Yeniyetmələrdə varikosele
Varikoseli olan yeniyetməni düzgün müayinə etmək, xaya həcmini izləmək və kimin əməliyyata ehtiyacı olduğunu bilmək.
Addım 1 / 10
Məqsədlər
Bu kursdan sonra
- Varikoselenin patofiziologiyasını və niyə əsasən solda olduğunu izah etmək.
- Klinik dərəcəni müəyyən etmək və müayinəni düzgün aparmaq.
- Xaya həcmini USM ilə ölçmək və həcm fərqini hesablamaq.
- Əməliyyat göstərişlərini bilmək və lazımsız əməliyyatdan qaçmaq.
- Atipik varikoseledə (sağ tərəfli, qəfil yaranan) əlavə müayinəni tanımaq.
Əsas mesaj: varikoseli olan yeniyetmələrin çoxu əməliyyat tələb etmir. Qərarın əsas meyarı dərəcə deyil, xayanın böyüməsidir.
Əsaslar
Rəqəmlərlə varikosele
- ~15%yeniyetmə oğlanlarda
- ~90%sol tərəfli
- >20%əhəmiyyətli həcm fərqi
- nadir10 yaşdan əvvəl
Varikosele pampiniform kələfin venalarının genişlənməsidir. Adətən yetkinliyin başlanğıcında, 10–15 yaşda aşkarlanır.
Əsaslar
Patofiziologiya
- Sol xaya venası böyrək venasına düz bucaq altında tökülür, sağ isə birbaşa aşağı boş venaya çəp açılır.
- Sol böyrək venası aorta ilə yuxarı mezenterial arteriya arasında sıxıla bilər (nutcracker fenomeni).
- Klapan çatışmazlığı venoz reflyuksa, qanın durğunluğuna və xayanın temperaturunun artmasına səbəb olur.
- Nəticədə bəzi yeniyetmələrdə xayanın böyüməsi geri qalır və sperma göstəriciləri pisləşə bilər.
Varikoseli olan kişilərin əksəriyyəti fertildir. Risk xayanın böyüməsinin geri qalması və ya sperma göstəricilərinin pozulması ilə artır.
Diaqnostika
Klinik müayinə və dərəcələr
Müayinə isti otaqda, ayaq üstə və uzanmış vəziyyətdə, Valsalva manevri ilə aparılır.
| Dərəcə | Tapıntı |
|---|---|
| I | Yalnız Valsalva zamanı əllənir |
| II | Sakit vəziyyətdə əllənir, görünmür |
| III | Dəridən görünür |
| Subklinik | Yalnız USM-də aşkarlanır; müalicə tələb etmir |
Sağ tərəfli tək varikosele, prepubertal uşaqda varikosele, uzananda boşalmayan və ya qəfil yaranan varikosele retroperitoneal kütləni (məsələn, böyrək şişi) istisna etmək üçün qarın USM-i tələb edir.
Diaqnostika
Xaya həcminin ölçülməsi
Qərarın əsası hər iki xayanın USM ilə ölçülmüş həcmidir. Orxidometr (Prader) həcmi təxmini göstərir, USM daha dəqiqdir.
- Həcm = uzunluq × en × qalınlıq × 0,71 (Lambert düsturu).
- Həcm fərqi = (böyük xaya − kiçik xaya) / böyük xaya × 100%.
- 20%-dən (və ya 2 ml-dən) çox fərq əhəmiyyətli sayılır.
- Fərq bir ölçmə ilə deyil, 6–12 ay fasilə ilə təkrar ölçmə ilə təsdiqlənməlidir: pubertat dövründə xayaların böyüməsi asinxron ola bilər.
Doppler USM venoz reflyuksu göstərir. Yüksək retrograd axın sürəti xaya asimmetriyası riskinin yüksək olması ilə əlaqələndirilir, amma tək başına əməliyyat göstərişi deyil.
Diaqnostika
Sperma analizi
- Yetkinliyini tamamlamış (Tanner V) yeniyetmədə qərar üçün faydalı ola bilər.
- Ən azı iki analiz lazımdır, çünki göstəricilər dəyişkəndir.
- Yeniyetmə və ailə ilə həssas şəkildə müzakirə olunur, məcburi deyil.
Müalicə
Əməliyyat göstərişləri
- Varikosele ilə birlikdə kiçik xaya: təkrar ölçmələrdə davam edən 20%-dən çox həcm fərqi.
- Xayaya təsir edən əlavə xəstəlik (məsələn, əməliyyat olunmuş kriptorxizm).
- İki tərəfli əllənən varikosele.
- Yetkin yeniyetmədə pozulmuş sperma göstəriciləri.
- Simptomatik varikosele: ağrı, ağırlıq hissi.
Bu hallar yoxdursa, yeniyetmə 6–12 ayda bir müayinə və USM ilə izlənilir. Əməliyyatdan sonra yeniyetmələrin əksəriyyətində kiçik xaya ölçüsünə görə digərinə çatır.
Müalicə
Üsulların müqayisəsi
| Üsul | Üstünlük | Çatışmazlıq |
|---|---|---|
| Mikrocərrahi subinquinal | Ən aşağı residiv və hidrosele riski | Mikroskop və təcrübə tələb edir, daha uzun çəkir |
| Laparoskopik, limfa damarlarını qoruyan | Tez, iki tərəfli üçün rahat | Limfa damarları qorunmadıqda hidrosele riski yüksəkdir |
| Laparoskopik və ya açıq, arteriya ilə birlikdə bağlama (Palomo) | Residiv azdır | Hidrosele riski yüksəkdir |
| Embolizasiya | Kəsiksiz | Rentgen şüası, damar daxili müdaxilə, residiv daha çox ola bilər |
Limfa damarlarını qoruyan texnikalar (mikrocərrahi yanaşma və ya limfatik boya ilə laparoskopiya) əməliyyatdan sonrakı hidrosele riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Müalicə
Əməliyyatdan sonra
- 2–3 gün sonra məktəbə qayıtma, 2–3 həftə ağır idmandan uzaq durmaq.
- 6–12 ay sonra USM ilə xaya həcmlərinin müqayisəsi.
- Xayalıqda yeni şişkinlik hidroseleni düşündürür, müayinə lazımdır.
- Yeniyetməyə xayanın öz-özünə müayinəsi öyrədilir.
Pediatrın rolu: yeniyetmənin müntəzəm müayinəsində xayalığa baxmaq, atipik varikoseledə qarın USM-i təyin etmək, xaya asimmetriyası olan yeniyetməni uşaq uroloquna göndərmək və ailəni lazımsız qorxudan qorumaq.
Test
Test: Varikosele
Özünüzü yoxlayın: bir cavab seçin.
-
14 yaşlı oğlanda sol tərəfli II dərəcəli varikosele var, USM-də xayaların həcm fərqi 8%-dir, şikayət yoxdur. Nə etmək lazımdır?
Əhəmiyyətli həcm fərqi, simptom və digər göstəriş yoxdur. Yeniyetmə müayinə və USM ilə izlənilir.
-
Hansı varikosele qarın USM-i tələb edir?
Sağ tərəfli tək və ya uzananda boşalmayan varikosele retroperitoneal kütləni istisna etmək üçün qarın USM-i tələb edir.
-
Sol xaya 12 ml, sağ xaya 9 ml-dir. Həcm fərqi nə qədərdir?
(12 − 9) / 12 × 100% = 25%. Fərq 20%-dən çoxdur, amma təkrar ölçmə ilə təsdiqlənməlidir.
-
Hansı üsulda əməliyyatdan sonra hidrosele və residiv riski ən aşağıdır?
Mikrocərrahi subinquinal yanaşmada limfa damarları və arteriya qorunur, residiv və hidrosele nisbəti ən aşağıdır.
-
Varikosele ilə bağlı hansı ifadə doğrudur?
Varikoseli kişilərin çoxu fertildir. Qərarda əsas meyar təkrar ölçmələrdə xayanın böyüməsinin geri qalmasıdır.
Kurs tamamlandı
Mövzu üzrə valideyn məqalələri
Mənbələr
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Varicocele in children and adolescents.
- Silay MS, Hoen L, Quadackaers J, et al. Treatment of varicocele in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis from the European Association of Urology/European Society for Paediatric Urology Guidelines Panel. Eur Urol. 2019;75(3):448–461.
Material tibb mütəxəssisləri üçündür və qüvvədə olan klinik tövsiyələrə əsaslanır. Konkret xəstə barədə qərarı müalicə edən həkim verir.