Epididim kistası nədir?
Epididim xayanın üstündə və arxasında yerləşən, xayanı toxum axarı ilə birləşdirən qıvrım borudur. Bu borunun içində maye ilə dolu kiçik kisə yarana bilər. Buna epididim kistası deyilir. Mayenin içində spermatozoidlər də olduqda kista spermatosele adlanır. Hər ikisi xoşxassəlidir, yəni xərçəng deyil.
Kistaya həm kiçik uşaqlarda, həm də yeniyetmələrdə rast gəlinir. Xayalığın USM-si aparılan uşaqlar arasında aparılmış böyük bir araşdırmada kista uşaqların təxminən 2%-ində tapılıb. Həmin araşdırmada kistaların ölçüsü 2 mm ilə 35 mm arasında olub. Kista çox vaxt epididimin baş hissəsində, yəni xayanın yuxarı qütbündə yerləşir.
Əlamətləri
- xayanın üstündə, ondan ayrı əllənən yumşaq, hamar şişkinlik,
- çox vaxt ağrının olmaması,
- böyük kistalarda xayalığın şişkinliyi, bəzən ağrı.
Kistaların əksəriyyəti şikayət yaratmır və rutin müayinə zamanı və ya yeniyetmənin özünü yoxlaması zamanı tapılır.
Diqqət: xayanın özündə hiss olunan bərk, ağrısız düyün epididim kistası deyil. Belə düyün xaya şişi ola bilər və gecikmədən uşaq uroloquna göstərilməlidir. Ağrının olmaması sakitləşmək üçün səbəb deyil.
Müayinə
Həkim xayalığı əl ilə müayinə edir və şişkinliyin xayanın özündə, yoxsa epididimdə olduğunu müəyyən edir. Diaqnozu təsdiqləmək və başqa vəziyyətləri istisna etmək üçün xayalığın USM-si aparılır. USM kistanın ölçüsünü və yerini göstərir, onu şişlərdən, hidroseledən və varikoseledən fərqləndirməyə kömək edir.
Müalicə
- Kiçik, ağrısız kista müalicə tələb etmir, izlənilir. Uşaqlarda aparılan araşdırmada izləmə zamanı bəzi kistalar tamamilə yox olub, bəziləri isə kiçilib.
- Əməliyyat kista böyüdükdə, ağrı verdikdə və ya USM-də onun təbiəti aydın olmadıqda müzakirə olunur. Əməliyyat zamanı kista çıxarılır. Epididim borucuqları çox incə olduğu üçün əməliyyat böyüdücü optika altında, ehtiyatla aparılır.
Kistanın özü uşaq sahibi olmağa təsir etmir.
İzləmə və özünümüayinə
Kista böyüyə və ya kistaların sayı arta bilər, buna görə həkimin təyin etdiyi vaxtlarda yoxlanış və lazım olduqda təkrar USM aparılır. Yeniyetmələrə ayda bir dəfə xayalarını özləri yoxlamaq tövsiyə olunur. Yeniyetməyə bunu necə edəcəyini həkim izah edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
- xayada və ya xayalıqda qəfil, güclü ağrı olduqda: bu, xaya burulması ola bilər, gözləmədən təcili yardıma müraciət edin,
- xayanın özündə yeni, bərk düyün hiss etdikdə: ağrı olmasa da, növbəti planlı müayinəni gözləməyin,
- kista böyüdükdə və ya ağrı verməyə başladıqda: planlı müayinə vaxtını gözləmədən həkimə göstərin.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Xayada və ya xayalıqda qəfil, güclü ağrı (xaya burulması istisna olunmalıdır)
- Xayanın özündə hiss olunan bərk, ağrısız düyün (şişi istisna etmək üçün gecikmədən müayinə)
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Epididim kistası və spermatosele epididimin xoşxassəli, maye ilə dolu törəmələridir; spermatoseledə mayedə spermatozoidlər də olur. Pediatrik xaya USM-ləri əsasında aparılmış 6338 uşaqlıq retrospektiv araşdırmada kista uşaqların 2,26%-ində tapılıb; 143 uşağın 95-i prepubertal, 48-i postpubertal olub, kistaların ölçüsü 2–35 mm arasında dəyişib, əksəriyyəti rutin fiziki müayinə zamanı aşkarlanıb (belə kistalar adətən epididimin başından çıxır). İzləmədə 12 kista yox olub, 6-sı kiçilib, 2-si böyüyüb; konservativ taktika bir uşaq istisna olmaqla hamıda tətbiq edilib (proqressiv böyümə səbəbindən eksiziya). Cərrahi müdaxilə simptomlu və ya böyüyən kistalarda, həmçinin təbiəti aydın olmayan törəmələrdə nəzərdən keçirilir; epididim borucuqlarını qorumaq üçün mikroskop altında aparılması tövsiyə olunur. USM kistanı epididimin kistoz şişlərindən fərqləndirməyə kömək edir. Xaya parenximasında palpasiya olunan hər hansı kütlə kista kimi qəbul edilməməli, şiş istisna edilənə qədər təcili qiymətləndirilməlidir.
Qəbulda nə olur?
- Xayalıq diqqətlə müayinə olunur, şişkinliyin xayanın özündə, yoxsa epididimdə olduğu müəyyən edilir.
- Xayalığın USM-si aparılır, kistanın ölçüsü, yeri və digər tapıntılar (hidrosele, varikosele) qiymətləndirilir.
- Kistanın izlənməsi planı izah olunur, yeniyetməyə xayanı özünün necə yoxlayacağı öyrədilir.
Tez-tez verilən suallar
Kista öz-özünə keçə bilərmi?
Bəli, bəzən. Uşaqlarda aparılan bir araşdırmada izləmə zamanı kistaların bir qismi tamamilə yox olub, bəziləri isə kiçilib. Az sayda kista böyüyə bilər, buna görə izləmə vacibdir.
Kista ilə xaya şişini necə ayırmaq olar?
Kista adətən xayanın üstündə, ondan ayrı əllənən yumşaq şişkinlikdir. Xayanın özündə bərk düyün isə ayrıca və gecikmədən müayinə tələb edir. Fərqi müayinə və USM ilə həkim müəyyən edir, valideyn bunu evdə ayırmağa çalışmamalıdır.
Əməliyyat olunsa, gələcəkdə uşaq sahibi olmağa təsir edərmi?
Epididim incə borucuqlardan ibarətdir. Buna görə əməliyyat yalnız həqiqətən lazım olduqda və bu borucuqları qorumaq üçün böyüdücü optika altında, ehtiyatla aparılır.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- Cai W et al. Epididymal cysts in children: frequency, clinical characteristics, and management strategies. Front Pediatr, 2024.
- Children’s Hospital of Philadelphia. Epididymal cyst and spermatocele.
- Ann & Robert H. Lurie Children’s Hospital of Chicago. Spermatocele (epididymal cyst).
- NHS. Testicle lumps and swellings.
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.
Yenilənib: