Obstruktiv uropatiyalar və antenatal hidronefroz

Məqsədlər

Bu kursdan sonra

• Antenatal və postnatal sidik yollarının genişlənməsini UTD sistemi ilə təsnif etmək.
• Doğuşdan sonra ilk USM-in vaxtını düzgün seçmək.
• MSUQ, MAG3 və antibiotik profilaktikasının göstərişlərini bilmək.
• Arxa uretral klapan şübhəsini tanımaq və təcili tədbirləri bilmək.
• Ureteropelvik darlıqda, meqaureterdə və ureteroseledə əməliyyat göstərişlərini izah etmək.

Əsaslar

Antenatal hidronefroz rəqəmlərlə

• 1–4,5%hamiləliklərin
• ~50% və daha çoxkeçici, fizioloji genişlənmə
• 10–30%ureteropelvik darlıq
• 10–20%vezikoureteral reflyuks

Digər səbəblər: meqaureter (5–10%), multikistoz displastik böyrək, ikiqat toplayıcı sistem, ureterosele, ektopik sidik axarı və nadir, amma ən ağır səbəb olan arxa uretral klapan (1–2%).

Genişlənmənin dərəcəsi ilə patoloji ehtimalı arasında birbaşa əlaqə var: dərəcə artdıqca davamlı patologiya və əməliyyat ehtimalı yüksəlir.

Əsaslar

UTD təsnifatı: antenatal

ÖAD: böyrək ləyəninin ön-arxa diametri. Ölçüdən asılı olmayaraq periferik kalikslərin genişlənməsi, sidik axarının genişlənməsi, parenximada dəyişiklik, sidik kisəsinin anomaliyası və ya izah olunmayan az sululuq varsa, vəziyyət A2–3 sayılır.

Əsaslar

UTD təsnifatı: postnatal

UTD sistemi əvvəlki SFU dərəcələrini əvəz edən vahid dildir. Rəydə ÖAD rəqəmi ilə yanaşı kalikslər, sidik axarı, parenxima və sidik kisəsi haqqında məlumat olmalıdır.

Əsaslar

Arxa uretral klapan (AUK)

Oğlanlarda arxa uretrada anadangəlmə membran. Təxminən 5000–8000 oğlan uşağından birində rast gəlinir və uşaqlarda xroniki böyrək çatışmazlığının əsas obstruktiv səbəbidir.

• Antenatal əlamətlər: ikitərəfli hidroureteronefroz, böyük, qalın divarlı sidik kisəsi, "açar dəliyi" əlaməti, az sululuq.
• Postnatal əlamətlər: zəif və ya damcı-damcı axın, gərginləşmə, əllənən sidik kisəsi, sidik yolu infeksiyası, sepsis, böyrək çatışmazlığı.

Diaqnostika

Doğuşdan sonra ilk USM nə vaxt?

1. Birtərəfli, A1 və ya A2–3: ilk USM doğuşdan 48 saat sonra, ilk ay ərzində. İlk iki gündə fizioloji susuzluq genişlənməni gizlədə bilər.
2. İkitərəfli ağır genişlənmə, tək böyrək, AUK şübhəsi (oğlan, qalın divarlı sidik kisəsi, az sululuq): USM ilk 24–48 saat ərzində, doğum evində.
3. İlk USM normal olsa belə, A2–3 hallarda 4–6 həftədən sonra təkrar USM edilir.

Diaqnostika

MSUQ kimə lazımdır?

Miksiya sistouretroqrafiyası (MSUQ, işəmə sistoqrafiyası) vezikoureteral reflyuksu və uretranı (AUK) göstərən müayinədir.

• AUK şübhəsi: təcili, ilk günlərdə.
• UTD P3 və əksər P2 halları, xüsusən sidik axarının genişlənməsi, ikitərəfli genişlənmə, ikiqat sistem və ureterosele.
• Sidik kisəsinin anomaliyası.
• Febril sidik yolu infeksiyası keçirən hidronefrozlu körpə.

