Балалардағы зәр шығару жолдарының инфекциясы

Зәр шығару жолдарының инфекциясы деген не?

Зәр шығару жолдарының инфекциясы (ЗШЖИ) деп зәр жолдарының бактериялар әсерінен қабынуын айтады. Көбіне ішекте тіршілік ететін E. coli бактериясы зәр шығару өзегі (уретра) арқылы жоғары көтеріліп, қуыққа, кейде бүйрекке дейін жетеді.

• Қуық инфекциясы (цистит) әдетте дене қызуынсыз өтеді.
• Бүйрек инфекциясы (пиелонефрит) дене қызуының көтерілуімен өтеді және ауыррақ болады.

Өмірдің бірінші жылында ұл балаларда, әсіресе сүндеттелмеген ұлдарда жиірек, ал бір жастан кейін қыздарда жиірек кездеседі.

Жасқа қарай белгілері

Нәрестелерде белгілер көбіне нақты емес:

• себебі түсініксіз дене қызуының көтерілуі (көбіне жалғыз белгі),
• мазасыздық, нашар ему, құсу,
• салмақ қоспау, ұзаққа созылған сарғаю (жаңа туған нәрестеде),
• зәрдің жағымсыз иісі.

Ересек балаларда:

• зәр шығарғанда күйдіру мен ауырсыну,
• жиі зәр шығару, кенеттен пайда болатын, кейінге қалдыру қиын зәр шығару қажеттілігі, жаңадан басталған зәр ұстамау,
• іштің төменгі бөлігінің ауыруы,
• лай, жағымсыз иісті, кейде қан аралас зәр,
• дене қызуының көтерілуі, бүйірдің немесе белдің ауыруы (бүйрек инфекциясында).

Диагноз: дұрыс алынған зәр сынамасы

Диагноз зәрді талдау және бактериологиялық себу арқылы қойылады. Нәтиженің сенімді болуы сынаманың қалай алынғанына байланысты:

• Дәретханаға өзі баратын балаларда: жыныс мүшелерін жуғаннан кейін зәрдің ортаңғы бөлігі.
• Жөргек киетін балаларда: талдау мен себуге арналған сынама катетермен (сирек жағдайда қасаға үсті аспирациясымен) алынады. Зәрді таза ыдысқа «ұстап алу» әдісі алғашқы скрининг үшін жарамды.
• Зәр жинағыш қапшықпен себуге сынама алуға болмайды. Мұндай сынама терідегі бактериялармен тез ластанады, сондықтан оң нәтиже көбіне жалған болады. Қапшықтан алынған сынама тек толық теріс болғанда ғана мәнді: бұл жағдайда инфекция ықтималдығы төмен.
• Сынама антибиотиктің алғашқы дозасына дейін алынады.

Толығырақ: зәр талдауы және себу.

Емі

Емді кешіктіруге болмайды: дене қызуы көтерілгеннен кейін 48–72 сағаттан кеш антибиотик бастау бүйректің тыртықтану қаупін арттырады.

• Дене қызуынсыз цистит: ішуге берілетін антибиотик, әдетте 3–5 күн.
• Дене қызуы көтерілген инфекция: ішуге немесе көктамырға берілетін антибиотик, 4–7 күн. 2 айлыққа толмаған нәрестелерге, жағдайы ауыр және құсуға байланысты дәріні іше алмайтын балаларға антибиотик көктамырға, әдетте ауруханада беріледі.
• Қажет болса, антибиотик себу нәтижесіне қарай ауыстырылады.
• Көп сұйықтық ішу, дене қызуы мен ауырсынуға қарсы жасқа және салмаққа сай дәрілер.

Кімге қосымша тексеру керек?

• Дене қызуы көтерілген инфекциядан кейін: бүйрек пен қуықтың ультрадыбыстық зерттеуі (УДЗ). Нәрестелерде және жағдайы ауыр балаларда 24 сағат ішінде жасалады, үйде емделген балаларда кейінірек жоспарлауға болады.
• Рефлюксті тексеруге арналған микционды цистоуретрография (МЦУГ) инфекция кезінде жасалмайды және әр балаға қажет емес. Ол 12 айлыққа дейінгі алғашқы дене қызуы көтерілген инфекцияда, дене қызуы көтерілген инфекция қайталанса, УДЗ-де немесе DMSA-да өзгерістер болса, кез келген жаста әдеттен тыс (атипті) инфекцияда қарастырылады. Әдеттегідей өткен алғашқы инфекцияда және УДЗ қалыпты болса, инфекцияның қайталанар-қайталанбасын күте тұру да бір нұсқа.
• Бүйректе тыртыққа күдік болса: инфекциядан кемінде 6 ай өткен соң DMSA сцинтиграфиясы.

Қайталануын қалай болдырмауға болады?

• дене қызуы көтерілген немесе қайталанатын инфекциясы бар, дәретханаға өзі баратын балаларда қуық пен ішек дисфункциясын, соның ішінде іш қатуды тексеру және емдеу,
• күні бойы жеткілікті су ішу және әр 2–3 сағат сайын дәретханаға бару,
• қыздарда алдыңғы жақтан артқа қарай сүрту, көбікті ваннадан аулақ болу,
• инфекциясы қайталанатын және фимозы бар ұл балаларда сүндет терісіне жағылатын стероидты крем қайталануды азайтады; рефлюкс немесе зәр жолдарының басқа ақауы да болса, сүндеттеу қарастырылады,
• инфекция қайталану қаупі бар балаларда (мысалы, рефлюкс немесе бірінші жылы несепағардың кеңеюі болса) дәрігердің шешімімен алдын алу үшін аз мөлшерде антибиотик беру.