Hidrosele nədir?
Ana bətnində xaya qarın boşluğundan xayalığa enərkən qarın pərdəsindən bir çıxıntı (processus vaginalis) özü ilə aşağı çəkir. Normalda bu kanal doğuşdan əvvəl və ya qısa müddət sonra bağlanır. Bağlanmadıqda qarın boşluğundan maye xayanın ətrafına axır və xayalıq şişir. Buna hidrosele deyilir.
Yeni doğulmuş oğlanların təxminən 5–10%-ində hidrosele olur və bunların çoxu ilk 1–2 ildə öz-özünə keçir.
Növləri
- Qeyri-kommunikasiyalı (sadə) hidrosele: kanal bağlanıb, maye xayanın ətrafında qalıb. Ölçüsü sabitdir, çox vaxt öz-özünə sorulur.
- Kommunikasiyalı hidrosele: kanal açıqdır, maye qarınla xayalıq arasında hərəkət edir. Səhər kiçik, axşam və ya uşaq ağlayanda böyük olur. Qasıq yırtığına çevrilə bilər.
- Kord kistası: maye xayanın yuxarısında, toxum ciyəsi boyunca kiçik kista şəklində yığılır.
Əlamətləri
- xayalığın bir və ya hər iki tərəfdə ağrısız şişməsi,
- şişkinlik yumşaq, gərgin olmayan,
- ölçü gün ərzində dəyişə bilər,
- işıq tutduqda xayalıq işıq keçirir.
Diaqnoz
Diaqnoz adətən müayinə ilə qoyulur. Xaya yaxşı hiss olunmursa, hidrosele çox gərgindirsə və ya yeniyetmədə yeni yaranıbsa, xayanı qiymətləndirmək üçün USM edilir.
Müalicə
- Körpələrdə sadə hidrosele 1–2 yaşa qədər izlənilir.
- Əməliyyat bu hallarda tövsiyə olunur: hidrosele 1–2 yaşdan sonra keçmir, ölçüsü gün ərzində dəyişir (kommunikasiyalı), çox böyük və gərgindir, qasıq yırtığı ilə birlikdədir.
Uşaqlarda əməliyyat qasıqdan aparılır: açıq qalmış kanal bağlanır, maye boşaldılır. Bu, böyüklərdəki hidrosele əməliyyatından fərqlidir. Ətraflı: qasıq yırtığı və hidrosele əməliyyatı.
Mayeni iynə ilə çəkmək uşaqlarda tövsiyə olunmur: maye yenidən yığılır və infeksiya riski var.
Yeniyetmələrdə hidrosele
Yeniyetmə yaşında yeni yaranan hidrosele bəzən başqa problemin əlaməti ola bilər: zədə, iltihab, varikosele əməliyyatından sonra və ya nadir hallarda xaya şişi. Ona görə yeniyetmədə hidrosele mütləq USM ilə yoxlanılır.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Xayalıqda qəfil ağrı, qızartı və ya bərkimə
- Qasıqda bərk, ağrılı və geri getməyən şişkinlik, qusma (sıxılmış yırtıq ola bilər)
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Uşaqlarda hidrosele demək olar ki, həmişə açıq qalmış qarın pərdəsi çıxıntısı (processus vaginalis) ilə bağlıdır. Kommunikasiya edən hidrosele (ölçüsü gün ərzində dəyişən) qasıq yırtığına çevrilə bilər. Ölçüsü sabit, gərgin olmayan hidrosele 12–24 aya qədər izlənilə bilər. Yeniyetmədə yeni yaranan hidrosele xaya şişi, burulma və ya iltihabı istisna etmək üçün USM tələb edir.
Qəbulda nə olur?
- Xayalıq və qasıq müayinə olunur, işıq keçirmə testi aparılır.
- Hidroselenin qasıq yırtığından fərqləndirilməsi və xayanın vəziyyəti qiymətləndirilir.
- Lazım olduqda USM, sonra izləmə və ya əməliyyat planı müzakirə olunur.
Tez-tez verilən suallar
Hidrosele xayaya zərər verirmi?
Sadə hidrosele xayaya zərər vermir və ağrı yaratmır. Əsas risk ölçüsü dəyişən hidroselenin qasıq yırtığına çevrilməsidir.
Əməliyyat necə aparılır?
Uşaqlarda qasıq qırışığından kiçik kəsiklə açıq qalmış kanal bağlanır və maye boşaldılır. Əməliyyat 20–40 dəqiqə çəkir, uşaq həmin gün evə gedir.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Hydrocele.
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.