Skleroatrofik lixen nima?
Skleroatrofik lixen (lichen sclerosus) terining uzoq davom etadigan yalligʻlanish kasalligi. Oʻgʻil bolalarda u koʻpincha kertmak va jinsiy olat boshini zararlaydi. Bu shakl balanitis xerotica obliterans, qisqacha BXO deb ataladi. Kasallik ogʻriqsiz kechadi, lekin vaqt oʻtishi bilan terida chandiq qoldiradi.
Chandiq kertmak uchini toraytiradi va teri orqaga surilmay qoladi. Bu chandiqli yoki patologik fimoz deyiladi. Kichik bolalarda kertmakning ochilmasligi koʻpincha meʼyor (fimoz), skleroatrofik lixen esa davolashni talab qiladigan alohida kasallik.
Bolalarda u odatda maktab yoshida, oʻrtacha 8 yosh atrofida namoyon boʻladi.
Belgilari
- kertmak uchida oq, qattiq, chandiqli halqa,
- avval ochiladigan teri endi ochilmay qoladi,
- teri elastikligini yoʻqotadi, baʼzan qichiydi,
- olat boshida yoki siydik chiqarish teshigi atrofida oq dogʻlar,
- siyishda qiyinchilik, ingichka yoki sachrab ketadigan siydik oqimi.
Nega oʻz vaqtida davolash kerak?
Skleroatrofik lixen chandiq qoldiradigan kasallik. Davolanmasa, torayish kuchayadi va siydik oqimi buzilishi mumkin. Kasallik siydik chiqarish teshigiga oʻtsa, meatostenoz rivojlanishi mumkin.
Kertmakni kuch bilan ochish mumkin emas: bu yangi yoriqlar va yanada koʻproq chandiqqa olib keladi.
Tashxis
Shifokor koʻpincha kasallikka tashqi koʻrinishiga qarab shubha qiladi. Lekin oddiy chandiqli fimozni skleroatrofik lixendan faqat koʻrinishiga qarab ajratish har doim ham mumkin emas. Aniq tashxisni xatna paytida olib tashlangan terini mikroskop ostida (gistologik) tekshirish qoʻyadi. Bu natija keyingi kuzatuv qanday olib borilishini belgilaydi.
Davolash
- Xatna asosiy davo hisoblanadi. Yevropa Urologlar Assotsiatsiyasi (EAU) skleroatrofik lixenda va davolashga javob bermaydigan fimozda xatnani taklif qilishni tavsiya etadi. Batafsil: xatna.
- Kortikosteroid krem fimozning barcha turlarida yordam berishi mumkin, lekin chandiqli fimozda natija sust boʻladi. Baʼzan xatnadan oldin yoki keyin qoʻshimcha davo sifatida qoʻllaniladi, buni shifokor hal qiladi.
- Zarur boʻlsa, davolashga dermatolog ham qoʻshiladi.
Xatnadan keyin nima boʻladi?
Skleroatrofik lixeni bor oʻgʻil bolalarda xatnadan keyin siydik chiqarish teshigining torayishi koʻproq uchraydi: taxminan har 5 boladan birida, bu kasalliksiz fimoz sababli xatna qilinganlarda esa taxminan 100 boladan 6 tasida. Shuning uchun:
- bolaning siydik oqimini kuzating: oqim ingichkalashsa, sachrasa yoki bola kuchansa, shifokorga ayting,
- shikoyat boʻlmasa ham nazorat koʻriklariga keling,
- torayish paydo boʻlsa, siydik chiqarish teshigi kichik operatsiya bilan kengaytiriladi (meatoplastika).
Bu kasallik uzoq muddatli kuzatuvni talab qiladi. Shuning uchun xatnadan keyin ham shifokor bilan aloqani uzmang.
Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak?
Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring.
