Müalicə üsulu necə seçilir?
Uşaqda daşın müalicəsi daşın ölçüsündən və yerindən (böyrəkdə və ya sidik axarında), həmçinin daşın tərkibindən və böyrəyin anatomiyasından asılıdır. Daşın əlamətləri və səbəbləri barədə: uşaqlarda böyrək daşı.
Hansı üsul seçilsə də, bütün uşaqlarda daşın səbəbi araşdırılır: düşən və ya çıxarılan daş analizə göndərilir, metabolik müayinə aparılır.
Üsulların müqayisəsi
Cədvəl Avropa Urologiya Assosiasiyasının (EAU) uşaqlarda daş xəstəliyi üzrə tövsiyələrinə əsaslanır.
| Üsul | Nə vaxt nəzərdən keçirilir | Qeyd |
|---|---|---|
| İzləmə | Böyrəyin aşağı kasacığında şikayət yaratmayan tək daş | Müntəzəm nəzarət |
| Dərmanla düşürmə (alfa-blokator) | Sidik axarı daşı | Uşaqlarda təlimatdankənar istifadə, faydası barədə dəlillər ziddiyyətlidir |
| ESWL | Sidik axarında 10 mm-dən kiçik tək daş (birinci seçim); böyrəkdə 20 mm-ə qədər daş | Kəsiksiz; bəzən təkrar seans lazım olur |
| Ureteroskopiya | ESWL-ə uyğun olmayan sidik axarı daşı | Sidik kanalından endoskopla |
| RIRS (çevik ureteroskopiya) | Böyrəkdə 20 mm-dən kiçik, istənilən yerdə yerləşən daş (alternativ) | Sidik kanalından endoskopla, kəsiksiz |
| PNL, mini-PNL | Böyrək ləyənində və ya kasacığında 20 mm-dən böyük daş | Beldə kiçik dəlikdən; uşağın ölçüsünə uyğun alətlər seçilir |
| Açıq və ya laparoskopik əməliyyat | Nadir hallarda, digər üsullarla çıxarıla bilməyən daşlar | Laparoskopiya ESWL və PNL-ə cavab verməyən daşlarda effektivdir |
İzləmə və dərman
Bəzi daşlar heç bir şikayət yaratmır. Böyrəyin aşağı kasacığında yerləşən tək, şikayətsiz daşda ilk addım kimi izləmək məqbul yanaşmadır. Bu zaman uşaq həkimin nəzarətində qalır.
Sidik axarı daşlarında daşın düşməsini asanlaşdırmaq üçün alfa-blokator adlanan dərman bəzən verilir. Uşaqlarda bu, dərmanın təlimatında olmayan istifadədir və faydası barədə məlumatlar ziddiyyətlidir.
ESWL
Zərbə dalğası ilə daş qırılmasında (ESWL) dalğalar bədənin xaricindən verilir, daş kiçik hissələrə bölünür və sidiklə xaric olur. Sidik axarında 10 mm-dən kiçik tək daşda birinci seçimdir. Diametri 20 mm-ə qədər böyrək daşları da ESWL üçün uyğundur. Bəzən daşın tam təmizlənməsi üçün təkrar seans lazım olur.
Ureteroskopiya və RIRS
Sidik kanalından nazik endoskop yeridilir, daş lazerlə qırılıb çıxarılır. Ureteroskopiya ESWL-ə uyğun olmayan sidik axarı daşlarında seçilir. Çevik endoskopla böyrəyin içinə çatmaq (RIRS) 20 mm-dən kiçik böyrək daşlarında alternativ üsuldur.
Perkutan nefrolitotomiya (PNL, mini-PNL)
Beldəki kiçik dəlikdən böyrəyə yol açılır və daş çıxarılır. Böyrək ləyənində və ya kasacığında 20 mm-dən böyük daşlarda tövsiyə olunur. Uşaqlarda alətlər onların kiçik anatomiyasına uyğun seçilir. Daha nazik alətlərlə aparılan növü mini-PNL adlanır.
Açıq və laparoskopik əməliyyat
Uşaqlarda açıq əməliyyat nadir hallarda edilir. Laparoskopik əməliyyat ESWL və PNL ilə çıxarıla bilməyən daşlarda effektivdir.
Daş və qızdırma birlikdə olduqda
Daş sidik axınını bağlayıbsa və uşaqda qızdırma varsa, bu təcili vəziyyətdir. Əvvəlcə böyrəkdə yığılmış sidik təcili boşaldılır, daşın özü isə infeksiya keçdikdən sonra müalicə olunur.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Yan və ya qarın ağrısı ilə birlikdə qızdırma və ya titrəmə (tıxanmış böyrəkdə infeksiya): planlı görüşü gözləmədən təcili müraciət edin
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
EAU Urolitiaz təlimatı (2026, uşaqlar bölməsi): sidik axarında 10 mm-dən kiçik tək daşı olan uşaqlara, daşın yeri müəyyən edilə bilərsə, birinci sıra müalicə kimi ESWL təklif edilir (güclü); ESWL-ə uyğun olmayan sidik axarı daşlarında ureteroskopiya alternativdir (güclü). Diametri 20 mm-ə qədər (~300 mm²) böyrək daşları ESWL üçün ideal namizəddir (güclü), 20 mm-dən böyük ləyən və ya kasacıq daşlarında PNL təklif edilir (güclü), retroqrad intrarenal cərrahiyyə isə istənilən yerdə yerləşən 20 mm-dən kiçik böyrək daşları üçün alternativdir (zəif). Alfa-blokatorlarla MET uşaqlarda təlimatdankənar göstərişdir və faydası barədə dəlillər ziddiyyətlidir. Təlimatın ümumi tövsiyəsinə görə, obstruksiya ilə sepsis olduqda toplayıcı sistem təcili dekompressiya edilir, daşın müalicəsi sepsis keçənədək təxirə salınır. Bütün uşaqlarda daşın analizinə əsaslanan metabolik qiymətləndirmə (güclü) aparılır.
Qəbulda nə olur?
- Daşın ölçüsü, yeri, sayı və böyrəkdə genişlənmə USM ilə, lazım olduqda aşağı dozalı KT ilə qiymətləndirilir.
- Müalicə üsulu daşın xüsusiyyətlərinə, uşağın yaşına və anatomiyasına görə ailə ilə birlikdə seçilir.
- Daşın səbəbini tapmaq üçün metabolik müayinə planlaşdırılır, düşən və ya çıxarılan daş analizə göndərilir.
Tez-tez verilən suallar
Daşı dərmanla düşürmək olarmı?
Sidik axarı daşlarında daşın düşməsini asanlaşdıran dərman (alfa-blokator) bəzən istifadə olunur. Uşaqlarda bu, təlimatdankənar istifadədir və faydası barədə məlumatlar ziddiyyətlidir, ona görə qərarı həkim verir.
Hansı üsul ən yaxşısıdır?
Hər uşaq üçün eyni olan ən yaxşı üsul yoxdur. Seçim daşın ölçüsündən, yerindən, tərkibindən, böyrəyin anatomiyasından və uşağın yaşından asılıdır.
Açıq əməliyyat lazım olacaqmı?
Uşaqlarda açıq əməliyyat nadir hallarda edilir. Laparoskopik əməliyyat ESWL və PNL ilə çıxarıla bilməyən daşlarda bir seçimdir.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.
Yenilənib: