Bolalar urologiyasiDr. Parviz Hojiyev
AZRUEN+994 50 444 30 35
Moyak va chov sohasi

Retraktil moyak: yuqoriga qochadigan “uyatchan” moyak

Sovuqda yoki tegilganda yuqoriga qochadigan, lekin yorgʻoqqa tushirish mumkin boʻlgan moyak: nega odatda meʼyor va nega har yili tekshirilishi kerak.

Muallif: Dr. Parviz Hojiyev, bolalar urologi (FEAPU).

Qisqacha

Bu meʼyormi?
Ha, koʻpincha bu normal refleks.
Operatsiya kerakmi?
Odatda yoʻq.
Nima qilish kerak?
Balogʻatgacha yiliga bir marta shifokor koʻrigi.
Xavf
Taxminan har 3–4 boladan birida moyak vaqt oʻtishi bilan yuqoriga koʻtarilib qolishi mumkin.

Retraktil moyak nima?

Moyakni yuqoriga tortadigan ingichka kremaster mushagi (moyakni koʻtaruvchi mushak) bor. Sovuqda, qoʻrqqanda yoki chov sohasiga tegilganda bu mushak qisqaradi va moyakni chov tomon koʻtaradi. Bu refleks ayniqsa 1–7 yoshli oʻgʻil bolalarda kuchli boʻladi.

Bunday moyak baʼzan yorgʻoqda koʻrinmaydi, lekin shifokor uni yorgʻoqqa oson tushira oladi va u oʻsha yerda qoladi. Bu retraktil (koʻtariluvchi) moyak deb ataladi. Ota-onalar uni baʼzan “uyatchan moyak” deb atashadi.

Tushmagan moyakdan farqi

Retraktil moyakmi yoki tushmagan moyakmi?

Ikkala holatda ham moyak baʼzan yorgʻoqda koʻrinmaydi. Farqi moyakning yorgʻoqqa tushib, oʻsha yerda qolish-qolmasligida.

Retraktil moyakTushmagan moyak
SababiKremaster mushagining normal refleksiMoyak ona qornida oxirigacha tushmagan
Yorgʻoqqa tushirishTarangliksiz tushadiTushmaydi yoki taranglik bilan tushadi
Qoʻyib yuborilgandan keyinYorgʻoqda qoladiDarhol qaytib koʻtariladi
Iliq vannadaKoʻpincha yorgʻoqda koʻrinadiHech qachon yorgʻoqda koʻrinmaydi
DavolashOdatda kerak emasOperatsiya, 6–12 oylikda
KuzatuvBalogʻatgacha yiliga bir marta shifokor koʻrigiOperatsiyadan keyin kuzatuv

Shifokorga koʻrsating: moyak uzoq vaqt, hatto iliq sharoitda ham yorgʻoqda koʻrinmasa yoki bir moyak ikkinchisidan kichik boʻlsa.

Bu chizma koʻrikning oʻrnini bosmaydi. Manba: EAU bolalar urologiyasi boʻyicha tavsiyalari, 2026.

Nega kuzatib borish kerak?

Retraktil moyaklarning bir qismi bola oʻsgan sari yuqoriga koʻtarilib, doimiy ravishda yorgʻoqdan tashqarida qolib ketishi mumkin. Bu koʻtarilib qolgan moyak deb ataladi va bunday hollarda orxiopeksiya kerak boʻladi. Shuning uchun retraktil moyagi bor bolani balogʻat davrigacha yiliga bir marta shifokorga koʻrsatish kerak.

Uyda nimaga eʼtibor berish kerak?

Bolani iliq vannada tekshiring: moyak yorgʻoqda koʻrinyaptimi? Shifokorga murojaat qiling, agar:

  • moyak uzoq vaqt, hatto iliq sharoitda ham koʻrinmasa,
  • bir moyak ikkinchisidan kichik koʻrinsa.

Tushmagan moyak haqida batafsil oʻqing.

Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma

Retraktil moyak yorgʻoqning pastki qismiga qoʻl bilan tarangliksiz tushiriladi va qoʻyib yuborilgandan keyin hech boʻlmaganda bir muddat oʻsha yerda qoladi. Bunday moyaklar keyinchalik yuqoriga koʻtarilib qolishi (ascending testis) mumkinligi sababli balogʻatgacha har yili koʻrik tavsiya etiladi. Moyak yorgʻoqqa taranglik bilan tushirilsa va darhol qaytib koʻtarilsa, u tushmagan moyak sifatida baholanishi kerak.

Qabulda nima qilinadi?

  1. Bola iliq, xotirjam sharoitda, zarur boʻlsa choʻkkalagan holatda koʻrikdan oʻtkaziladi.
  2. Moyak yorgʻoqqa oson tushadimi, oʻsha yerda qoladimi va uning hajmi qanday ekani baholanadi.
  3. Har yilgi koʻrik rejasi va uyda nimalarga eʼtibor berish kerakligi tushuntiriladi.
WhatsApp orqali qabulga yozilingBolalar urologiyasi markazi, Badam Medical Center, Boku

Koʻp beriladigan savollar

Uyda baʼzan moyakni koʻrmay qolamiz. Xavotirlanishimiz kerakmi?

Retraktil moyak sovuqda, qoʻrqqanda yoki tegilganda yuqoriga qochadi. Bola iliq vannada xotirjam boʻlganda moyak yorgʻoqda koʻrinsa, bu odatda meʼyor. Vannada ham hech qachon koʻrinmasa, shifokorga koʻrsating.

Mavzuga oid

Manbalar

Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi.

Yangilangan:

WhatsApp orqali qabulga yoziling