Балалар мен жасөспірімдердегі варикоцеле: дәрежелері және емі

Варикоцеле деген не?

Аталық безден қанды әкететін веналар ұмада шәует бауының бойымен торға ұқсайтын өрім (пампиниформалы өрім) түзеді. Осы веналардың кеңеюін варикоцеле деп атайды. Ұманы қолмен тексергенде ол «құрттар салынған қапшық» сияқты сезіледі, ауыр жағдайларда тері арқылы көрінеді.

Варикоцеле әдетте жасөспірім кезеңде, 10–15 жаста пайда болады және ұл балалардың шамамен 15%-ында кездеседі. Шамамен 90%-ы сол жақта болады, себебі сол жақтағы аталық без венасы бүйрек венасына тік бұрыш жасап құйылады және ондағы қысым жоғарырақ.

Дәрежелері

• Субклиникалық варикоцеле: қолмен сезілмейді, тек допплерлік УДЗ-де көрінеді. Жасөспірімдерде әдетте емді қажет етпейді, бақылау жеткілікті.
• I дәреже: тек күшенгенде (тынысты ұстап, ішке күш салғанда) қолмен сезіледі.
• II дәреже: тыныш қалыпта қолмен сезіледі, бірақ көрінбейді.
• III дәреже: тері арқылы көрінеді.

Дәреженің өзі ота туралы шешім қабылдауға жеткілікті критерий емес. Негізгі көрсеткіш: аталық бездің өсуі.

Неліктен маңызды?

Кеңейген веналарда қан тоқырап, аталық бездің температурасы көтеріледі. Кейбір жасөспірімдерде бұл варикоцеле жағындағы аталық бездің өсуден қалып қоюына және болашақта шәует көрсеткіштерінің нашарлауына әкеледі. Бірақ варикоцелесі бар жасөспірімдердің басым бөлігінде аталық без қалыпты өседі және ешқандай ем қажет болмайды.

Тексеру

• тік тұрған және жатқан қалпында қарау,
• екі аталық бездің көлемін УДЗ арқылы өлшеу және салыстыру,
• допплер арқылы веналардағы қанның кері ағуын бағалау,
• жыныстық жетілуі аяқталған жасөспірімдерде, қажет болса, шәует талдауы (спермограмма).

Ота қашан ұсынылуы мүмкін?

• варикоцеле жағындағы аталық без екіншісінен 20%-дан артық кіші және бұл айырма қайталап өлшегенде сақталады,
• варикоцеле ауырсыну немесе ауырлық сезімін тудырады,
• екі жақта да қолмен сезілетін варикоцеле бар,
• аталық безге әсер ететін басқа да мәселе бар,
• жетілген жасөспірімде шәует талдауы бұзылған.

Бұл жағдайлар болмаса, жасөспірім 6–12 айда бір рет қарап, УДЗ жасау арқылы бақыланады.

Емдеу әдістері

• Микрохирургиялық субингвиналды варикоцелэктомия: шаптың төменгі жағынан кішкене тілік арқылы микроскоппен кеңейген веналар байланады, артерия мен лимфа тамырлары сақталады.
• Лапароскопиялық варикоцелэктомия: веналар құрсақ қуысы жағынан байланады. Лимфа тамырларын сақтау үшін арнайы бояғыш зат қолданылуы мүмкін.
• Эмболизация: тамырдың ішкі жағынан венаға арнайы материал енгізіліп, ол бітеледі.

Лимфа тамырларын сақтайтын әдістер аталық бездің шемені (гидроцеле) пайда болу қаупін азайтады. Әдіс баланың жағдайына және хирургтың тәжірибесіне қарай таңдалады.

Толығырақ: варикоцелэктомия.