Aşağı sidik yollarının disfunksiyası və gündüz sidik qaçırma
Gündüz sidik qaçıran uşağı sistemli qiymətləndirmək, sidik kisəsi ilə bağırsağın əlaqəsini görmək və uroterapiyanı düzgün başlatmaq.
Addım 1 / 12
Məqsədlər
Bu kursdan sonra
- Aşağı sidik yollarının disfunksiyası (ASYD) üçün ICCS terminlərini düzgün istifadə etmək.
- Overaktiv sidik kisəsini, işəmənin təxirə salınmasını, disfunksional işəməni və az aktiv sidik kisəsini ayırmaq.
- Sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyasının (SKBD) infeksiya və reflyuksla əlaqəsini izah etmək.
- Gündəlik, Bristol şkalası, USM və uroflowmetriya ilə qiymətləndirmə aparmaq.
- Standart uroterapiyanı başlatmaq və nə vaxt göndərmək lazım olduğunu bilmək.
Əsas mesaj: gündüz sidik qaçıran uşaqda əvvəlcə bağırsağı soruşun. Qəbizlik müalicə olunmadan sidik kisəsi problemi düzəlmir.
Əsaslar
Normal sidik kisəsi funksiyası
- 4–5 yaşəksər uşaqlarda gündüz quruluq
- 4–7 dəfəgün ərzində normal işəmə sayı
- (yaş + 1) × 30 mlgözlənilən sidik kisəsi tutumu
- 5–10%məktəb yaşında gündüz sidik qaçırma
Normal işəmədə sidik kisəsi yığılma dövründə sakit qalır, işəmə zamanı isə detruzor yığılarkən çanaq dibi tam boşalır. Bu koordinasiyanın pozulması müxtəlif ASYD formalarına səbəb olur.
Gündə 8 dəfə və daha çox işəmə tezləşmə, 3 dəfə və daha az isə azalmış işəmə sayılır.
Əsaslar
Əsas ASYD formaları
| Forma | Tipik mənzərə |
|---|---|
| Overaktiv sidik kisəsi | Qəfil, güclü çağırış, tez-tez işəmə, çağırış zamanı sidik qaçırma, saxlama manevrləri. Ən çox rast gəlinən forma |
| İşəmənin təxirə salınması | Uşaq oyun və ya utancaqlıq səbəbindən işəməni axıra qədər gecikdirir; gün ərzində az işəyir |
| Disfunksional işəmə | İşəmə zamanı çanaq dibi boşalmır; axın kəsik-kəsik ("stakkato"), qalıq sidik, tez-tez infeksiya |
| Az aktiv sidik kisəsi | Seyrək işəmə, qarın gərginliyi ilə işəmə, kəsik axın, çox qalıq sidik |
| Vaginal reflyuks | Qızlarda işəmədən dərhal sonra az miqdarda sidik qaçırma; ayaqlar bitişik oturmaqla bağlıdır |
| Gülüş inkontinensiyası | Yalnız gülərkən tam boşalma, əsasən qızlarda |
| Gündüz pollakiuriyası | Gündə çox sayda (hətta saatda bir neçə dəfə) kiçik həcmli işəmə, sidik qaçırma yoxdur; çox vaxt özü keçir |
Əsaslar
Sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyası (SKBD)
Sidik kisəsi ilə düz bağırsaq eyni sinir yollarını və çanaq dibini paylaşır. Dolu düz bağırsaq sidik kisəsinə təzyiq edir, overaktivliyi artırır və boşalmanı çətinləşdirir.
- SKBD təkrarlanan sidik yolu infeksiyalarının ən vacib risk faktorlarından biridir.
- Vezikoureteral reflyuksu olan uşaqlarda SKBD reflyuksun özü-özünə keçmə ehtimalını azaldır və "breakthrough" infeksiyaları artırır.
- Qəbizliyin müalicəsi tək başına bir çox uşaqda gündüz sidik qaçırmanı və infeksiyaları azaldır.
Valideynin "nəcisi hər gün olur" cavabı qəbizliyi istisna etmir. Bristol şkalası ilə forma, ağrılı defekasiya və alt paltarda ləkə soruşulmalıdır.
Diaqnostika
Anamnez və anketlər
- Sidik qaçırmanın vaxtı və şəraiti: çağırışla, gülərkən, işəmədən sonra, davamlı?
