bu əzələ yığılır və xayanı qasığa doğru qaldırır. Bu refleks xüsusən 1–7 yaş arası oğlanlarda güclü olur.
Belə xaya bəzən xayalıqda görünmür, amma həkim onu xayalığa asanlıqla endirə bilir və o, orada qalır. Buna retraktil xaya deyilir. Valideynlər bunu bəzən «utancaq xaya» adlandırır.
Enməmiş xayadan fərqi
| Retraktil xaya | Enməmiş xaya |
|---|---|
| Xayalığa gərginliksiz endirilir | Xayalığa endirilmir və ya gərginliklə endirilir |
| Buraxıldıqdan sonra xayalıqda qalır | Buraxılan kimi geri qalxır |
| İsti vannada çox vaxt görünür | Heç vaxt xayalıqda görünmür |
| Adətən müalicə tələb etmir | Əməliyyat tələb edir |
Niyə izlənilməlidir?
Retraktil xayaların bir qismi uşaq böyüdükcə yuxarı qalxaraq daimi olaraq xayalıqdan kənarda qala bilər. Buna yuxarı qalxan xaya deyilir və belə hallarda orxiopeksiya lazım olur. Ona görə retraktil xayası olan uşaq yetkinlik dövrünə qədər ildə bir dəfə həkim tərəfindən yoxlanmalıdır.
Evdə nəyə diqqət etməli?
- uşağı isti vannada yoxlayın: xaya xayalıqda görünürmü,
- xaya uzun müddət, hətta isti mühitdə də görünmürsə,
- bir xaya digərindən kiçik görünürsə,
həkimə müraciət edin. Enməmiş xaya haqqında ətraflı oxuyun.
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Retraktil xaya xayalığın aşağı hissəsinə əllə gərginliksiz endirilir və buraxıldıqdan sonra ən azı bir müddət orada qalır. Bu xayalar sonradan yuxarı qalxa (ascending testis) bildiyi üçün pubertata qədər illik müayinə tövsiyə olunur. Xaya xayalığa gərginliklə endirilirsə və dərhal geri qalxırsa, bu, enməmiş xaya kimi qiymətləndirilməlidir.
Qəbulda nə olur?
- Uşaq isti, rahat mühitdə, lazım olduqda çömbəlmiş vəziyyətdə müayinə olunur.
- Xayanın xayalığa asanlıqla enib-enmədiyi, orada qalıb-qalmadığı və ölçüsü qiymətləndirilir.
- İllik yoxlama planı və evdə nəyə diqqət etməli olduğunuz izah olunur.
Tez-tez verilən suallar
Evdə bəzən xayanı görmürük. Narahat olmalıyıqmı?
Retraktil xaya soyuqda, qorxduqda və ya toxunduqda yuxarı qaçır. Uşaq isti vannada rahat olduqda xaya xayalıqda görünürsə, bu, adətən normadır. Vannada da heç vaxt görünmürsə, həkimə göstərin.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Undescended testes (retractile testes).
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.