Təcrid olunmuş UTD P1 halında MSUQ rutin tövsiyə olunmur.

Diaqnostika

MAG3 sintiqrafiyası

MAG3 diuretik renoqrafiya obstruksiyanın funksional təsirini göstərir: hər böyrəyin ayrı funksiyası (split funksiya) və diuretikdən sonra boşalma.

• Vaxt: böyrəklərin yetişməsi üçün adətən 6–8 həftəlikdən sonra.
• Göstəriş: P2–P3 halları, ureteropelvik darlıq və ya obstruktiv meqaureter şübhəsi.
• Əsas göstərici split funksiyadır: 40%-dən aşağı və ya təkrar ölçümlərdə 10%-dən çox azalma əhəmiyyətlidir.
• Boşalma əyrisi uşaqlarda tək başına obstruksiya sübutu deyil; nəticə USM dinamikası ilə birlikdə qiymətləndirilir.

DMSA sintiqrafiyası çapıqları və displaziyanı göstərir, obstruksiyanı yox. Multikistoz böyrəkdə funksiyanın olmadığını təsdiqləmək üçün istifadə olunur.

Diaqnostika

AUK şübhəsində təcili tədbirlər

1. Sidik kisəsinin drenajı: kiçik ölçülü kateter (adətən 5–8 Fr qidalanma zondu). Foley balonu sidik kisəsinin boynunu qıcıqlandıra bilər.
2. Kreatinin, elektrolitlər, turşu-qələvi müvazinəti. Ana kreatinini ilk günlərdə körpənin göstəricisinə təsir edir, dinamika vacibdir.
3. Obstruksiyadan sonrakı poliuriyaya hazır olmaq: maye və elektrolit balansı.
4. Sidik yolu infeksiyası varsa, venadaxili antibiotik.
5. MSUQ ilə diaqnozun təsdiqi, vəziyyət sabitləşdikdən sonra endoskopik klapan ablasiyası.

Müalicə

İzləmə və antibiotik profilaktikası

Antibiotik profilaktikası: bütün hidronefrozlu körpələrə lazım deyil. Ən çox fayda yüksək dərəcəli genişlənməsi, sidik axarının genişlənməsi və ya reflyuksu olan körpələrdə, xüsusən sünnətsiz oğlanlarda göstərilib. Qərar uşaq uroloqu ilə birlikdə verilir.

Müalicə

Ureteropelvik darlıq

Hidronefrozların çoxu böyrək funksiyası pozulmadan izlənilir və zamanla yaxşılaşır. Əməliyyat göstərişləri:

• Split funksiyanın 40%-dən aşağı olması və ya izləmədə 10%-dən çox azalması.
• Genişlənmənin USM-də artması, parenximanın nazikləşməsi.
• Simptomlar: ağrı (yeniyetmələrdə aralıq ağrı tutmaları), sidik yolu infeksiyası, daş.
• İkitərəfli ağır genişlənmə və ya tək böyrəkdə ağır genişlənmə.

Standart əməliyyat Anderson-Hynes pieloplastikasıdır (açıq, laparoskopik və ya robot yardımlı). Uğur faizi 90–95%-dən yüksəkdir. Əməliyyatdan sonra USM və lazım olarsa MAG3 ilə izləmə aparılır.

Müalicə

Meqaureter, ureterosele, MKDB

Müalicə

Klapandan sonra: ömür boyu izləmə

• Klapan ablasiyasından sonra 2–3 ay ərzində nəzarət MSUQ və ya sistoskopiya, axının və qalıq sidiyin qiymətləndirilməsi.
• Böyrək funksiyası, arterial təzyiq, proteinuriya, böyümə: müntəzəm.
• Sidik kisəsi funksiyası: "klapan sidik kisəsi" yüksək təzyiq, gecə poliuriyası və natamam boşalma ilə özünü göstərə bilər; lazım olarsa urodinamika, antixolinergik, kateterizasiya, gecə drenajı.
• Yeniyetməlikdə böyüklər urologiyasına və nefrologiyasına planlı keçid.