Балалардағы бүйрек тасы

Балаларда бүйрек тасы қаншалықты жиі кездеседі?

Бүйрек тасы көбіне ересектердің ауруы деп саналады, бірақ соңғы жылдары балаларда да жиілеп келеді. Тас ауруы ыстық климатты аймақтарда, мысалы, Таяу Шығыста, Кавказда және Орталық Азияда жиірек кездеседі. Тас тіпті нәрестелерде де болуы мүмкін.

Ересектерден айырмашылығы, балаларда тастың артында көбіне нақты себеп жатады: зат алмасудың бұзылуы, зәр шығару жолдарының туа біткен ақауы немесе инфекция. Сондықтан балада тасты алып тастау ғана емес, оның себебін де табу керек.

Себептері

• Зат алмасуға байланысты: зәрде кальцийдің көп болуы (ең жиі себеп), цитраттың аз болуы, оксалаттың немесе зәр қышқылының көп болуы, цистинурия.
• Анатомиялық: түбекше мен несепағардың түйіскен жерінің тарылуы, мегауретер (кеңейген несепағар), зәрдің іркіліп қалуына әкелетін басқа жағдайлар.
• Инфекция: кейбір бактериялар зәрде тас түзілуіне жағдай жасайды.
• Өмір салты: аз сұйықтық ішу, тұзды және өңделген тағамдар, ұзақ уақыт қозғалыссыз жүру, кейбір дәрілер.

Белгілері

• Үлкен балаларда: бүйірден басталып, іштің төменгі бөлігіне тарайтын, толқын тәрізді қатты ауырсыну (бүйрек коликасы), жүрек айну, құсу, зәрде қан (гематурия).
• Кішкентай балаларда: әдеттегі ауырсыну көбіне болмайды. Мазасыздық, жылау, құсу, зәр шығару жолдарының инфекциясы байқалуы мүмкін немесе тас УДЗ-де кездейсоқ анықталады.
• Зәр шығару жолдары инфекциясының қайталануы.

Диагноз

• УДЗ алғашқы және көп жағдайда жеткілікті зерттеу, сәулелендірмейді.
• Төмен дозалы компьютерлік томография УДЗ-де тас көрінбесе немесе ем жоспары үшін нақты өлшем қажет болса жасалады.
• Қан мен зәр талдаулары (мүмкін болса тәуліктік зәр, кішкентай балаларда бір реттік зәр үлгісі): тастың себебін табу үшін. Түскен немесе алынған тастың химиялық талдауы өте құнды мәлімет береді, сондықтан түскен тасты сақтап, дәрігерге әкеліңіз.

Емдеу

Кішкентай тастар

Несепағардағы 5 мм-ден кіші тастардың көбі өздігінен түседі. Бұл кезеңде ауырсынуды басатын дәрі, көп сұйықтық және кейде тастың түсуін жеңілдететін дәрі беріледі. Бала бақылауда болады; ауырсыну басылмаса, дене қызуы көтерілсе немесе тас бірнеше апта ішінде түспесе, тасты алу әдісі таңдалады.

Араласуды қажет ететін тастар

Балаларда тас үшін ашық ота қазір іс жүзінде жасалмайды. Тілік жасамайтын немесе аз инвазивті әдістер қолданылады:

• Соққы толқынымен тасты ұсақтау (ESWL). Сырттан жіберілген толқындар тасты ұсақ бөліктерге бөледі, кейін олар зәрмен бірге түседі. 1–2 см-ге дейінгі бүйрек тастарында жақсы нәтиже береді.
• Уретероскопия және ретроградты интрареналды хирургия (RIRS). Зәр шығару өзегі (уретра) арқылы жіңішке эндоскоп енгізіліп, тас лазермен ұсақталып, алынады. Несепағар тастарында және кейбір бүйрек тастарында таңдалады.
• Тері арқылы нефролитотомия (PNL, mini-PNL). Ірі бүйрек тастарында белдегі кішкентай тесік арқылы бүйрекке кіріп, тас алынады.

Зәр жолының бітелуі мен дене қызуының көтерілуі бірге болса, алдымен бүйрек уақытша стент немесе дренаж арқылы ашылады, инфекция емделеді, ал тас кейін алынады.

Қайталанудың алдын алу

• Көп су ішу: зәр ашық түсті болуы керек. Үлкен балаларда жасына қарай күніне шамамен 1–2,5 литр, ыстық күндері және спорттан кейін одан да көп. Нәрестелерде және бүйрек қызметі әлсіз балаларда сұйықтық мөлшерін дәрігер белгілейді.
• Тұзды азайту: өңделген тағамдар, чипсы, шұжық өнімдері.
• Кальцийді азайтпау: сүт өнімдері қалыпты мөлшерде қалуы керек, кальцийді азайту керісінше тас қаупін арттырады.
• Тәтті сусындардың орнына су: лимон шырыны цитратты арттырады және пайдалы болуы мүмкін.
• Зат алмасу тексерісінің нәтижесіне қарай қажет болса, дәрімен емдеу.