Bolalarda xatna: tayyorgarlik, operatsiya va bitish

Xatna nima?

Xatna (sunnat) jinsiy olat (penis) boshini oʻrab turuvchi terini, yaʼni kertmakni (sunnat terisini) jarrohlik yoʻli bilan olib tashlashdir. Ozarbayjonda xatna asosan diniy va anʼanaviy sabablarga koʻra qilinadi, baʼzi bolalarda esa tibbiy koʻrsatma boʻladi.

Tibbiy koʻrsatmalar

• chandiqli, krem bilan davolashga javob bermaydigan fimoz,
• skleroatrofik lixen (lichen sclerosus): kertmakning oq, qattiq chandiq bilan torayishi,
• qaytalanuvchi balanopostit,
• siydik yoʻllari anomaliyasi boʻlgan bolalarda qaytalanuvchi infeksiyalar,
• qaytalanuvchi parafimoz.

Kimga xatna qilinmasligi kerak (yoki avval koʻrikdan oʻtishi kerak)?

• Gipospadiya, bola “tugʻilganidan xatna qilingan” yoki “yarim xatna qilingan”dek koʻrinsa,
• yashirin jinsiy olat va pardali jinsiy olat,
• jinsiy olat qiyshiqligi yoki buralishi,
• kertmakning shar kabi katta boʻlishi (megaprepusiy),
• qon ketishga moyilligi bor bolalar (avval tekshiruv kerak),
• umumiy ahvoli narkozga toʻgʻri kelmaydigan bolalar.

Bu holatlarda kertmak tuzatish operatsiyasi uchun kerak boʻlishi mumkin. Shuning uchun xatnadan oldin bolani bolalar urologi koʻrigidan oʻtkazish muhim.

Operatsiya qanday oʻtadi?

1. Narkoz. Bolalarda odatda qisqa umumiy narkoz bilan birga mahalliy ogʻriqsizlantirish (jinsiy olatning dorsal nervi blokadasi yoki kaudal blokada) qilinadi. Shu tufayli bola odatda operatsiyani eslamaydi va uygʻongandan keyin bir necha soat ogʻriq sezmaydi. Batafsil: bolalarda narkoz.
2. Jarrohlik texnikasi. Kertmakning tashqi va ichki varaqlari oʻlchab kesiladi, qon ketish vaziyatga mos usulda toʻxtatiladi (elektrokoagulyatsiya kerak boʻlsa, faqat bipolyar), kesik chizigʻi ingichka, eriydigan iplar bilan ehtiyotkorlik bilan tikiladi. Diqqat: jinsiy olatda monopolyar koagulyator yoki “lazer” nomi bilan taklif qilinadigan kuydiruvchi apparatlarni ishlatish mumkin emas, chunki tok jinsiy olat boʻylab tarqalib, uning boshini va qon tomirlarini shikastlashi mumkin.
3. Bogʻlam. Yengil bogʻlam qoʻyiladi yoki yara bogʻlamsiz, faqat malham surtib qoldiriladi.

Bola uygʻonganidan 2–3 soat keyin, siygandan soʻng uyga ketadi.

Xatnadan keyin bitish va uyda parvarish

Bitish odatda quyidagicha kechadi:

• 1–3-kun: jinsiy olat boshida shish va qizarish, siyganda yengil ogʻriq.
• 3–7-kun: jinsiy olat boshida sargʻish, nam qatlam. Bu odatda bitayotgan yaraning meʼyoriy qatlami, uni artib tashlash kerak emas. Qizarish tarqalsa, shish kuchaysa, yomon hidli ajralma yoki isitma paydo boʻlsa, bu infeksiya belgisi boʻlishi mumkin: shifokorga murojaat qiling.
• 7–14-kun: shish qaytadi, bola odatdagi hayotiga qaytadi.
• 1–3 hafta: choklar oʻz-oʻzidan tushib ketadi, yakuniy koʻrinish 4–6 haftada shakllanadi.

Parvarish:

• Dastlabki 1–2 kun ogʻriq uchun yosh va vaznga mos dozada paratsetamol yoki ibuprofen (ikkala dori ham shifokor tavsiyasi bilan beriladi; 6 oylikdan kichik chaqaloqlarda koʻproq paratsetamol afzal koʻriladi). Buyrak kasalligi, yagona buyrak, qusish yoki ich ketishi boʻlsa, ibuprofen berishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing (batafsil).
• 24–48 soatdan keyin kuniga 1–2 marta iliq suvda qisqa vanna, sovunsiz.
• Har safar taglik almashtirilganda yoki siygandan keyin jinsiy olat boshiga malham surtish.
• Keng, yumshoq ichki kiyim, 1–2 hafta velosiped, ot minish va faol sportdan saqlanish.
• Dastlabki kunlarda jinsiy olat boshidagi sargʻish qatlam va shish meʼyoriy holat hisoblanadi.
• Choklar 1–3 hafta ichida oʻz-oʻzidan tushib ketadi.

Batafsil: operatsiyadan keyingi parvarish.

Mumkin boʻlgan muammolar

Steril sharoitda, tajribali jarroh tomonidan qilingan xatnada asoratlar kam uchraydi. Koʻproq qon ketish va infeksiya, kechki davrda esa meatostenoz kuzatiladi. Batafsil: xatna asoratlari.