Мегауретер: несепағардың кеңеюі

Мегауретер деген не?

Несепағар деп зәрді бүйректен қуыққа апаратын жіңішке түтікті айтады. Балаларда оның диаметрі әдетте 5 мм-ден аз болады. Несепағардың диаметрі 7 мм-ден асса, оны мегауретер (кеңейген несепағар) дейді. Кеңею көбіне бүйрек түбекшесінің кеңеюімен, яғни гидронефрозбен бірге жүреді.

Түрлері

Мегауретер себебіне қарай төрт топқа бөлінеді:

• Обструктивті. Несепағардың қуыққа кіретін жерінде тар, жұмыс істемейтін сегмент болады да, зәр төмен қарай ақпай қалады. Ең жиі кездесетін түрі.
• Рефлюксті. Зәр қуықтан кері ағып, несепағарды кеңейтеді. Бұл жағдай қуық-несепағар рефлюксі (ҚНР) ретінде бағаланады.
• Әрі обструктивті, әрі рефлюксті. Сирек кездеседі.
• Бітелуі де, рефлюксі де жоқ. Несепағар кең болғанымен, зәр қалыпты ағады. Көбіне өздігінен түзеледі.

Сонымен қатар мегауретер біріншілік (несепағардың өз ақауы) және екіншілік (мысалы, артқы уретра клапанының немесе нейрогенді қуықтың салдарынан) болады. Екіншілік мегауретерде негізгі себепті емдеу керек.

Белгілері

Қазір мегауретердің көбі жүктілік кезінде УДЗ арқылы анықталады, ал туғаннан кейін ешқандай шағым болмайды. Алдын ала анықталмаған жағдайда алғашқы белгі көбіне дене қызуы көтерілген зәр шығару жолдарының инфекциясы (ЗШЖИ) болады. Үлкенірек балаларда іштің ауыруы, зәрде қан немесе бүйрек тасы да болуы мүмкін.

Диагноз

• Ультрадыбыстық зерттеу (УДЗ): несепағардың диаметрі, әсіресе қуықтың артында, түбекше және бүйрек тіні.
• Микционды цистоуретрография (МЦУГ): рефлюксті және зәр шығару өзегін тексеру үшін. Мегауретерде іс жүзінде әрдайым қажет.
• MAG3/DTPA: бүйрек қызметі және зәрдің ағу қабілеті.

Емі

Бақылау және антибиотикпен алдын алу

Біріншілік обструктивті мегауретердің басым бөлігі бала өскен сайын жақсарады. Сондықтан алғашқы қадам белсенді бақылау: УДЗ мезгіл-мезгіл қайталанады, қажет болса MAG3/DTPA жасалады. Өмірдің алғашқы жылында инфекция қаупін азайту үшін күн сайын аз мөлшерде антибиотик беру (профилактика) ұсынылады.

Ота қашан қажет?

• бүйрек қызметі төмендесе,
• кеңею ұлғайса,
• профилактикаға қарамастан дене қызуы көтерілетін инфекциялар қайталанса,
• ауырсыну немесе тас пайда болса.

Стандартты ота несепағарды қуыққа қайта тігу (реимплантация): тар сегмент алынып тасталады, кеңейген несепағар қажет болса тарылтылады және шырышты қабық астынан туннель жасалып, қуыққа қайта тігіледі; бұл туннель зәрдің қуықтан несепағарға кері ағуына жол бермейді. Сәттілік көрсеткіші 90%-дан жоғары.

Бір жасқа толмаған нәрестелерде бұл ота техникалық тұрғыдан күрделі болғандықтан, қажет болса уақытша әдістер таңдалады: тар сегментті эндоскоппен кеңейтіп, стент қою немесе несепағарды уақытша теріге шығару. Бұлар бала өскенше бүйректі қорғайды.