Hipospadiya nədir?
Normalda sidik dəliyi penisin başının ucunda yerləşir. Hipospadiyada sidik kanalı ana bətnində tam formalaşmır və sidik dəliyi penisin alt səthində, normaldan aşağıda açılır: penisin başında, gövdəsində, xayalıqda və ya aralıqda.
Hipospadiyalı uşaqlarda adətən üç əlamət birlikdə olur:
- Sidik dəliyi aşağıda yerləşir.
- Sünnət dərisi yalnız üst tərəfdədir, alt tərəfdə yoxdur. Buna görə penis «anadangəlmə sünnətli» və ya «yarım sünnətli» görünür.
- Penis aşağıya əyilir, xüsusən ereksiya zamanı.
Hipospadiya təxminən 200–300 oğlandan birində rast gəlinir və uşaq urologiyasında ən çox rast gəlinən anadangəlmə qüsurlardandır.
Növləri
- Distal hipospadiya (təxminən 70%): sidik dəliyi penisin başında və ya onun yaxınlığındadır. Ən yüngül və ən çox rast gəlinən növdür.
- Penisin orta hissəsində yerləşən hipospadiya.
- Proksimal hipospadiya: sidik dəliyi penisin əsasında, xayalıqda və ya aralıqdadır. Çox vaxt güclü əyrilik və enməmiş xaya ilə birlikdə olur.
Bəzən sidik dəliyi normal yerdə olur, amma penis əyridir. Buna «hipospadiyasız əyrilik» deyilir. Ətraflı: penis əyriliyi.
Səbəbləri
Səbəb tam aydın deyil. Ana bətnində kişi hormonlarının təsirindəki pozğunluqlar, genetik meyl, bəzi ətraf mühit amilləri rol oynayır. Ailədə hipospadiya olduqda və köməkçi reproduktiv texnologiyalarla doğulan uşaqlarda bir qədər daha çox rast gəlinir.
Ən vacib qayda: sünnət etməyin
Hipospadiyalı uşağa sünnət edilməməlidir. Sünnət dərisi düzəliş əməliyyatında yeni sidik kanalını örtmək və penisi dəri ilə təmin etmək üçün istifadə olunur. Hipospadiyası olan uşaqda sünnət yalnız düzəliş əməliyyatı ilə birlikdə edilə bilər.
Müalicə
Müalicə cərrahidir. Ən uyğun vaxt 6–18 aylıqdır: uşaq hələ əməliyyatı yadda saxlamır, toxumalar kifayət qədər inkişaf edib.
Əməliyyatın məqsədləri:
- penisi düzəltmək,
- sidik dəliyini penisin başının ucuna gətirmək,
- penisə normal görünüş vermək,
- uşağın ayaq üstə, düz axınla sidiyə getməsini təmin etmək.
Distal hipospadiya əksər hallarda bir əməliyyatla düzəldilir. Ağır proksimal hipospadiyada və güclü əyrilikdə əməliyyat iki mərhələdə aparıla bilər. Ətraflı: hipospadiya əməliyyatı.
Nəticələr və izləmə
Distal hipospadiyada nəticələr çox yaxşıdır, fəsad riski təxminən 5–10%-dir. Proksimal hallarda risk daha yüksəkdir. Ən çox rast gəlinən fəsadlar: kiçik dəlik (fistula), sidik dəliyinin daralması, yeni kanalın genişlənməsi. Əksəriyyəti ikinci, kiçik əməliyyatla düzəldilir.
Əməliyyat olunan uşaqlar tualet təlimi bitənə qədər və mümkünsə yeniyetməliyə qədər izlənilir.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Hipospadiya ilə birlikdə bir və ya hər iki xayanın hiss olunmaması (cinsi inkişafın qiymətləndirilməsi lazımdır)
- Əməliyyatdan sonra sidiyə gedə bilməmə, kateterin çıxması və ya tıxanması
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Hipospadiyalı yenidoğulmuşda sünnət edilməməlidir. Proksimal hipospadiya, xüsusən bir və ya iki tərəfli əllə hiss olunmayan xaya ilə birlikdə, cinsi inkişaf pozğunluğu (DSD) baxımından qiymətləndirilməlidir. Distal hipospadiyada rutin USM və ya genetik müayinə lazım deyil. Əməliyyat 6–18 ay arasında planlanır; kiçik glansda əməliyyatdan əvvəl qısa testosteron kursu müzakirə oluna bilər.
Qəbulda nə olur?
- Sidik dəliyinin yeri, penisin əyriliyi, sünnət dərisi və xayalar müayinə olunur.
- Lazım olduqda ereksiya zamanı əyrilik qiymətləndirilir və əlavə müayinələr təyin edilir.
- Əməliyyatın növü (bir və ya iki mərhələli), vaxtı, kateter və evdə qulluq izah olunur.
Tez-tez verilən suallar
Uşaq 'anadangəlmə sünnətli' doğulub. Sevinməliyikmi?
Anadangəlmə sünnətli görünüş çox vaxt hipospadiyanın əlamətidir: sünnət dərisi yalnız üst tərəfdə olur, sidik dəliyi isə aşağıdadır. Uşağı mütləq uşaq uroloquna göstərin.
Əməliyyat olunmasa nə olar?
Yüngül hallarda yalnız kosmetik fərq ola bilər. Orta və ağır hallarda ayaq üstə sidiyə gedə bilməmə, ereksiya zamanı əyrilik, gələcəkdə cinsi həyatda və uşaq sahibi olmaqda çətinliklər yarana bilər.
Əməliyyatdan sonra nə qədər xəstəxanada qalır?
Distal hipospadiyada çox vaxt həmin gün və ya ertəsi gün evə gedilir. Kateter 5–10 gün qalır. Proksimal hallarda xəstəxanada qalma daha uzun ola bilər.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Hypospadias.
- Snodgrass W, Bush N. Hypospadias. In: Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed. 2020.
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.