Ureteropelvik darlıq (UP darlıq)

UP darlıq nədir?

Böyrəkdə yaranan sidik böyrək ləyəninə toplanır və oradan sidik axarı ilə sidik kisəsinə enir. Ləyənin sidik axarına keçdiyi nöqtəyə ureteropelvik keçid deyilir. Bu keçid dar olduqda sidik ləyəndən rahat axa bilmir, ləyən və kasacıqlar genişlənir. Buna ureteropelvik darlıq (UP darlıq, UPJ obstruksiyası) deyilir.

Bu, uşaqlarda əməliyyat tələb edən hidronefrozun ən çox rast gəlinən səbəbidir. Təxminən hər 1000–1500 uşaqdan birində rast gəlinir, oğlanlarda və sol böyrəkdə daha çoxdur. Təxminən 10–40% hallarda iki tərəfli ola bilər.

Səbəbləri

• Daxili darlıq. Keçid nahiyəsində sidik axarı divarının əzələ quruluşu düzgün inkişaf etmir və sidiyi itələyə bilmir. Körpələrdə ən çox rast gəlinən səbəbdir.
• Damarın sıxması. Böyrəyin aşağı qütbünə gedən əlavə damar sidik axarını çarpaz keçərək sıxır. Böyük uşaqlarda və yeniyetmələrdə daha çox görülür.
• Yüksək başlanğıc, bitişmələr, qıvrımlar. Sidik axarının ləyəndən yuxarı nöqtədən çıxması və ya ətraf toxuma ilə bitişməsi.

Əlamətləri

Bu gün uşaqların çoxunda UP darlıq hələ hamiləlikdə, döl USM-sində aşkarlanır və doğuşdan sonra heç bir şikayət olmur.

Hamiləlikdə aşkarlanmayan hallarda bu əlamətlər ola bilər:

• Təkrarlanan qarın və ya yan ağrısı, çox vaxt qusma ilə. Ağrı xüsusən çox maye içdikdən sonra başlayır (bu hala Dietl krizi deyilir),
• qızdırmalı sidik yolu infeksiyası,
• sidikdə qan, xüsusən kiçik zərbədən sonra,
• böyrək daşı,
• körpədə qarında ələ gələn şiş (çox nadir, çox ağır genişlənmədə).

Diaqnoz

• Böyrək USM-si. Ləyənin və kasacıqların genişlənməsi, böyrək toxumasının qalınlığı. Sidik axarı genişlənməyibsə, darlığın məhz ləyən-sidik axarı keçidində olduğu ehtimal olunur.
• MAG3 renoqrafiya. Əsas müayinədir. Hər böyrəyin ümumi funksiyadakı payını və sidiyin ləyəndən axma sürətini göstərir. Normalda hər böyrəyin payı təxminən 45–55%-dir.
• MSUQ. Bəzi uşaqlarda reflyuks da ola bildiyi üçün, xüsusən qızdırmalı infeksiya olubsa, təyin edilə bilər.
• MR uroqrafiya. Anatomiya aydın deyilsə, damar sıxması və ya mürəkkəb anomaliya şübhəsində.

Müalicə

İzləmə

Hamiləlikdə aşkarlanmış, böyrək funksiyası qorunmuş və şikayəti olmayan uşaqların böyük hissəsində əvvəlcə aktiv izləmə seçilir. USM müntəzəm təkrarlanır, lazım olduqda MAG3 təkrar edilir. Bu uşaqların bir qismində axın zamanla yaxşılaşır və əməliyyat lazım olmur.

Əməliyyat nə vaxt lazımdır?

• böyrəyin payı 40%-dən azdırsa və ya izləmə zamanı 10%-dən çox azalırsa,
• USM-də genişlənmə artırsa və ya böyrək toxuması nazikləşirsə,
• ağrı, qızdırmalı infeksiya və ya daş kimi şikayətlər varsa,
• tək böyrəkdə və ya iki tərəfli ağır darlıqda.

Pieloplastika

Standart əməliyyat pieloplastikadır (Anderson-Hynes üsulu): dar hissə kəsilib çıxarılır, sidik axarı ləyənə geniş ağızla yenidən tikilir. Əməliyyat açıq, laparoskopik və ya robotik üsulla aparıla bilər. Bütün üsullarda uğur nisbəti yüksəkdir, 90–95%-dən çoxdur.

Əməliyyatdan sonra izləmə

Əməliyyatdan sonra ilk il ərzində USM bir neçə dəfə təkrarlanır, lazım olduqda 6–12 ay sonra MAG3 edilir. Genişlənmənin tədricən azalması və böyrək funksiyasının qorunması müalicənin uğurlu olduğunu göstərir. Ölçünün tam normallaşması aylar, bəzən illər çəkir.