- Bola siya olmayapti yoki siydik tomchilab chiqyapti, qorinning pastki qismi shishgan va ogʻriyapti
- Jinsiy olat uchida qizarish, yiringli ajralma va isitma
Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma
Balanitis xerotica obliterans (BXO) olat boshi, kertmak, meatus va uretrani zararlashi mumkin boʻlgan ogʻriqsiz surunkali yalligʻlanish kasalligi boʻlib, skleroatrofik lixenning (lichen sclerosus et atrophicus) genital shaklidir. Xatna qilingan bolalar va oʻsmirlar kertmagining gistologik tekshiruvida BXO belgilari 35–53%, 10 yoshdan kichik oʻgʻil bolalarda 17% hollarda topiladi. BXO patologik fimozning alohida shakli; tashxis gistopatologik boʻlib, uni klinik jihatdan oddiy patologik fimozdan ajratish qiyin boʻlishi mumkin, shuning uchun olib tashlangan kertmakni gistologik tekshirish oʻrinli. Patologik fimozda kortikosteroidlarga javob sustroq boʻlishi mumkin. EAU BXOda va davolashga chidamli fimozda xatnani taklif qilishni hamda meatostenoz xavfi haqida maʼlumot berishni kuchli tavsiya qiladi. Xatnadan keyingi meatostenoz tasdiqlangan BXOda 20%, BXOsiz fimozda 6% ni tashkil etadi; uzoq muddatli kuzatuv zarur va unga dermatolog jalb qilinishi mumkin. Bolalarda murojaatning oʻrtacha yoshi taxminan 8 yosh; adabiyotda keyinchalik karsinoma xavfi ham qayd etilgan.
Qabulda nima qilinadi?
- Kertmak, olat boshi va siydik chiqarish teshigi diqqat bilan koʻrikdan oʻtkaziladi, siydik oqimi soʻraladi.
- Chandiqli fimozga shubha boʻlsa, davolash yoʻli, jumladan xatna va uning muddati ota-ona bilan muhokama qilinadi.
- Operatsiyada olib tashlangan teri gistologik tekshiruvga yuboriladi, soʻngra siydik chiqarish teshigini kuzatish rejalashtiriladi.
Koʻp beriladigan savollar
Bu oddiy fimozdan nimasi bilan farq qiladi?
Kichik bolalarda kertmakning ochilmasligi koʻpincha meʼyor, teri esa yumshoq va elastik boʻladi. Skleroatrofik lixenda teri uchi oqaradi, qattiqlashadi va chandiqlanadi. Avval ochiladigan teri endi ochilmay qoladi. Bu farqni shifokor koʻrikda baholaydi.
Xatnadan keyin kasallik butunlay oʻtib ketadimi?
Xatna asosiy davo, lekin kasallik olat boshi va siydik chiqarish teshigiga ham oʻtishi mumkin. Bunday bolalarda xatnadan keyin siydik chiqarish teshigining torayishi koʻproq uchraydi, shuning uchun shifokor belgilagan nazorat koʻriklariga keling.
Yuqumlimi?
Yoʻq. Bu infeksiya emas, terining surunkali yalligʻlanish kasalligi, boshqalarga yuqmaydi.
Mavzuga oid
- Fimoz Kertmakning torligi Kasallik
- Meatostenoz Meatal stenoz, xatnadan keyin siydik chiqarish teshigining torayishi Kasallik
- Xatna Sunnat, xatna operatsiyasi, estetik xatna Davolash
- Meatoplastika Meatotomiya, meatostenoz operatsiyasi Davolash
- Balanopostit Jinsiy olat uchining qizarishi va shishishi Kasallik
- Parafimoz Kertmakning jinsiy olat boshini siqib qolishi Kasallik
Manbalar
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Phimosis and other abnormalities of the penile skin.
- Nguyen ATM, Holland AJA. Balanitis xerotica obliterans: an update for clinicians. Eur J Pediatr, 2020.
- Celis S et al. Balanitis xerotica obliterans in children and adolescents: a literature review and clinical series. J Pediatr Urol, 2014.
Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi.
Yangilangan: