Uşaq Urologiyası Dr. Pərviz Hacıyev
RU +994 50 444 30 35

Sidik yolu infeksiyası və vezikoureteral reflyuks

Febril sidik yolu infeksiyasını düzgün təsdiqləmək, effektiv müalicə etmək, kimə görüntüləmə və kimə uşaq uroloqu lazım olduğunu bilmək.

Pediatr və rezidentlər üçün13 addım~18 dəq

Addım 1 / 13

Məqsədlər

Bu kursdan sonra

  • Uşağın yaşına görə sidik nümunəsini düzgün götürmək və nəticəni şərh etmək.
  • Febril SYİ-ni (pielonefrit) və atipik SYİ-ni tanımaq.
  • Ağızdan və venadaxili müalicə arasında seçim etmək.
  • İlk febril SYİ-dən sonra görüntüləmə alqoritmini tətbiq etmək.
  • VUR dərəcələrini, profilaktika və əməliyyat göstərişlərini bilmək.
  • Sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyasının rolunu nəzərə almaq.
Klinik ipucu

Əsas mesaj: SYİ diaqnozu düzgün götürülmüş sidiyin əkməsi ilə qoyulur. Sidik torbası ilə götürülmüş müsbət nəticə diaqnoz deyil.

Əsaslar

Rəqəmlərlə SYİ

  • 5–7%mənbəyi bilinməyən qızdırması olan körpələrdə
  • ~8% / ~2%7 yaşa qədər qızlarda / oğlanlarda
  • ~80%törədici E. coli
  • ~15%ilk febril SYİ-dən sonra böyrək çapığı

Risk faktorları: həyatın ilk ilində sünnət olunmamış oğlanlar, vezikoureteral reflyuks, sidik yollarının obstruksiyası, sidik kisəsi və bağırsaq disfunksiyası (qəbizlik), neyrogen sidik kisəsi, yeniyetmə qızlarda cinsi aktivlik.

Əsaslar

Vezikoureteral reflyuks (VUR)

Sidiyin sidik kisəsindən sidik axarına və böyrəyə geri axması. Birincili VUR sidik axarının sidik kisəsinə daxil olduğu klapan mexanizminin yetişməməsi ilə bağlıdır və yaşla çox vaxt özü keçir. İkincili VUR obstruksiya (AUK) və ya neyrogen sidik kisəsi kimi yüksək təzyiq səbəbindən olur.

  • 1–2%ümumi uşaq populyasiyasında
  • 30–40%febril SYİ keçirən uşaqlarda
  • ~30%VUR-lu uşağın bacılarında və qardaşlarında

Əsaslar

VUR dərəcələri

DərəcəMSUQ-da (işəmə sistoqrafiyasında) görüntü
IKontrast yalnız sidik axarına çatır
IISidik axarı, ləyən və kalikslər dolur, genişlənmə yoxdur
IIISidik axarı və ləyənin yüngül-orta genişlənməsi, fornikslər azca kütləşib
IVOrta genişlənmə, sidik axarı dolanbac, fornikslər kütləşib, papillaların izi qalır
VKəskin genişlənmə və dolanbaclıq, papillaların izi itib

Aşağı dərəcəli (I–II) reflyuks əksər uşaqlarda bir neçə il ərzində özü keçir. Yüksək dərəcə, ikitərəfli reflyuks və SKBD keçmə ehtimalını azaldır.

Diaqnostika

Sidik nümunəsi necə götürülür?

YaşÜsulQeyd
Tualetə gedən uşaqOrta porsiya, yuyunduqdan sonraƏn praktik üsul
Bezli körpə, stabilTəmiz "tutma" üsulu, stimulyasiya ilə (məsələn, Quick-Wee)Səbr tələb edir, kontaminasiya orta
Bezli körpə, ağır və ya tez nəticə lazımKateter və ya suprapubik aspirasiyaƏn etibarlı nəticə
Hər yaşdaSidik torbasıYalnız mənfi nəticə etibarlıdır; müsbət nəticə təsdiqlənməlidir
Diqqət

Sidik antibiotikin ilk dozasından əvvəl götürülməlidir. Bir doza belə əkməni yalançı mənfi edə bilər.

Diaqnostika

Diaqnoz meyarları

  • Ümumi analiz: leykosit esteraza və/və ya nitrit müsbət, mikroskopiyada piuriya və ya bakteriuriya.
  • Əkmə: kateterlə götürülmüş sidikdə tək törədicinin ≥ 50 000 KOE/ml, orta porsiyada ≥ 100 000 KOE/ml. Suprapubik aspirasiyada istənilən artım əhəmiyyətlidir.
  • Diaqnoz həm analiz, həm də əkmə ilə birlikdə qoyulur. Piuriyasız bakteriuriya çox vaxt asimptomatik bakteriuriya və ya kontaminasiyadır.

Febril SYİ (≥ 38 °C qızdırma ilə) böyrək parenximasının infeksiyası, yəni pielonefrit kimi qəbul edilir. Qızdırmasız, yalnız tezləşmə və ağrılı işəmə ilə SYİ isə adətən sistitdir.

Diaqnostika

Atipik SYİ

Diqqət

Aşağıdakılardan biri varsa, SYİ atipik sayılır: uşaq xəstəxanaya və venadaxili müalicəyə ehtiyac duyur, qarında və ya sidik kisəsində kütlə və zəif axın var, kreatinin yüksəlib, sepsis var, 48 saat uyğun antibiotikə cavab yoxdur, törədici E. coli deyil.

Atipik SYİ-də kəskin dövrdə USM edilir və uşaq uşaq uroloquna göndərilir, çünki obstruksiya və ya yüksək dərəcəli reflyuks ehtimalı daha yüksəkdir.

Diaqnostika

İlk febril SYİ-dən sonra görüntüləmə

  1. Böyrək və sidik kisəsi USM-i: körpələrdə və kiçik uşaqlarda ilk febril SYİ-dən sonra.
  2. USM normaldırsa və SYİ tipikdirsə: MSUQ adətən lazım deyil; SKBD qiymətləndirilir və ailə təkrarlanan qızdırmada sidik analizinə yönləndirilir.
  3. USM-də genişlənmə, çapıq, sidik kisəsi anomaliyası, atipik SYİ və ya təkrarlanan febril SYİ: MSUQ və uşaq uroloquna göndəriş.
  4. Böyrək çapığını qiymətləndirmək üçün DMSA: seçilmiş hallarda, kəskin infeksiyadan 4–6 ay sonra.

Bəzi mərkəzlər əvvəl DMSA ilə böyrək zədəsini yoxlayır və MSUQ-u yalnız DMSA anormal olduqda edir ("yuxarıdan aşağı" yanaşma). Seçim yaşa, riskə və yerli imkanlara görə uşaq uroloqu ilə birlikdə edilir.

Müalicə

Febril SYİ-nin müalicəsi

  • Venadaxili başlanğıc: 2–3 aylıqdan kiçik körpələr, ağır vəziyyət və ya sepsis, qusma və ağızdan qəbulun mümkün olmaması, atipik SYİ.
  • Ağızdan müalicə: digər uşaqlarda ağızdan müalicə venadaxili qədər effektivdir.
  • Müddət: febril SYİ-də adətən 7–10 gün; sistitdə daha qısa kurslar kifayətdir.
  • Dərman seçimi: yerli rezistentliyə görə (məsələn, II–III nəsil sefalosporinlər, amoksisillin-klavulanat); əkmə nəticəsinə görə düzəldilir.
Diqqət

Nitrofurantoin böyrək toxumasında kifayət qədər konsentrasiya yaratmır, ona görə febril SYİ-də istifadə edilmir.

Uyğun müalicəyə baxmayaraq 48 saatdan sonra qızdırma davam edirsə, USM ilə abses və obstruksiya istisna edilməlidir.

Müalicə

Antibiotik profilaktikası

Gecə bir dəfə, müalicə dozasının təxminən dörddə biri ilə verilir. Böyük randomizə tədqiqatlarda (RIVUR, PREDICT) profilaktika təkrarlanan SYİ riskini azaldıb, amma rezistent bakteriya riskini artırıb.

  • Ən çox fayda: yüksək dərəcəli (III–V) VUR-lu körpələr, SKBD-li uşaqlar, təkrarlanan febril SYİ.
  • Aşağı dərəcəli VUR və normal sidik kisəsi funksiyası olan böyük uşaqlarda profilaktikasız izləmə qəbul ediləndir.
  • Profilaktika fonunda SKBD mütləq müalicə olunur; qəbizlik davam edirsə, profilaktikanın effekti azalır.

Müalicə

VUR-da əməliyyat göstərişləri

  • Profilaktikaya baxmayaraq təkrarlanan febril SYİ ("breakthrough" infeksiya).
  • DMSA-da yeni çapıqların yaranması.
  • Yaşla keçmə ehtimalı az olan yüksək dərəcəli, davamlı reflyuks.
  • Ailənin uzunmüddətli profilaktikanı istəməməsi və ya tətbiq edə bilməməsi.
ÜsulXüsusiyyət
Endoskopik inyeksiyaQısa narkoz, kəsiksiz, gündüz stasionarı; uğur dərəcədən asılı olaraq təxminən 70–90%
Sidik axarının yenidən implantasiyası (açıq və ya robot yardımlı)Uğur 95%-dən yüksək, daha böyük əməliyyat

Müalicə

Uzunmüddətli izləmə

  • Böyrək çapığı olan uşaqlarda arterial təzyiq və proteinuriya müntəzəm yoxlanılır.
  • Hər qızdırmada sidik analizi: ailəyə nə vaxt və necə müraciət etməli olduğu izah edilir.
  • SKBD: qəbizlik və işəmə vərdişləri hər görüşdə soruşulur.
  • VUR-lu qızlarda gələcək hamiləlikdə SYİ riski barədə məlumat verilir.
Klinik ipucu

Pediatrın rolu: düzgün sidik nümunəsi, vaxtında antibiotik, ilk febril SYİ-dən sonra USM, SKBD-nin müalicəsi və risk qrupundakı uşağın uşaq uroloquna göndərilməsi.

Test

Test: SYİ və vezikoureteral reflyuks

Özünüzü yoxlayın: bir cavab seçin.

  1. 10 aylıq qızda 39 °C qızdırma var, sidik torbası ilə götürülmüş analizdə nitrit müsbətdir. Növbəti addım?

  2. 8 aylıq körpədə ilk febril SYİ: vəziyyəti stabildir, ağızdan qəbul edir, törədici E. coli-dir. Ən uyğun müalicə?

  3. İlk tipik febril SYİ-dən sonra USM normaldır. MSUQ lazımdırmı?

  4. MSUQ-da sidik axarı və ləyən orta dərəcədə genişlənib, sidik axarı dolanbacdır, papillaların izi qalır. VUR dərəcəsi?

  5. VUR-lu uşaqda profilaktika fonunda təkrarlanan febril SYİ olur. Hansı amil ən çox yoxlanılmalıdır?

Kurs tamamlandı

Bütün kurslar Uşaq uroloquna göndəriş meyarları

Mövzu üzrə valideyn məqalələri

Mənbələr

  1. Roberts KB; Subcommittee on Urinary Tract Infection. Urinary tract infection: clinical practice guideline for the diagnosis and management of the initial UTI in febrile infants and children 2 to 24 months. Pediatrics. 2011;128(3):595–610.
  2. RIVUR Trial Investigators. Antimicrobial prophylaxis for children with vesicoureteral reflux. N Engl J Med. 2014;370(25):2367–2376.
  3. Morello W, Baskin E, Jankauskiene A, et al. Antibiotic prophylaxis in infants with grade III, IV, or V vesicoureteral reflux. N Engl J Med. 2023;389(11):987–997.
  4. Hoberman A, Wald ER, Hickey RW, et al. Oral versus initial intravenous therapy for urinary tract infections in young febrile children. Pediatrics. 1999;104(1 Pt 1):79–86.
  5. EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2025: Urinary tract infections; Vesicoureteral reflux.

Material tibb mütəxəssisləri üçündür və qüvvədə olan klinik tövsiyələrə əsaslanır. Konkret xəstə barədə qərarı müalicə edən həkim verir.

WhatsApp ilə qəbula yazıl