Аталық без қосалқысының кистасы деген не?
Аталық без қосалқысы (эпидидимис) аталық бездің үстінде және артында орналасқан, аталық безді шәует шығаратын өзекпен жалғайтын иірілген түтік. Осы түтіктің ішінде сұйықтыққа толы кішкене қапшық пайда болуы мүмкін. Мұны аталық без қосалқысының кистасы деп атайды. Сұйықтықтың ішінде сперматозоидтар да болса, киста сперматоцеле деп аталады. Екеуі де қатерсіз, яғни қатерлі ісік емес.
Киста кішкентай балаларда да, жасөспірімдерде де кездеседі. Ұмаға УДЗ жасалған балалар арасындағы үлкен бір зерттеуде киста балалардың шамамен 2%-ында табылған. Сол зерттеуде кисталардың өлшемі 2 мм-ден 35 мм-ге дейін болған. Киста көбіне эпидидимистің бас бөлігінде, яғни аталық бездің жоғарғы полюсінің жанында сезіледі.
Белгілері
- аталық бездің үстінде, одан бөлек сипалатын жұмсақ, тегіс томпақ,
- көбіне ауырсынудың болмауы,
- үлкен кисталарда ұманың ісінуі, кейде ауырсыну.
Кисталардың көпшілігі шағым тудырмайды және жоспарлы қарау кезінде немесе жасөспірім өзін-өзі тексергенде табылады.
Назар аударыңыз: аталық бездің өзінде сезілетін қатты, ауырсынусыз түйін аталық без қосалқысының кистасы емес. Мұндай түйін аталық бездің ісігі болуы мүмкін, оны кешіктірмей балалар урологына көрсету керек. Түйіннің ауырмауы оны елемеуге себеп болмауы керек.
Тексеру
Дәрігер ұманы қолмен қарап, томпақтың аталық бездің өзінде ме, әлде қосалқысында ма екенін анықтайды. Диагнозды растау және басқа жағдайларды жоққа шығару үшін ұмаға ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ) жасалады. УДЗ кистаның өлшемі мен орнын көрсетеді, оны ісіктерден, гидроцеледен және варикоцеледен ажыратуға көмектеседі.
Емдеу
- Кішкентай, ауырсынусыз киста емді қажет етпейді, бақыланады. Балаларға жүргізілген зерттеуде бақылау кезінде кейбір кисталар толық жоғалған, кейбірі кішірейген.
- Ота киста үлкейгенде, ауыртқанда немесе УДЗ-де оның табиғаты анық болмағанда талқыланады. Ота кезінде киста алып тасталады. Эпидидимис түтікшелері өте жіңішке болғандықтан, ота үлкейткіш оптикамен, абайлап жасалады.
Кистаның өзі бала сүюге әсер етпейді.
Бақылау және өзін-өзі тексеру
Киста үлкеюі немесе кисталардың саны көбеюі мүмкін, сондықтан дәрігер белгілеген уақытта тексеріліп, қажет болса УДЗ қайталанады. Жасөспірімдерге айына бір рет аталық бездерін өздері тексеріп тұру ұсынылады. Мұны қалай жасау керектігін жасөспірімге дәрігер түсіндіреді.
Қашан дәрігерге қаралу керек?
- аталық безде немесе ұмада кенеттен қатты ауырсыну болса: бұл аталық бездің бұралуы болуы мүмкін, күтпей, шұғыл көмекке жүгініңіз,
- аталық бездің өзінде жаңа, қатты түйін сезілсе: ауырсыну болмаса да, келесі жоспарлы қарауды күтпеңіз,
- киста үлкейсе немесе ауырта бастаса: жоспарлы қарау уақытын күтпей, дәрігерге көрсетіңіз.
Қашан шұғыл көмекке жүгіну керек?
Төмендегілердің бірі болса, кезекті қабылдауды күтпеңіз: дәрігерге қоңырау шалыңыз немесе ең жақын аурухананың қабылдау бөліміне барыңыз.
- Аталық безде немесе ұмада кенеттен пайда болған қатты ауырсыну (аталық бездің бұралуын жоққа шығару керек)
- Аталық бездің өзінде сезілетін қатты, ауырсынусыз түйін (ісікті жоққа шығару үшін кешіктірмей тексеру)
Педиатр мен отбасылық дәрігерге арналған ескертпе
Аталық без қосалқысының кистасы мен сперматоцеле аталық без қосалқысының қатерсіз, сұйықтыққа толы түзілістері; сперматоцеледе сұйықтықта сперматозоидтар да болады. Балалардағы 6338 ұма УДЗ-сінің ретроспективті талдауында киста жағдайлардың 2,26%-ында табылған; 143 баланың 95-і пубертатқа дейінгі, 48-і пубертаттан кейінгі жаста болған, кисталардың өлшемі 2–35 мм аралығында, көпшілігі жоспарлы физикалық қарау кезінде анықталған (мұндай кисталар әдетте эпидидимистің басынан шығады). Бақылау кезінде 12 киста жоғалған, 6 киста кішірейген, 2 киста үлкейген; консервативті тактика бір баладан басқасының бәрінде қолданылған (үдемелі өсуге байланысты эксцизия). Хирургиялық араласу симптомы бар немесе өсіп келе жатқан кисталарда, сондай-ақ табиғаты анық емес түзілістерде қарастырылады; эпидидимис түтікшелерін сақтау үшін микроскоппен орындау ұсынылады. УДЗ кистаны эпидидимистің кисталық ісіктерінен ажыратуға көмектеседі. Аталық без паренхимасында пальпацияланатын кез келген түзілісті киста деп қабылдауға болмайды, ісік жоққа шығарылғанша оны шұғыл бағалау керек.
Қабылдауда не болады?
- Ұма мұқият қаралады, томпақтың аталық бездің өзінде ме, әлде қосалқысында ма екені анықталады.
- Ұмаға УДЗ жасалады, кистаның өлшемі, орны және басқа өзгерістер (гидроцеле, варикоцеле) бағаланады.
- Кистаны бақылау жоспары түсіндіріледі, жасөспірімге аталық безін өзі қалай тексеру керектігі үйретіледі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Киста өздігінен кетуі мүмкін бе?
Иә, кейде. Балаларға жүргізілген бір зерттеуде бақылау кезінде кисталардың бір бөлігі толық жоғалған, кейбірі кішірейген. Аз ғана киста үлкеюі мүмкін, сондықтан бақылау маңызды.
Кистаны аталық бездің ісігінен қалай ажыратуға болады?
Киста әдетте аталық бездің үстінде, одан бөлек сипалатын жұмсақ томпақ. Ал аталық бездің өзіндегі қатты түйін бөлек әрі кешіктірмей тексеруді қажет етеді. Айырмашылықты дәрігер қарау мен УДЗ арқылы анықтайды, ата-ана мұны үйде ажыратуға тырыспағаны жөн.
Ота жасалса, болашақта бала сүюге әсер ете ме?
Аталық без қосалқысы өте жіңішке түтікшелерден тұрады. Сондықтан ота шынымен қажет болғанда ғана және осы түтікшелерді сақтау үшін үлкейткіш оптикамен, абайлап жасалады.
Тақырыпқа қатысты
Дереккөздер
- Cai W et al. Epididymal cysts in children: frequency, clinical characteristics, and management strategies. Front Pediatr, 2024.
- Children’s Hospital of Philadelphia. Epididymal cyst and spermatocele.
- Ann & Robert H. Lurie Children’s Hospital of Chicago. Spermatocele (epididymal cyst).
- NHS. Testicle lumps and swellings.
Бұл бет ақпарат беру мақсатында дайындалған. Балаңызды емдеу туралы шешім тексеруден кейін дәрігермен бірге қабылданады.
Жаңартылған күні: