Сүндет терісі: фимоз, баланопостит және сүндеттеу
Қалыпты препуцийді аурудан ажырату, қажетсіз араласудан аулақ болу және сүндеттеу алдында қай баланы балалар урологына көрсету керегін білу.
Қадам 1 / 11
Мақсаттар
Тақырыпты оқығаннан кейін сіз
- Физиологиялық фимозды патологиялық фимоздан ажырата аласыз.
- Стероид кремімен емдеудің көрсетілімдерін және дұрыс қолданылуын түсіндіре аласыз.
- Баланопостит пен парафимозды танып, алғашқы көмек көрсете аласыз.
- Сүндеттеу алдындағы қарауда қарсы көрсетілімдерді (гипоспадия, жасырын жыныс мүшесі, қисаю) анықтай аласыз.
- Сүндеттеудің ерте және кеш асқынуларын тани аласыз.
Негізгі ой: кішкентай балада сүндет терісінің (препуцийдің) ашылмауы қалыпты жағдай. Оны күшпен ашуға болмайды, себебі бұл физиологиялық фимозды тыртықты, патологиялық фимозға айналдыруы мүмкін.
Негіздер
Препуцийдің қалыпты дамуы
- ~96%туғанда ашылмайды
- ~50%1 жаста ашылады
- ~90%3 жаста ашылады
- ~1%16–17 жаста фимоз сақталады
Туғанда препуцийдің ішкі беті жыныс мүшесінің басына жабысып тұрады. Смегманың жиналуы, өздігінен болатын эрекциялар және гормондар оларды біртіндеп ажыратады. Кейбір балаларда бұл үдеріс жасөспірім кезеңге дейін созылады және бұл қалыпты жағдай.
Қалыпты көріністер: зәр шығару кезінде препуцийдің шар сияқты үрленуі (ауырсыну мен ағын бұзылысы болмаса), тері астындағы ақ смегма «інжулері», жеңіл бітісулер. Олар емдеуді қажет етпейді.
Негіздер
Физиологиялық және патологиялық фимоз
| Физиологиялық фимоз | Патологиялық фимоз | |
|---|---|---|
| Жасы | Нәрестелік және ерте балалық шақ | Әдетте 5 жастан кейін |
| Препуций ұшы | Жұмсақ, тартқанда «гүл» сияқты ашылады | Ақ, қатты, тыртықты сақина |
| Шағым | Әдетте жоқ | Ауырсыну, зәр шығарудың қиындауы, жарықшақтар, қан кету |
| Себебі | Қалыпты даму | Склероатрофиялық лихен (BXO), күшпен ашудан болған жарықшақтар, қайталанатын қабыну |
| Тактика | Бақылау, гигиена | Стероид кремі, жиі хирургиялық емдеу |
Склероатрофиялық лихен (balanitis xerotica obliterans) препуций ұшында ақ, жылтыр, қатты тыртық түрінде көрінеді. Кремге нашар жауап береді, негізгі емі сүндеттеу болып табылады. Меатус пен уретраға таралуы мүмкін, сондықтан баланы балалар урологына жіберу керек.
Диагностика
Қарау және емдеу көрсетілімдері
Қарау кезінде препуцийді тек сәл ғана, ауыртпай кері тартады: препуций ұшын, меатустың көрінетінін, тыртықтың бар-жоғын бағалайды.
Емдеу тек мына жағдайларда қажет:
- Дұрыс күтім мен емге қарамастан қайталанатын баланопостит.
- Зәр шығару жолдарының ауытқуы (жоғары дәрежелі рефлюкс, артқы уретра клапаны, кеңейген несепағар) бар ұл балада қайталанатын қызбамен өтетін ЗШЖИ.
- Зәр шығарудың нақты қиындауы: жіңішке ағын, күшену, зәрдің іркілуі (тек үрлену емес).
- Ақ, тыртықты тері (склероатрофиялық лихенге күдік).
- Жасөспірімде эрекция кезіндегі ауырсыну, терінің жарылуы.
Ағын қалыпты және ауырсыну жоқ болса, зәр шығару кезінде препуцийдің үрленуі өздігінен емдеу көрсетілімі болып саналмайды.
Диагностика
Баланопостит
Жыныс мүшесі басы мен препуцийдің қабынуы. Сүндеттелмеген ұл балалардың бірнеше пайызында балалық шақта кемінде бір рет болады, көбіне 2–5 жаста.
- Ең жиі себебі бейспецификалық тітіркену: сабын, көбік, жөргек, ылғал.
- Бактериялық (стрептококк, стафилококк) және саңырауқұлақтық (кандида) инфекция сирек кездеседі.
