Vezikoureteral reflyuks (VUR): sidiyin böyrəyə geri axması

Reflyuks nədir?

Normalda sidik böyrəkdən sidik axarı ilə sidik kisəsinə yalnız bir istiqamətdə axır. Sidik axarı sidik kisəsinin divarından çəp tunel kimi keçir və sidik kisəsi dolduqca bu tunel sıxılaraq klapan rolunu oynayır. Tunel qısa və ya zəif olduqda sidik geriyə, böyrəyə doğru axır. Buna vezikoureteral reflyuks (VUR) deyilir.

Reflyuksun özü ağrı vermir. Problem ondadır ki, sidik kisəsinə düşən mikroblar sidiklə birlikdə böyrəyə çata bilir və qızdırmalı böyrək infeksiyası (pielonefrit) yaradır. Təkrarlanan infeksiyalar böyrəkdə çapıq qoya bilər.

Reflyuks qızdırmalı sidik yolu infeksiyası keçirmiş uşaqların təxminən üçdə birində tapılır.

Dərəcələri

Reflyuks MSUQ-da görünən dərəcəyə görə beş qrupa bölünür:

Dərəcə	Nə görünür
I	Sidik yalnız sidik axarına qayıdır, böyrəyə çatmır
II	Böyrək ləyəninə çatır, genişlənmə yoxdur
III	Ləyən və sidik axarı yüngül və orta dərəcədə genişlənir
IV	Orta dərəcəli genişlənmə, kasacıqların forması dəyişməyə başlayır
V	Ağır genişlənmə, sidik axarı qıvrımlı, kasacıqların forması itib

Dərəcə nə qədər yüksəkdirsə, öz-özünə keçmə ehtimalı bir o qədər az, böyrək çapığı riski isə bir o qədər çoxdur.

Səbəbləri

Birincili reflyuks. Sidik axarı tunelinin anadangəlmə qısa olması. Ən çox rast gəlinən növdür. Ailəvi meyl var.
İkincili reflyuks. Sidik kisəsində təzyiqin yüksək olması nəticəsində: arxa uretral klapan, neyrogen sidik kisəsi, ağır sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyası.

Necə aşkarlanır?

Hamiləlikdə və ya doğuşdan sonra USM-də hidronefroz görünür,
uşaq qızdırmalı sidik yolu infeksiyası keçirir,
ailədə reflyuks olduğu üçün yoxlanılır.

Diaqnozu təsdiq edən əsas müayinə MSUQ-dur. Böyrəkdə çapıq olub-olmadığını görmək üçün DMSA aparılır.

Müalicə

Müalicənin məqsədi reflyuksu hər qiymətə yox etmək deyil, qızdırmalı infeksiyaların və yeni böyrək çapıqlarının qarşısını almaqdır. Ona görə hər uşaq üçün plan fərdidir.

Tualet vərdişləri və qəbizlik

Gündüz sidik saxlamaq, tualeti gecikdirmək və qəbizlik reflyuksu ağırlaşdırır və infeksiyaya yol açır. Bunların müalicəsi bəzən tək başına infeksiyaları dayandırır. Daha ətraflı: sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyası.

Antibiotik profilaktikası

Gündə bir dəfə, axşamlar az dozada antibiotik verilir. Xüsusən körpələrdə və yüksək dərəcəli reflyuksda qızdırmalı infeksiyaların sayını azaldır.

İzləmə

Yüngül reflyuksu olan, infeksiya keçirməyən uşaqlarda profilaktikasız izləmə də mümkündür. Bu halda valideyn qızdırma olduqda dərhal sidik analizi etdirməyi bilməlidir.

Cərrahi müalicə

Cərrahi müalicə bu hallarda müzakirə olunur: profilaktikaya baxmayaraq qızdırmalı infeksiyalar təkrarlanır, yeni böyrək çapığı yaranır, yüksək dərəcəli reflyuks uşaq böyüdükcə keçmir.

Endoskopik inyeksiya. Sistoskopla sidik axarının ağzının altına xüsusi gel vurulur. Kəsik yoxdur, uşaq çox vaxt həmin gün evə gedir. Bir inyeksiyadan sonra uğur reflyuksun dərəcəsindən asılı olaraq təxminən 70–90%-dir.
Sidik axarının yenidən tikilməsi (reimplantasiya). Açıq, laparoskopik və ya robotik üsulla sidik axarına uzun tunel yaradılır. Uğur 95%-dən yüksəkdir.

Nə vaxt təcili müraciət etməli?

Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.

38°C və daha yüksək qızdırma, xüsusən başqa səbəbi yoxdursa

Qusma, antibiotiki içə bilməmə

Körpədə halsızlıq, yeməkdən imtina

Yan və ya bel ağrısı ilə qızdırma

Qəbulda nə olur?

Keçirilmiş infeksiyalar, onların qızdırma ilə olub-olmaması və sidik əkmə nəticələri öyrənilir.

Tualet vərdişləri və qəbizlik barədə soruşulur, lazım olduqda sidik gündəliyi verilir.

MSUQ ilə reflyuksun dərəcəsi, DMSA ilə böyrəkdə çapıq olub-olmaması qiymətləndirilir.

İzləmə, antibiotik profilaktikası, endoskopik inyeksiya və ya əməliyyat seçimləri ailə ilə birlikdə müzakirə olunur.

WhatsApp ilə qəbula yazıl Uşaq Urologiyası Mərkəzi, Badam Medical Center, Bakı

Tez-tez verilən suallar

Reflyuks olan uşaq daim antibiotik içməlidirmi?

Hər uşaq yox. Profilaktika əsasən kiçik yaşda, yüksək dərəcəli reflyuksda və infeksiyaları təkrarlanan uşaqlarda tövsiyə olunur. Müddəti uşağın yaşına, tualet vərdişlərinə və reflyuksun gedişinə görə müəyyən edilir.

Endoskopik inyeksiya, yoxsa açıq əməliyyat?

Endoskopik inyeksiya kəsiksiz, 20–30 dəqiqəlik prosedurdur, amma uğuru reflyuksun dərəcəsindən asılıdır və bəzən təkrar lazım olur. Açıq və ya robotik əməliyyatın uğuru 95%-dən yüksəkdir, amma daha böyük müdaxilədir. Seçim uşağın vəziyyətinə görə edilir.

Qardaşı və ya bacısı reflyukslu olan uşağı da yoxlatmaq lazımdırmı?

Reflyuks ailələrdə daha çox rast gəlinir. Qardaş və bacılarda adətən böyrək USM-si aparılır, qızdırmalı infeksiya olduqda isə daha ətraflı müayinə edilir.

Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.