Sidik kisəsi ilə bağırsağın əlaqəsi
Sidik kisəsi və düz bağırsaq kiçik çanaqda yan-yana yerləşir, eyni sinirlər və eyni çanaq dibi əzələləri ilə idarə olunur. Düz bağırsaq sərt nəcislə dolu olduqda:
- sidik kisəsini sıxır və onun həcmini azaldır,
- sidik kisəsini qıcıqlandıraraq qəfil yığılmalara səbəb olur,
- sidik kisəsinin tam boşalmasına mane olur,
- bakteriyaların sidik yollarına keçməsini asanlaşdırır.
Ona görə qəbizlik gündüz və gecə sidik qaçırmanın, sidik yolu infeksiyalarının və reflyuksun gec keçməsinin ən çox gözdən qaçan səbəbidir. Bu iki problemin birlikdə olmasına sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyası deyilir.
Uşaqda qəbizliyi necə tanımalı?
Aşağıdakılardan ikisi və ya daha çoxu varsa, qəbizlikdən şübhələnmək lazımdır:
- həftədə 2 dəfədən az nəcis,
- sərt, iri, «qoyun nəcisi» kimi parçalı nəcis,
- nəcis edərkən ağrı, ağlama, tualetdən qorxu,
- uşağın nəcisi saxlamağa çalışması: ayaqlarını sıxır, küncə çəkilir,
- alt paltarında nəcis ləkələri,
- tualeti tıxayan iri nəcis.
Nəcisin formasını qiymətləndirmək üçün Bristol nəcis şkalası istifadə olunur: 1–2-ci tiplər qəbizliyi, 3–4-cü tiplər normanı göstərir.
Müalicə
1. Bağırsağın təmizlənməsi
Bağırsaqda toplanmış sərt nəcis əvvəlcə bir neçə gün ərzində daha yüksək dozada yumşaldıcı ilə təmizlənir.
2. Davamlı yumşaldıcı
Sonra nəcisi yumşaq saxlamaq üçün gündəlik yumşaldıcı verilir. Ən çox polietilenqlikol istifadə olunur. Doza elə tənzimlənir ki, uşaq hər gün və ya gündaşırı yumşaq, ağrısız nəcis etsin. Müalicə adətən ən azı 2–3 ay, çox vaxt daha uzun davam edir və tədricən azaldılır.
3. Tualet rejimi
- hər yeməkdən 15–30 dəqiqə sonra 5–10 dəqiqə tualetdə oturmaq (bağırsaq refleksindən istifadə),
- ayaqların altında dayaq, dizlər ombadan yuxarıda,
- tələsdirməmək, cəzalandırmamaq, uğurları tərifləmək.
4. Qidalanma və hərəkət
Kifayət qədər su, meyvə-tərəvəz, tam taxıl məhsulları, gündəlik fiziki aktivlik. Həddindən artıq süd və ağ un məhsulları qəbizliyi ağırlaşdıra bilər.
Qəbizlik müalicə olunduqda sidik problemlərinin bir hissəsi heç bir əlavə müalicəyə ehtiyac qalmadan keçir.
Nə vaxt təcili müraciət etməli?
Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.
- Şiddətli qarın ağrısı və qusma ilə birlikdə qarın köpməsi
- Nəcisdə qan, arıqlama
- Qızdırma və sidiyə gedərkən ağrı
Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd
Sidik yolu infeksiyası və ya reflyuksu olan hər uşaqda qəbizlik aktiv şəkildə soruşulmalıdır; valideynlər çox vaxt onu qeyd etmir. Roma IV meyarları və Bristol nəcis şkalası istifadə olunmalıdır. USM-də düz bağırsağın sidik kisəsi arxasında diametri 3 sm-dən çox olması qəbizliyi düşündürür. Müalicədə ilk seçim polietilenqlikoldur; dozası nəcis yumşaq olana qədər tənzimlənir.
Qəbulda nə olur?
- Nəcisin tezliyi, forması (Bristol şkalası), ağrı, nəcis qaçırma və tualet vərdişləri soruşulur.
- Qarın müayinəsi, lazım olduqda USM ilə düz bağırsağın diametri və qalıq sidik ölçülür.
- Bağırsaq təmizlənməsi, yumşaldıcı və tualet rejimi planı verilir.
- Sidik problemlərinin qəbizlik müalicəsinə cavabı izlənilir.
Tez-tez verilən suallar
Uşaq hər gün nəcis edir, yenə də qəbizlik ola bilərmi?
Bəli. Bağırsaq tam boşalmırsa, hər gün az miqdarda nəcis edə bilər, amma bağırsaqda sərt kütlə qalır. Bəzən alt paltarına sızan maye nəcis ishal kimi görünür, əslində isə qəbizliyin əlamətidir.
Yumşaldıcı dərmanlar asılılıq yaradırmı?
Uşaqlarda istifadə olunan osmotik yumşaldıcılar (məsələn, polietilenqlikol) asılılıq yaratmır. Ən çox rast gəlinən səhv müalicəni tez dayandırmaqdır.
Əlaqəli mövzular
Mənbələr
- Santos JD və həmmüəlliflər. Bladder and bowel dysfunction in children: an update on the diagnosis and treatment. Can Urol Assoc J, 2017.
- Hyams JS və həmmüəlliflər. Functional disorders: children and adolescents (Rome IV). Gastroenterology, 2016.
Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.