- Көп жағдайда тітіркендіргішті жою және демеуші күтім жеткілікті: күніне 2–3 рет жылы сулы ванна, гигиена, препуцийді күшпен ашпау.
- Бактериялық целлюлит белгілерінде (таралатын қызару, күшейіп келе жатқан ісіну, қызба) жүйелі антибиотикті клиникалық бағалау бойынша таңдайды; кандидозда саңырауқұлаққа қарсы крем.
- Жергілікті антибиотик кремі әдеттегі таңдау ретінде ұсынылмайды.
- Көрсетілім болса, іріңді бөліндіден микробиологиялық зерттеуге сынама алуға болады.
Дұрыс күтім мен емге қарамастан қайталанатын баланопоститте фимозды емдеу немесе сүндеттеу мәселесі жеке талқыланады. Шешім эпизодтардың санына емес, олардың ауырлығына, шағымдарға және емге жауапқа негізделеді.
Диагностика
Парафимоз: шұғыл жағдай
Тар препуций жыныс мүшесі басының артына ығысып, кері оралмайды, қысып тұрған сақина ісіну тудырады, ал ісіну күшейген сайын орнына салу (редукция) қиындай түседі.
- Ауырсынуды басу: жергілікті анестетик гелі, қажет болса ауырсынуды басатын дәрі.
- Ісінуді азайту үшін жыныс мүшесінің басын саусақпен 3–5 минут бойы біркелкі қысу; суық компресс көмектеседі.
- Бас бармақтармен жыныс мүшесінің басын артқа итеріп, сұқ саусақтармен теріні алға тартады.
- Сәтсіз болса: жалпы анестезиямен орнына салу немесе қысып тұрған сақинаны дорсальды тілу.
Катетер қойғаннан кейін немесе гигиеналық шаралардан соң препуцийді міндетті түрде орнына қайтарыңыз. Ауруханада парафимоздың жиі кездесетін себептерінің бірі препуцийдің орнына қайтарылмауы болып табылады.
Емдеу
Стероид кремімен емдеу
- Көрсетілім: симптоматикалық фимоз.
- Препарат: молекуласы мен концентрациясы нақты көрсетілген жергілікті кортикостероид кремі немесе жақпамай (мысалы, бетаметазон 0,05–0,1% немесе мометазон фуроаты 0,1%). Белсенділік класы молекулаға, дәрілік түрге және жіктелімге байланысты, сондықтан тағайындағанда тек «күшті» немесе «әлсіз» деген сипаттамамен шектелмеңіз; әсер етуші затты және концентрацияны нақты көрсетіңіз.
- Қолданылуы: күніне 2 рет 4–8 апта, тек препуцийдің тар ұшына жұқа қабатпен жағылады.
- Сонымен бірге теріні ауыртпай, өте жеңіл кері тартады.
- Нәтижесі: балалардың шамамен 80–90%-ында препуций кеңейеді.
- Емнен кейін теріні жүйелі түрде жеңіл ашып тұрмаса, тарылу қайталануы мүмкін.
Кремге жауаптың болмауы көбіне склероатрофиялық лихенді немесе қалың тыртықты көрсетеді. Мұндай баланы хирургиялық емдеу үшін балалар урологына жібереді.
Емдеу
Сүндеттеу алдында: кімді сүндеттеуге болмайды?
Сүндеттеу алдында жыныс мүшесін, меатусты және аталық бездерді міндетті түрде қарау керек. Төмендегі жағдайларда сүндеттеу кейінге қалдырылады және баланы алдымен балалар урологы бағалауы тиіс; бұл жағдайлардың көбінде препуций реконструкция үшін қажет болуы мүмкін:
- Гипоспадия, соның ішінде «туа сүндеттелген» болып көрінетін балалар.
- Гипоспадиясыз қисаю (хорда) және жыныс мүшесінің бұралуы (торсия).
- Жасырын жыныс мүшесі, жарғақты жыныс мүшесі (webbed penis), мегапрепуций.
- Микропениске күдік, сыртқы жыныс мүшелерінің анық емес құрылысы, түспеген аталық безбен қатар гипоспадия.
- Балада немесе отбасында қан кетуге бейімділік.
Гипоспадиясы бар баланы сүндеттеуге болмайды. Түзету отасында препуций жаңа уретраны жабу және жыныс мүшесін терімен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады.
