Hematuriya və böyrək daşı

Məqsədlər

Bu kursdan sonra

• Hematuriyanı mikroskopiya ilə təsdiqləmək və yalançı hematuriyanı tanımaq.
• Qlomerulyar və qeyri-qlomerulyar hematuriyanı ayırmaq.
• İlkin müayinə alqoritmini və nəyin lazım olmadığını bilmək.
• Uşaqlarda daşın niyə metabolik müayinə tələb etdiyini izah etmək.
• Daşın ölçüsünə və yerinə görə müalicə seçimlərini bilmək.

Əsaslar

Hematuriyanın təsdiqi

• Mikrohematuriya: təkrar analizlərdə mikroskopiyada görmə sahəsində ≥5 eritrosit.
• Makrohematuriya: gözlə görünən qan.
• Test zolağı hemoqlobin və miyoqlobinə də reaksiya verir: müsbət zolaq mikroskopiya ilə təsdiqlənməlidir.
• Eritrositsiz qırmızı sidik: qidalar (çuğundur, böyürtkən), dərmanlar (rifampisin), körpədə urat kristalları, miyoqlobinuriya, hemoqlobinuriya.

Əsaslar

Qlomerulyar, yoxsa qeyri-qlomerulyar?

Əsaslar

Səbəblər

Qeyri-qlomerulyar: sidik yolu infeksiyası, hiperkalsiuriya, daş, travma (xüsusən hidronefrozlu böyrəkdə kiçik zərbədən sonra), mea darlığı, yeniyetmə oğlanlarda uretrorragiya, nutcracker fenomeni, nadir hallarda şişlər (Wilms şişi) və damar anomaliyaları.

Qlomerulyar: post-streptokokk qlomerulonefriti (boğaz və ya dəri infeksiyasından 1–3 həftə sonra), IgA nefropatiyası (infeksiya ilə eyni vaxtda və ya 1–2 gün sonra), nazik bazal membran, Alport sindromu, Hençoh-Şönleyn purpurası nefriti.

Diaqnostika

İlkin müayinə

1. Sidik analizi mikroskopiya ilə; sidik əkməsi.
2. Sidikdə zülal/kreatinin və kalsium/kreatinin nisbəti (səhər ilk sidikdə).
3. Arterial təzyiq, ödem, qarın müayinəsi.
4. Ailə anamnezi: hematuriya, böyrək çatışmazlığı, eşitmə itkisi, daş.
5. Böyrək və sidik kisəsi USM-i.
6. Qlomerulyar şübhədə: kreatinin, C3, lazım olduqda digər nefroloji analizlər və nefroloq məsləhəti.

Kalsium/kreatinin nisbətinin norması yaşla azalır: 7 yaşdan böyük uşaqlarda 0,2 mq/mq-dan (təxminən 0,6 mmol/mmol) yuxarı nəticə hiperkalsiuriyanı düşündürür. Kiçik yaşlarda yaşa uyğun normaya baxılır.

Diaqnostika

Uşaqlarda daş: kliniki və görüntüləmə

• artanuşaqlarda tezlik
• çox vaxtmetabolik səbəb tapılır
• USMilk görüntüləmə
• <5 mmçox vaxt öz-özünə düşür

• Böyük uşaqlarda tipik renal kolik, ürəkbulanma, hematuriya.
• Kiçik uşaqlarda tipik ağrı çox vaxt olmur: qıcıqlanma, qusma, SYİ və ya təsadüfən USM-də tapıntı.
• İlk görüntüləmə USM-dir. USM kifayət etmədikdə aşağı dozalı kontrastsız KT.
• Düz rentgen rentgenkontrast daşların izlənməsində faydalı ola bilər.

Diaqnostika

Metabolik müayinə

Uşaqlarda daşın arxasında çox vaxt metabolik pozğunluq, anatomik anomaliya və ya infeksiya durur. İlk daşdan sonra hər uşaqda:

• Daşın kimyəvi analizi (düşən daş saxlanılmalıdır).
• Qanda kalsium, fosfor, maqnezium, sidik turşusu, kreatinin, elektrolitlər; yüksək kalsiumda PTH.
• 24 saatlıq sidikdə kalsium, oksalat, sitrat, sidik turşusu, sistin, maqnezium, kreatinin və həcm (mümkün olmadıqda səhər sidiyində nisbətlər).
• Sidik pH-ı, analiz və əkmə.

Müalicə

Kəskin dövr

• Ağrıkəsici (qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar), kifayət qədər maye.
• Kiçik sidik axarı daşlarında müşahidə; bəzi hallarda daşın düşməsini asanlaşdırmaq üçün alfa-blokator (uşaqlarda göstərişdən kənar istifadə).
• Düşən daşı süzgəclə tutub analizə göndərmək.

Müalicə

Daşın çıxarılması

Uşaqlarda açıq daş əməliyyatı artıq demək olar ki, edilmir.

Müalicə

Təkrarlanmanın qarşısının alınması

• Bol maye: sidik açıq rəngli olmalıdır; gündəlik həcm yaşa və çəkiyə görə müəyyən edilir.
• Duzu azaltmaq: emal olunmuş qidalar, çipslər, kolbasa.
• Kalsiumu məhdudlaşdırmamaq: normal süd məhsulları; kalsium azaldılarsa oksalat udulması artır.
• Hiposituriyada sitrat preparatları; hiperkalsiuriyada lazım olduqda tiazid.
• Sistinuriya və hiperoksaluriya kimi nadir xəstəliklər nefroloqla birlikdə xüsusi müalicə tələb edir.