- İşəmə sayı, saxlama manevrləri, gərginləşmə, axının xarakteri.
- Bağırsaq: tezlik, forma (Bristol), ağrı, enkoprez. Qəbizlik üçün Rome IV meyarları.
- Sidik yolu infeksiyaları, reflyuks, əvvəlki müayinələr.
- Nevroloji və psixososial anamnez, DEHP.
Validasiya olunmuş simptom anketləri (məsələn, Dysfunctional Voiding Symptom Score) simptomların şiddətini ölçmək və müalicəyə cavabı izləmək üçün faydalıdır.
Diaqnostika
Fiziki müayinə və sidik analizi
- Qarın: sol qasıqda nəcis kütləsi, dolu sidik kisəsi.
- Cinsiyyət orqanları: labial bitişmə, mea darlığı, dəri qıcıqlanması, ektopik axarın dəliyi.
- Bel-oma nahiyəsi: çuxur, tük topası, hemangioma, sağrı qırışığının asimmetriyası.
- Nevroloji: aşağı ətraflarda refleks, güc, yeriş, perianal həssaslıq.
Sidik analizi hər uşaqda aparılır: infeksiya, qlükozuriya, aşağı nisbi sıxlıq. Febril infeksiya anamnezi varsa, əkmə də götürülür.
Diaqnostika
Gündəlik, USM və uroflowmetriya
- 48 saatlıq işəmə gündəliyi: işəmə sayı, həcmlər, maye qəbulu, sidik qaçırma epizodları. Çap üçün forma.
- USM: sidik kisəsi divarının qalınlığı, işəmədən sonra qalıq sidik, yuxarı sidik yolları, düz bağırsağın diametri (>3 sm nəcis yığılmasını düşündürür).
- Uroflowmetriya və qalıq sidik: axın əyrisinin forması məlumatlıdır.
| Axın əyrisi | Mənası |
|---|---|
| Zəng formalı | Normal |
| Qüllə formalı (yüksək, qısa) | Overaktiv sidik kisəsi |
| Stakkato (dişli) | Disfunksional işəmə, çanaq dibinin yığılması |
| Kəsik-kəsik | Az aktiv sidik kisəsi, qarın gərginliyi ilə işəmə |
| Plato (yastı, uzun) | Anatomik obstruksiya: uretra darlığı, klapan, mea darlığı |
Qalıq sidik təkrar ölçümlərdə 4–6 yaşda 30 ml və ya tutumun 21%-dən, 7–12 yaşda 20 ml və ya 15%-dən çoxdursa, artmış sayılır.
Diaqnostika
Urodinamika kimə lazımdır?
ASYD-li uşaqların əksəriyyətinə invaziv urodinamika lazım deyil. Göstərişlər:
- Nevroloji əlamətlər və ya neyrogen sidik kisəsi şübhəsi.
- Standart və xüsusi uroterapiyaya cavab olmaması.
- Yuxarı sidik yollarının genişlənməsi, qalın divarlı sidik kisəsi, yüksək qalıq sidik.
- İnvaziv müalicədən əvvəl (məsələn, botulinum toksini).
Müalicə
Standart uroterapiya
Bütün ASYD formalarında birinci addımdır və 3–6 ay davam edir:
- Uşağa və ailəyə sidik kisəsinin necə işlədiyini sadə dillə izah etmək.
- Vaxtlı işəmə: gün ərzində hər 2–3 saatdan bir, gündə 6–7 dəfə. Saat və ya telefon xatırlatması kömək edir.
- Düzgün poza: ayaqlar dayaq üzərində, dizlər aralı, bədən rahat. Qızlarda vaginal reflyuksun qarşısını alır.
- Kifayət qədər maye, əsasən gündüz; kofeinli və qazlı içkilərdən qaçmaq.
- Qəbizliyin müalicəsi: lazım olarsa əvvəlcə boşaltma, sonra uzunmüddətli osmotik laksativ (polietilenqlikol) və müntəzəm tualet vaxtı.
- Gündəlik və motivasiya cədvəli ilə izləmə.
Uroterapiya sadə görünür, amma ən çox uğursuzluq ailənin onu sistemli tətbiq etməməsindən olur. Hər görüşdə gündəliyə baxmaq uyğunluğu artırır.
Müalicə
Xüsusi müalicələr
| Forma | Əlavə müalicə |
|---|---|
| Overaktiv sidik kisəsi | Antixolinergik dərman (oksibutinin və s.), qalıq sidik və qəbizlik yoxlandıqdan sonra; seçilmiş hallarda parasakral transkutan elektrostimulyasiya |
| Disfunksional işəmə | Çanaq dibinin rahatlaşdırılması üçün biofeedback ilə uroterapiya |
| Az aktiv sidik kisəsi | Vaxtlı və ikiqat işəmə; yüksək qalıq sidikdə təmiz fasiləli kateterizasiya |
| Təkrarlanan infeksiya | SKBD müalicə olunana qədər antibiotik profilaktikası |
| Gülüş inkontinensiyası | Çətin hallarda metilfenidat (mütəxəssis tərəfindən) |
Antixolinergik dərmanlar qəbizliyi və qalıq sidiyi artıra bilər. Başlamazdan əvvəl qalıq sidik ölçülür, qəbizlik müalicə olunur.
Müalicə
Nə vaxt göndərmək lazımdır?
- Nevroloji əlamətlər, bel-oma nahiyəsində dəri dəyişiklikləri.
- Febril və ya təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları, reflyuks.
- Yüksək qalıq sidik, plato formalı axın, zəif axın, gərginləşmə.
- Qızlarda normal işəmə ilə yanaşı davamlı sidik qaçırma.
- USM-də genişlənmiş yuxarı sidik yolları və ya qalın divarlı sidik kisəsi.
- 3–6 ay düzgün aparılan uroterapiyaya cavab olmaması.
Göndərişə 48 saatlıq gündəliyi, sidik analizini və mümkünsə qalıq sidik ölçülmüş USM-i əlavə etmək ilk görüşü xeyli məhsuldar edir.
Test
Test: Aşağı sidik yollarının disfunksiyası
Özünüzü yoxlayın: bir cavab seçin.
-
6 yaşlı qız tez-tez qəfil çağırış hiss edir, çömbələrək dabanı ilə perineyə basır və gündə 10 dəfə işəyir. Ən ehtimallı forma?
Qəfil çağırış, tezləşmə və saxlama manevrləri (Vincent əlaməti) overaktiv sidik kisəsi üçün tipikdir.
-
Uroflowmetriyada "stakkato" (dişli) əyri nəyi göstərir?
Stakkato əyri işəmə zamanı çanaq dibinin boşalmaması, yəni disfunksional işəmə üçün xarakterikdir.
-
Təkrarlanan SYİ və gündüz sidik qaçırması olan uşaqda ilk müalicə addımı hansıdır?
SKBD-də ilk addım qəbizliyin müalicəsi və uroterapiyadır. Bu, həm sidik qaçırmanı, həm də infeksiyaları azaldır.
-
9 yaşlı uşaqda işəmədən sonra qalıq sidik təkrar ölçümlərdə 45 ml-dir. Bu nə deməkdir?
7–12 yaşda təkrar ölçümlərdə 20 ml və ya tutumun 15%-dən çox qalıq sidik artmış sayılır.
-
Antixolinergik dərmana başlamazdan əvvəl nə yoxlanılmalıdır?
Antixolinergiklər qalıq sidiyi və qəbizliyi artıra bilər, ona görə hər ikisi əvvəlcədən qiymətləndirilir.
Kurs tamamlandı
Mövzu üzrə valideyn məqalələri
Mənbələr
- Austin PF, Bauer SB, Bower W, et al. The standardization of terminology of lower urinary tract function in children and adolescents: update report from the standardization committee of the International Children’s Continence Society. Neurourol Urodyn. 2016;35(4):471–481.
- Chase J, Austin P, Hoebeke P, McKenna P. The management of dysfunctional voiding in children: a report from the standardisation committee of the International Children’s Continence Society. J Urol. 2010;183(4):1296–1302.
- Farhat W, Bägli DJ, Capolicchio G, et al. The dysfunctional voiding scoring system: quantitative standardization of dysfunctional voiding symptoms in children. J Urol. 2000;164(3 Pt 2):1011–1015.
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Daytime lower urinary tract conditions.
Material tibb mütəxəssisləri üçündür və qüvvədə olan klinik tövsiyələrə əsaslanır. Konkret xəstə barədə qərarı müalicə edən həkim verir.