Priapizm nədir?
Priapizm cinsi həyəcanla əlaqəsi olmayan, saatlarla davam edən və özü keçməyən ereksiyadır. Uşaqlarda nadir rast gəlinir, amma ən çox yayılmış forması təcili haldır: vaxtında kömək göstərilməzsə, penisin toxumasına geri dönməz zərər verə bilər.
Səhər ereksiyası və ya qısa müddətli ereksiyalar normaldır. Onlar özü keçir və ağrı vermir.
Növləri
- İşemik priapizm: ən çox rast gəlinən formadır (təxminən 95%). Penisin içində qan durğunlaşır, oksigen azalır. Ereksiya bərk və ağrılı olur, penisin başı isə yumşaq qalır. Bu, təcili haldır.
- Təkrarlanan (stuttering) priapizm: qısa, ağrılı ereksiyalar təkrarlanır və öz-özünə keçir. Belə epizodlar çox vaxt ağır işemik priapizmdən əvvəl gəlir, ona görə həkimə mütləq deyin.
- Qeyri-işemik priapizm: adətən penisə, aralığa və ya çanağa zərbədən 3 saat ilə 7 gün sonra yaranır. Ereksiya tam bərk olmur. Təcili deyil, amma həkim müayinəsi lazımdır.
- Yenidoğulmuşda priapizm: çox nadirdir, çox vaxt özü keçir.
Səbəbləri
Uşaqlarda priapizmin ən çox səbəbi oraqvari hüceyrəli anemiyadır: hadisələrin təxminən 65%-i. Digər səbəblər leykoz, travma, bəzi dərmanlardır. Təxminən hər 10 uşaqdan birində səbəb tapılmır.
Oraqvari hüceyrəli anemiyası olan oğlanlarda ilk epizod orta hesabla 15 yaşda olur, amma hər 4 epizoddan biri yetkinlikdən əvvəl baş verir.
Evdə nə etmək olar?
Ereksiya keçmirsə, uşaqdan sidiyə getməsini, gəzməsini, su içməsini xahiş edin. Ağrı üçün yaşa uyğun ağrıkəsici vermək olar.
Bu üsullar 2 saat ərzində kömək etməyibsə, gözləməyin: dərhal təcili yardım şöbəsinə gedin. Uşaq çox güclü ağrı hiss edirsə və ya oraqvari hüceyrəli anemiyası varsa, daha tez müraciət edin.
Diaqnoz
Həkim ereksiyanın nə vaxt başladığını, ağrını, əvvəlki epizodları, qəbul edilən dərmanları, qan xəstəliklərini və travmanı soruşur. Penisin Doppler USM-i qan axınını göstərir və priapizmin növünü ayırmağa kömək edir. Qan analizləri, o cümlədən oraqvari hüceyrəli anemiya üçün test edilir. Lazım olduqda penisdən qan götürülüb oksigen səviyyəsi yoxlanılır.
Müalicə
- İşemik priapizmdə müalicə təcili aparılır. Ən yüngül üsuldan başlanır və lazım olduqda növbəti mərhələyə keçilir. Uşaqlarda bu müdaxilələr adətən narkoz altında edilir.
- Oraqvari hüceyrəli anemiyada uşaq uroloqu uşaq hematoloqu ilə birgə işləyir. Məqsəd həm epizodu dayandırmaq, həm də təkrarların qarşısını almaqdır.
- Qeyri-işemik və yenidoğulmuşda priapizm əvvəlcə müşahidə və sadə üsullarla müalicə olunur.
Ereksiya nə qədər tez keçərsə, gələcəkdə penisin funksiyası üçün nəticə o qədər yaxşı olur. Ona görə utanmadan, vaxt itirmədən müraciət edin.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin və həkimin cavabını gözləyib vaxt itirməyin: dərhal 103-ə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Ağrılı, bərk ereksiya sadə üsullara baxmayaraq 2 saat ərzində keçmir
- Oraqvari hüceyrəli anemiyası və ya leykozu olan uşaqda keçməyən ereksiya
- Ereksiya keçmir və ağrı getdikcə güclənir
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Priapizm cinsi stimulla əlaqəsiz, ≥4 saat davam edən tam və ya qismən ereksiyadır və uşaqlarda nadirdir. Səbəblər: oraqvari hüceyrəli anemiya (təxminən 65%), leykoz (10%), travma (10%), idiopatik (10%), dərmanlar (5%). Oraqvari hüceyrəli anemiyada ilk epizodun orta yaşı təxminən 15-dir, 25%-i yetkinlikdən əvvəl baş verir. İşemik (low-flow) priapizm ən çox rast gəlinən formadır (95%): ağrılı, kavernoz cisimlər bərk, qlans və spongioz cisim yumşaqdır; geri dönməz zədə riski səbəbindən təcili haldır. Stuttering priapizm (təkrarlanan, öz-özünə keçən epizodlar) çox vaxt işemik epizoddan əvvəl gəlir. Qeyri-işemik (high-flow) priapizm adətən penis, perineum və ya çanaq travmasından 3 saat–7 gün sonra yaranır və təcili deyil; neonatal priapizm çox nadirdir, oraqvari hüceyrəli anemiya ilə əlaqəsizdir, ən çox müəyyən olunan səbəb polisitemiyadır və gedişi xoşxassəlidir. EAU tövsiyələri (hamısı güclü): bütün xəstələrdə Doppler USM; işemik priapizmdə tam qan analizi və hemoqlobinopatiya skrininqi; oraqvari hüceyrəli anemiya ilə əlaqəli priapizmdə uşaq hematoloqu ilə multidissiplinar yanaşma; işemik priapizmdə ən az invaziv üsuldan başlayan pilləli müalicə; neonatal və qeyri-işemik priapizmdə ilkin konservativ taktika. İşemiya şübhəsində kavernoz qan qazı (pO2 < 30, pCO2 > 60, pH < 7,25) dəyərlidir. Konservativ tədbirlər (gəzinti, sidiyə getmə, maye, analgeziya) 2 saatdan çox nəticə vermirsə, təcili müdaxilə lazımdır.
Qəbulda nə olur?
- Priapizm şübhəsində uşaq gözləmədən müayinə olunur, ereksiyanın nə vaxt başladığı, əvvəlki epizodlar, dərmanlar və travma soruşulur.
- Penisin Doppler USM-i və qan analizləri edilir, lazım olduqda penisdən qan qazı götürülür.
- İşemik priapizmdə müalicə narkoz altında ən yüngül üsuldan başlayaraq pilləli aparılır; oraqvari hüceyrəli anemiyada uşaq hematoloqu ilə birgə qərar verilir.
Tez-tez verilən suallar
Oğlumun səhərlər ereksiyası olur. Bu, priapizmdirmi?
Xeyr. Səhər ereksiyası və qısa müddətli ereksiyalar normaldır, özü keçir və ağrı vermir. Priapizm saatlarla davam edən, çox vaxt ağrılı və özü keçməyən ereksiyadır.
Uşağımda oraqvari hüceyrəli anemiya var. Nə etməliyəm?
Ereksiya ağrılıdırsa və keçmirsə, dərhal təcili yardım şöbəsinə gedin və uşağın anemiyası olduğunu deyin. Qısa, təkrarlanan epizodlar olursa, bunu hematoloqa və uşaq uroloquna deyin: təkrarların qarşısını almaq üçün birgə plan qurulur.
Zərbədən bir neçə gün sonra yaranan ereksiya keçmir. Bu da təcilidirmi?
Bu, travmadan sonra yaranan qeyri-işemik priapizm ola bilər. O, işemik forma qədər təcili deyil, amma uşağı mütləq həmin gün uşaq uroloquna göstərin: formasını yalnız müayinə ayırır.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.
Yenilənib: