Uşaq Urologiyası Dr. Pərviz Hacıyev
RU +994 50 444 30 35
Sidik kisəsi və uretra

Neyrogen sidik kisəsi: sinir mənşəli sidik kisəsi pozğunluğu

Onurğa yarığı (spina bifida) və digər sinir sistemi xəstəliklərində sidik kisəsi: böyrəkləri qorumaq, aralıqlı kateterizasiya, dərmanlar, botulinum və cərrahi seçimlər.

Yazan: Dr. Pərviz Hacıyev, uşaq uroloqu. Yenilənib:

Qısa cavab

Əsas məqsəd
Böyrəkləri qorumaq, sonra quru qalmaq.
Nə vaxt başlamalı?
Doğuşdan dərhal sonra, ilk həftələrdə.
Əsas müalicə
Aralıqlı kateterizasiya və sidik kisəsini rahatladan dərmanlar.
Kim izləyir?
Uşaq uroloqu, neyrocərrah, nefroloq və reabilitoloq birlikdə.

Neyrogen sidik kisəsi nədir?

Sidik kisəsinin dolması və boşalması beyin və onurğa beyni ilə idarə olunur. Sinir yolları zədələndikdə sidik kisəsi ya həddindən artıq yığılır və yüksək təzyiq yaradır, ya da zəif yığılaraq tam boşalmır, sfinkter isə vaxtında açılmır. Buna neyrogen sidik kisəsi deyilir.

Uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəb spina bifidadır (onurğa yarığı, miyelomeninqosel). Digər səbəblər: onurğa beyninin anadangəlmə anomaliyaları (bağlı onurğa beyni), sakral anomaliyalar, onurğa beyni travması və şişləri.

Niyə təhlükəlidir?

Əsas problem sidik qaçırma deyil, sidik kisəsində yüksək təzyiqdir. Sidik kisəsi sərt olduqda və tam boşalmadıqda bu təzyiq sidik axarları vasitəsilə böyrəklərə ötürülür. Nəticədə hidronefroz, reflyuks, təkrarlanan infeksiyalar və illər ərzində böyrək funksiyasının itirilməsi baş verə bilər.

Yaxşı xəbər budur ki, erkən başlanan müalicə ilə bu ağırlaşmaların böyük hissəsinin qarşısını almaq mümkündür.

Müayinələr

  • USM: böyrəklər, sidik kisəsi divarının qalınlığı, sidiyə getdikdən sonra qalan sidik.
  • Urodinamika: sidik kisəsinin həcmini, dolarkən yaranan təzyiqi və sfinkterin işini ölçür. Müalicəni planlamaq üçün əsas müayinədir.
  • MSUQ: reflyuksu və sidik kisəsinin formasını görmək üçün.
  • DMSA: böyrəklərdə çapıq olub-olmadığını görmək üçün.

Müalicə

Aralıqlı təmiz kateterizasiya

Gündə 4–6 dəfə nazik kateterlə sidik kisəsi boşaldılır. Bu, təzyiqi azaldır və qalıq sidiyi aradan qaldırır. Əvvəlcə valideynlər, sonra uşağın özü bunu etməyi öyrənir.

Dərmanlar

Sidik kisəsini rahatladan dərmanlar (antimuskarinik dərmanlar, məsələn, oksibutinin) təzyiqi azaldır və sidik kisəsinin daha çox sidik yığmasına imkan verir.

Botulinum toksini

Dərmanlar kifayət etmədikdə sistoskopla sidik kisəsinin divarına botulinum toksini vurulur. Təsiri təxminən 6–9 ay davam edir, təkrarlana bilər.

Cərrahi müalicə

  • Sidik kisəsinin böyüdülməsi (augmentasiya): bağırsağın bir hissəsi ilə sidik kisəsi genişləndirilir.
  • Mitrofanoff kanalı: göbəkdən sidik kisəsinə kiçik kanal yaradılır, uşaq kateteri oradan rahat özü qoyur.
  • Sidik kisəsi boynunun əməliyyatları: sidik daim qaçırsa, sfinkteri gücləndirmək üçün.

Bağırsaq rejimi

Qəbizlik və nəcis qaçırma tez-tez müşayiət edir. Müntəzəm bağırsaq rejimi, lazım olduqda imalə sistemləri həm həyat keyfiyyətini, həm də sidik kisəsinin işini yaxşılaşdırır.

İzləmə

Neyrogen sidik kisəsi ömürlük izləmə tələb edir. Uşaq böyüdükcə, xüsusən sürətli böyümə dövrlərində sidik kisəsinin işi dəyişə bilər. Müntəzəm USM, urodinamika və böyrək funksiyasının yoxlanması müalicəni vaxtında dəyişməyə imkan verir.

Nə vaxt təcili müraciət etməli?

Aşağıdakılardan biri varsa, növbəti qəbulu gözləməyin: həkimə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin.

  • Qızdırma, xüsusən bel ağrısı və ya qusma ilə
  • Kateterlə sidik çıxarmaq mümkün olmadıqda
  • Sidikdə qan, bulanıq və ya pis qoxulu sidiklə birlikdə halsızlıq
  • Şuntu olan uşaqda baş ağrısı, qusma, yuxululuq

Pediatr və ailə həkimi üçün qeyd

Spina bifidalı yenidoğulmuşda sidik kisəsinin vəziyyəti ilk həftələrdə qiymətləndirilməlidir: USM, qalıq sidik ölçülməsi və imkan daxilində urodinamik müayinə. Yüksək təzyiqli, az genişlənən sidik kisəsi böyrəklər üçün əsas risk faktorudur; bu uşaqlarda aralıqlı kateterizasiya və antimuskarinik müalicə erkən başlanmalıdır. Qəbizliyin müalicəsi sidik kisəsi müalicəsinin ayrılmaz hissəsidir.

Qəbulda nə olur?

  1. Böyrək və sidik kisəsinin USM-si, sidiyə getdikdən sonra qalan sidiyin ölçülməsi.
  2. Urodinamik müayinə ilə sidik kisəsinin həcmi, təzyiqi və sfinkterin işi qiymətləndirilir.
  3. Valideynə aralıqlı kateterizasiya öyrədilir, dərman müalicəsi və bağırsaq rejimi planlanır.
  4. Uşaq böyüdükcə sidik saxlamaq və müstəqil kateterizasiya üçün fərdi plan qurulur.
WhatsApp ilə qəbula yazıl Uşaq Urologiyası Mərkəzi, Badam Medical Center, Bakı

Tez-tez verilən suallar

Kateterizasiya uşağa ağrı verirmi, infeksiya yaratmırmı?

Düzgün öyrədilmiş təmiz texnika ilə kateterizasiya demək olar ki, ağrısızdır. Sidikdə mikrob tapılması tez-tez olur, amma şikayət yoxdursa, adətən müalicə tələb etmir. Kateterizasiya əslində böyrəkləri qoruyur və ağır infeksiyaların sayını azaldır.

Uşağım nə vaxtsa sidiyini saxlaya biləcəkmi?

Uşaqların çoxu düzgün müalicə ilə məktəb yaşında gün ərzində quru qala bilir. Bəzilərinə bunun üçün sidik kisəsini böyütmək və ya göbəkdən kateterizasiya kanalı açmaq kimi əməliyyatlar lazım olur.

Əlaqəli mövzular

Mənbələr

  • EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Management of neurogenic bladder.
  • Bauer SB və həmmüəlliflər. International Children's Continence Society recommendations for initial diagnostic evaluation and follow-up in congenital neuropathic bladder and bowel dysfunction. Neurourol Urodyn, 2012.

Bu səhifə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Uşağınızın müalicəsi barədə qərar müayinədən sonra həkimlə birlikdə verilir.

Zəng et