Гематурия және бүйрек тасы
Зәрі қызыл немесе талдауында қан табылған баланы кезең-кезеңімен бағалау, нефрологқа немесе урологқа дұрыс жіберу және тасы бар баладан себебін іздеу.
Қадам 1 / 11
Мақсаттар
Осы тақырыпты оқығаннан кейін
- Гематурияны микроскопиямен растау және жалған гематурияны тану.
- Гломерулалық және гломерулалық емес гематурияны ажырату.
- Бастапқы тексеру алгоритмін және не қажет емес екенін білу.
- Балалардағы тастың неге метаболикалық тексеруді қажет ететінін түсіндіру.
- Тастың өлшемі мен орналасуына қарай емдеу нұсқаларын білу.
Негізгі ой: қызыл зәрдің бәрі қан емес. Балада тас анықталса, ықтимал метаболикалық, анатомиялық және инфекциялық себептер іздестірілуі тиіс; алғашқы тастан кейін метаболикалық тексеру жүргізіледі.
Негіздер
Гематурияны растау
- Микрогематурия: қайталама талдауларда микроскопияда көру өрісінде ≥5 эритроцит.
- Макрогематурия: көзге көрінетін қан.
- Тест-жолақ гемоглобин мен миоглобинге де реакция береді: оң жолақ микроскопиямен расталуы тиіс.
- Эритроцитсіз қызыл зәр: тағамдар (қызылша, қара бүлдірген), дәрілер (рифампицин), нәрестедегі урат кристалдары, миоглобинурия, гемоглобинурия.
Бір талдаудағы аз мөлшердегі эритроциттер жиі кездеседі. Оқшауланған, симптомсыз микрогематурия анықталса, зәр талдауы бірнеше апта ішінде 2–3 рет қайталанады.
Негіздер
Гломерулалық па, әлде гломерулалық емес пе?
| Белгі | Гломерулалық | Гломерулалық емес |
|---|---|---|
| Түсі | Қоңыр, «кола» түсті, шай түсті | Қызыл, қызғылт |
| Ұйындылар | Жоқ | Болуы мүмкін |
| Эритроциттер | Дисморфты, эритроцит цилиндрлері | Пішіні қалыпты |
| Протеинурия | Көбіне бар | Әдетте жоқ немесе аз |
| Басқа | Ісіну, артериялық гипертензия, олигурия | Ауырсыну, дизурия, жарақат, терминалды гематурия |
| Жолдама | Балалар нефрологы | Балалар урологы |
Негіздер
Себептері
Гломерулалық емес: зәр шығару жолдарының инфекциясы, гиперкальциурия, тас, жарақат (әсіресе гидронефрозы бар бүйрекке шамалы соққыдан кейін), меатостеноз, жасөспірім ұлдардағы уретроррагия, nutcracker феномені, сирек жағдайда ісіктер (Вильмс ісігі) және тамыр аномалиялары.
Гломерулалық: постстрептококктық гломерулонефрит (тамақ немесе тері инфекциясынан 1–3 апта кейін), IgA-нефропатия (инфекциямен бір мезгілде немесе 1–2 күннен кейін), жұқа базальды мембрана, Альпорт синдромы, Шенлейн-Генох пурпурасындағы нефрит.
Балаларда оқшауланған гематурияның себебі ретінде ісік сирек кездеседі. Ал іштегі түзіліспен бірге жүретін гематурия шұғыл УДЗ-ні қажет етеді.
Диагностика
Бастапқы тексеру
- Микроскопиямен зәрді жалпы талдау (ЗЖТ); зәрді себу.
- Зәрдегі ақуыз/креатинин және кальций/креатинин қатынасы (таңғы алғашқы зәрде).
- Артериялық қысым, ісіну, іштің тексерісі.
- Отбасылық анамнез: гематурия, бүйрек жеткіліксіздігі, есту қабілетінің төмендеуі, тас.
- Бүйрек пен қуықтың УДЗ-сі.
- Гломерулалық себепке күдік болса: креатинин, C3, қажет болса басқа нефрологиялық талдаулар және нефролог кеңесі.
Кальций/креатинин қатынасының қалыпты мәні жас ұлғайған сайын төмендейді: 7 жастан асқан балаларда 0,2 мг/мг-ден (шамамен 0,6 ммоль/ммоль) жоғары нәтиже гиперкальциурияға күдік тудырады. Кіші жастағы балаларда жасқа сәйкес қалыпты мәнге қаралады.
Балалардағы гематурия кезінде цистоскопия жоспарлы тексеру емес. Ал жедел ауырсынумен, қызбамен, олигуриямен, ісінумен немесе артериялық гипертензиямен жүретін гематурия сол күні бағалауды қажет етеді.
Диагностика
Балалардағы тас: клиникалық белгілері және бейнелеу
- артып келедібалалардағы жиілігі
- көбінеметаболикалық себеп табылады
- УДЗалғашқы бейнелеу
- <5 ммкөбіне өздігінен түседі
- Үлкен балаларда типті бүйрек шаншуы, жүрек айну, гематурия.
- Кіші балаларда типті ауырсыну көбіне болмайды: мазасыздану, құсу, ЗШЖИ немесе УДЗ кезінде кездейсоқ табылу.
- Алғашқы бейнелеу әдісі УДЗ. УДЗ жеткіліксіз болса, төмен дозалы контрастсыз КТ.
- Шолу рентгенографиясы рентгенконтрастты тастарды бақылауда пайдалы болуы мүмкін.
Диагностика
Метаболикалық тексеру
Балалардағы тастың артында көбіне метаболикалық бұзылыс, анатомиялық аномалия немесе инфекция жатады. Алғашқы тастан кейін әр балада:
- Тастың химиялық талдауы (түскен тасты сақтау керек).
- Қандағы кальций, фосфор, магний, зәр қышқылы, креатинин, электролиттер; кальций жоғары болса ПТГ (паратгормон).
- 24 сағаттық зәрдегі кальций, оксалат, цитрат, зәр қышқылы, цистин, магний, креатинин және көлем (мүмкін болмаса, таңғы зәрдегі қатынастар).
- Зәрдің pH-ы, талдау және себу.
Балаларда ең жиі кездесетін метаболикалық себептер: гиперкальциурия және гипоцитратурия. Цистинурия, біріншілік гипероксалурия және дистальды бүйрек өзекшелік ацидозы сирек, бірақ маңызды диагноздар.
Емдеу
Жедел кезең
- Ауырсынуды басатын дәрі (қабынуға қарсы стероидты емес дәрілер), жеткілікті сұйықтық.
- Несепағардың шағын тастарында бақылау; кейбір жағдайларда тастың түсуін жеңілдету үшін альфа-блокатор (балаларда көрсетілімнен тыс қолдану).
- Түскен тасты сүзгімен ұстап, талдауға жіберу.
Бітелген бүйрекпен бірге жүретін қызба шұғыл жағдай: алдымен бүйрек стент немесе нефростомия арқылы дренаждалады, инфекция емделеді, тас кейін алынады.
Емдеу
Тасты алу
| Жағдай | Әдеттегі таңдау |
|---|---|
| Бүйрек тасы, 10 мм-ден кіші | Қашықтықтан соққы толқынды литотрипсия (ESWL) бірінші таңдау; баламасы RIRS |
| Бүйрек тасы, 10–20 мм | ESWL, ретроградты интраренальды хирургия (RIRS) немесе мини-PNL; орналасуы мен құрамына қарай таңдалады, төменгі полюс тастарында PNL тиімдірек |
| Бүйрек тасы, 2 см-ден үлкен немесе күрделі | Тері арқылы нефролитотомия (мини-PNL) |
| Несепағар тасы, түспейді | Уретероскопия және лазерлік литотрипсия |
| Анатомиялық аномалиямен бірге жүретін тас | Себебін түзетумен бірге (мысалы, пиелопластика) |
Балаларда тасқа ашық ота қазір іс жүзінде жасалмайды.
Емдеу
Қайталанудың алдын алу
- Мол сұйықтық: зәр ашық түсті болуы керек; тәуліктік көлем жасқа және салмаққа қарай анықталады.
- Тұзды азайту: өңделген тағамдар, чипсы, шұжық.
- Кальцийді шектемеу: сүт өнімдері қалыпты мөлшерде; кальций азайтылса, оксалаттың сіңірілуі артады.
- Гипоцитратурияда цитрат препараттары; гиперкальциурияда қажет болса тиазид.
- Цистинурия мен гипероксалурия сияқты сирек аурулар нефрологпен бірге арнайы емді қажет етеді.
Педиатрдың рөлі: гематурияны микроскопиямен растау, гломерулалық белгілер болса нефрологқа жіберу, тасы бар баланы метаболикалық тексерусіз қалдырмау және обструкциямен бірге жүретін қызбаны шұғыл жағдай ретінде қабылдау.
Тест
Тест: Гематурия және тас
Өзіңізді тексеріңіз: бір жауапты таңдаңыз.
6 жастағы баланың зәрі қызыл, тест-жолақ қанға теріс, микроскопияда эритроцит жоқ, бала бір күн бұрын көп қызылша жеген. Бұл не?
Гематурия микроскопиямен расталады. Тест-жолақ теріс және эритроцит жоқ болса, түс тағамға немесе дәріге байланысты. Тест-жолақ оң, бірақ эритроцит жоқ болса, гемоглобинурия немесе миоглобинурия туралы ойлау керек.
Тамақ ауырғаннан 2 апта өткен соң 8 жастағы балада «кола түсті» зәр, көз айналасында ісіну және жоғары артериялық қысым бар. Кімге жіберу керек?
Бұл гломерулалық гематурияның типті көрінісі (постстрептококктық гломерулонефритке күдік). Ісіну мен артериялық гипертензия болғанда шұғыл нефрологиялық бағалау қажет.
10 жастағы балада алғашқы бүйрек тасы анықталды. Қай қадам міндетті?
Балалардағы тас көбіне метаболикалық себепке байланысты. Алғашқы тастан кейін 24 сағаттық зәр, қан талдаулары және тастың талдауы жүргізіледі.
Балада тасқа күдік болғанда алғашқы бейнелеу әдісі қандай?
УДЗ сәулесіз және көп жағдайда жеткілікті. Қажет болса, төмен дозалы контрастсыз КТ жасалады.
Несепағарында тас пен обструкциясы бар балада 39 °C қызба бар. Ең дұрыс тәсіл қандай?
Бітелген, инфекцияланған бүйрек шұғыл жағдай. Алдымен дренаж және антибиотик, ал тас инфекция басылғаннан кейін алынады.
Тақырып аяқталды
Тақырып бойынша калькуляторлар
Байланысты тақырыптар
Тақырып бойынша ата-аналарға арналған мақалалар
Дереккөздер
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Urolithiasis.
- EAU Guidelines on Urolithiasis, 2025: Paediatric stones.
- Viteri B, Reid-Adam J. Hematuria and proteinuria in children. Pediatr Rev. 2018;39(12):573–587.
Материал медицина мамандарына арналған және қолданыстағы клиникалық ұсынымдарға негізделген. Нақты пациент бойынша шешімді емдеуші дәрігер қабылдайды.
Жаңартылған күні: