Uşaqlarda böyrək daşı

Uşaqlarda böyrək daşı nə qədər çox rast gəlinir?

Böyrək daşı çox vaxt böyüklərin xəstəliyi kimi qəbul edilir, amma son illərdə uşaqlarda da getdikcə daha çox görülür. Azərbaycan da daxil olmaqla isti iqlimli, daşın daha çox rast gəlindiyi bölgədə yerləşir. Daşlar körpələrdə də ola bilər.

Böyüklərdən fərqli olaraq, uşaqlarda daşın arxasında çox vaxt konkret səbəb olur: maddələr mübadiləsi pozğunluğu, sidik yollarının anadangəlmə anomaliyası və ya infeksiya. Ona görə uşaqda daş təkcə çıxarılmalı deyil, səbəbi də tapılmalıdır.

Səbəbləri

• Metabolik: sidikdə kalsiumun çox olması (ən çox rast gəlinən səbəb), sitratın az olması, oksalatın və ya sidik turşusunun çox olması, sistinuriya.
• Anatomik: ureteropelvik darlıq, meqaureter, sidiyin durğunluğuna səbəb olan digər hallar.
• İnfeksiya: bəzi bakteriyalar sidikdə daş əmələ gəlməsinə şərait yaradır.
• Həyat tərzi: az maye içmək, duzlu və emal olunmuş qidalar, uzun müddət hərəkətsizlik, bəzi dərmanlar.

Əlamətləri

• Böyük uşaqlarda: yan və ya qarnın aşağı hissəsinə yayılan, dalğavari güclü ağrı (renal kolik), ürəkbulanma, qusma, sidikdə qan.
• Kiçik uşaqlarda: tipik ağrı çox vaxt olmur. Qıcıqlanma, ağlama, qusma, sidik yolu infeksiyası və ya təsadüfən USM-də aşkarlanma.
• Sidik yolu infeksiyalarının təkrarlanması.

Diaqnoz

• USM ilk və əksər hallarda kifayət edən müayinədir, şüa vermir.
• Aşağı dozalı kompüter tomoqrafiyası USM-də daş görünmədikdə və ya müalicə planı üçün dəqiq ölçü lazım olduqda.
• Qan və sidik analizləri, 24 saatlıq sidik: daşın səbəbini tapmaq üçün. Düşmüş və ya çıxarılmış daşın kimyəvi analizi çox dəyərli məlumat verir, ona görə düşən daşı saxlayıb həkimə gətirin.

Müalicə

Kiçik daşlar

5 mm-dən kiçik, sidik axarında olan daşların çoxu öz-özünə düşür. Bu dövrdə ağrıkəsici, bol maye və bəzən daşın düşməsini asanlaşdıran dərman verilir. Uşaq izlənilir, ağrı keçmirsə, qızdırma yaranırsa və ya daş bir neçə həftə ərzində düşmürsə, müdaxilə edilir.

Müdaxilə tələb edən daşlar

Uşaqlarda daş üçün açıq əməliyyat artıq demək olar ki, edilmir. Kəsiksiz və ya minimal invaziv üsullar istifadə olunur:

• Zərbə dalğası ilə daş qırılması (ESWL). Kənardan verilən dalğalarla daş kiçik hissələrə bölünür, sonra sidiklə düşür. 1–2 sm-ə qədər böyrək daşlarında yaxşı nəticə verir.
• Ureteroskopiya və retrograd intrarenal cərrahiyyə (RIRS). Sidik kanalından nazik endoskop salınır, daş lazerlə qırılıb çıxarılır. Sidik axarı daşlarında və bəzi böyrək daşlarında seçilir.
• Perkutan nefrolitotomiya (PNL, mini-PNL). Böyük böyrək daşlarında belə kiçik dəlikdən böyrəyə girilərək daş çıxarılır.

Tıxanma və qızdırma birlikdə olduqda əvvəlcə böyrək müvəqqəti stent və ya drenajla açılır, infeksiya müalicə olunur, daş isə sonra çıxarılır.

Təkrarlanmanın qarşısını almaq

• Bol su: sidik açıq rəngdə olmalıdır. Uşağın yaşına görə gündə 1–2,5 litr, isti havada və idmandan sonra daha çox.
• Duzu azaltmaq: emal olunmuş qidalar, çipslər, kolbasa məmulatları.
• Kalsiumu azaltmamaq: süd məhsulları normal miqdarda qalmalıdır, kalsiumun azaldılması əksinə daş riskini artırır.
• Şirin içkilər əvəzinə su: limon suyu sitratı artırır və faydalı ola bilər.
• Metabolik müayinəyə görə lazım olduqda dərman müalicəsi.