Qasıq yırtığı nədir?
Ana bətnində xayanın xayalığa enməsi zamanı yaranan kanal (processus vaginalis) bağlanmadıqda, bu açıq kanaldan qarın boşluğundakı bağırsaq, qızlarda isə bəzən yumurtalıq qasığa və ya xayalığa çıxır. Buna qasıq yırtığı deyilir.
Uşaqların təxminən 1–5%-ində, vaxtından əvvəl doğulanlarda isə daha çox rast gəlinir. Oğlanlarda qızlardan təxminən 6 dəfə çoxdur, sağ tərəfdə daha tez-tez olur.
Əlamətləri
- qasıqda və ya xayalıqda yumşaq şişkinlik,
- şişkinlik uşaq ağlayanda, gərginləşəndə, öskürəndə böyüyür,
- uşaq sakit olduqda və ya uzananda kiçilir, itir,
- adətən ağrısızdır.
Sıxılmış yırtıq
Yırtığın ən təhlükəli fəsadı sıxılmadır: yırtığa çıxan bağırsaq və ya yumurtalıq geri qayıda bilmir, qan dövranı pozulur. Bu, ən çox ilk ildə baş verir.
Əlamətləri:
- şişkinlik bərkiyir, ağrılı olur və geri getmir,
- üzərində qızarıq və ya göyərmə,
- qusma, qarın köpməsi, dayanmadan ağlama.
Bu hal təcilidir. Həkim çox vaxt yırtığı əllə ehtiyatla geri sala bilir, sonra 1–3 gün ərzində əməliyyat edilir. Geri salınmırsa, təcili əməliyyat lazımdır.
Müalicə
Qasıq yırtığı öz-özünə keçmir. Yeganə müalicə əməliyyatdır və sıxılma riskinə görə diaqnozdan sonra çox gecikdirilmədən aparılır.
İki üsul var:
- Açıq üsul: qasıq qırışığından 1,5–2 sm-lik kəsiklə açıq kanal tapılıb bağlanır.
- Laparoskopik üsul: göbəkdən kiçik kamera ilə kanal içəridən bağlanır, eyni anda digər tərəfə də baxılır.
Hər iki üsul təhlükəsizdir, uşaq adətən həmin gün evə gedir. Ətraflı: qasıq yırtığı əməliyyatı.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Qasıqdakı şişkinlik bərkiyib, ağrılıdır və geri getmir
- Şişkinlik üzərində qızarıq, göyərmə
- Qusma, qarın köpməsi, körpənin dayanmadan ağlaması
- Qız uşağında qasıqda bərk, ağrılı düyün (yumurtalıq ola bilər)
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Uşaqlarda qasıq yırtığı çəp (indirect) tiplidir və açıq qalmış processus vaginalis ilə bağlıdır. Sıxılma riski ilk ildə, xüsusən vaxtından əvvəl doğulanlarda ən yüksəkdir; ona görə elektiv əməliyyat diaqnozdan sonra qısa müddətdə planlanmalıdır. Sıxılmış yırtıq çox vaxt ehtiyatlı manual reduksiya ilə geri salınır, sonra 24–72 saat ərzində əməliyyat edilir. Qız uşağında yırtıq kisəsində cinsiyyət vəzisi tapılarsa, androgen həssaslığının olmaması sindromu nəzərə alınmalıdır.
Qəbulda nə olur?
- Qasıq və xayalıq ayaq üstə və uzanmış vəziyyətdə müayinə olunur.
- Valideynin çəkdiyi şişkinlik şəkli və ya videosu çox faydalıdır.
- Əməliyyat üsulu (açıq və ya laparoskopik), vaxtı və narkoz izah olunur.
Tez-tez verilən suallar
Şişkinlik yalnız ağlayanda çıxır, sonra itir. Bu yenə də yırtıqdırmı?
Bəli, bu, tipik qasıq yırtığıdır. Müayinə zamanı görünməsə də, valideynin təsviri və ya foto diaqnoz üçün kifayət edə bilər.
Bandaj və ya kəmər istifadə etmək olarmı?
Uşaqlarda bandaj yırtığı müalicə etmir və sıxılmanın qarşısını almır. Tövsiyə olunmur.
Digər tərəfdə də yırtıq ola bilərmi?
Bəzi uşaqlarda, xüsusən körpələrdə, digər tərəfdə də açıq kanal olur. Laparoskopik əməliyyatda hər iki tərəfə baxmaq və lazım olduqda eyni vaxtda bağlamaq mümkündür.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025.
- Olesen CS və həmmüəlliflər. Timing of inguinal hernia repair in children: a systematic review. Ann Surg, 2019.
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.