Емдеу
Сүндеттеудің асқынулары
| Асқыну | Мерзімі | Не істеу керек |
|---|---|---|
| Қан кету | Ерте, ең жиі | 10 минут басып тұру; тоқтамаса хирургтың қарауы |
| Инфекция | Ерте | Жергілікті ем, таралса антибиотик |
| Зәрдің іркілуі | Ерте | Таңғышты шешу, шұғыл қарау |
| Меатостеноз | Кеш, ең жиі | Жіңішке, жоғары бағытталған ағын; меатотомия |
| Жыныс мүшесі басындағы жұқа, шағымсыз бітісулер | Кеш | Көбіне өздігінен ажырайды: бақылау, вазелин немесе жергілікті стероид |
| Шынайы тері көпірі (қалың, өздігінен ажырамайды) | Кеш | Жоспарлы ажырату (көбіне жергілікті анестезиямен) |
| Аз немесе артық кесілген тері | Кеш | Жеке бағалау, түзету |
| Тыртық сақинаға қысылған жыныс мүшесі (trapped penis) | Кеш | Алдымен жергілікті стероид және тыртықты созу; сәтсіз болса хирургиялық түзету |
| Уретра жыланкөзі, жыныс мүшесі басының зақымдануы | Сирек | Балалар урологына шұғыл жіберу |
Сүндеттеуден кейінгі алғашқы 1–2 аптада жыныс мүшесінің басындағы сарғыш, ылғалды жабын қалыпты жазылудың бір бөлігі болып табылады және оны іріңмен шатастырмау керек.
Емдеу
Ата-анаға не айту керек?
- Сүндет терісін күшпен кері тартпаңыз. Өзі ашылатын шамада ғана жеңіл тартып, сумен жуыңыз және міндетті түрде орнына қайтарыңыз.
- Сабыннан, көбікті ваннадан және хош иісті құралдардан аулақ болыңыз.
- Зәр шығару кезіндегі үрлену, ақ «інжулер» және бітісулер қалыпты жағдай.
- Сүндеттеу алдында баланы дәрігерге көрсетіңіз.
- Тері кері тартылып, орнына оралмаса, бірден дәрігерге хабарласыңыз.
Педиатрдың рөлі: физиологиялық фимоздың қалыпты екенін түсіндіру, күшпен ашудың алдын алу, симптоматикалық жағдайда стероид кремін бастау, сүндеттеу алдында қарсы көрсетілімдерді анықтау және патология болса баланы жіберу.
Тест
Тест: Сүндет терісі
Өзіңізді тексеріңіз: бір жауапты таңдаңыз.
2 жасар ұл балада препуций кері тартылмайды, зәр шығару кезінде шар сияқты үрленеді, ағын қалыпты, ауырсыну мен инфекция жоқ. Не істеу керек?
Бұл физиологиялық фимоз. Шағым болмаса емдеу қажет емес, ал күшпен ашу тыртықты фимозға әкелуі мүмкін.
8 жасар балада препуций ұшында ақ, жылтыр, қатты сақина бар, 8 апталық стероид кремімен емге жауап болмаған. Ең ықтимал диагноз және келесі қадам?
Ақ, қатты тыртықты сақина және кремге жауаптың болмауы склероатрофиялық лихенге (BXO) тән. Хирургиялық емдеу және меатус пен уретраны бағалау қажет.
Фимозда стероид кремі қалай қолданылады?
Кремді күніне 2 рет 4–8 апта тек препуцийдің тар ұшына жағады, сонымен бірге теріні өте жеңіл кері тартады.
Ата-ана 6 айлық баласын сүндеттеткісі келеді. Қарау кезінде зәр шығару тесігі жыныс мүшесі басының төменгі бетінде, препуций тек жоғарғы жағында. Не ұсынылады?
Бұл дистальды гипоспадия. Препуций реконструкция үшін қажет, сондықтан сүндеттеу жасалмайды және бала балалар урологына жіберіледі.
Сүндеттеуден кейінгі ең жиі кеш асқыну қайсы?
Меатостеноз сүндеттеуден кейінгі ең жиі кеш асқыну болып табылады: жіңішке, жоғары бағытталған ағын, зәр шығару кезіндегі ауырсыну. Меатотомиямен түзетіледі.
Тақырып аяқталды
Байланысты тақырыптар
Тақырып бойынша ата-аналарға арналған мақалалар
Дереккөздер
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Phimosis and paraphimosis.
- Moreno G, Ramirez C, Corbalán J, Peñaloza B, Morel Marambio M, Pantoja T. Topical corticosteroids for treating phimosis in boys. Cochrane Database Syst Rev. 2024;1:CD008973.
- Krill AJ, Palmer LS, Palmer JS. Complications of circumcision. ScientificWorldJournal. 2011;11:2458–2468.
Материал медицина мамандарына арналған және қолданыстағы клиникалық ұсынымдарға негізделген. Нақты пациент бойынша шешімді емдеуші дәрігер қабылдайды.
Жаңартылған күні: