Bolalar va oʻsmirlarda varikotsele: darajalari va davolash

Varikotsele nima?

Moyakdan qonni olib ketadigan venalar yorgʻoqda urugʻ tizimchasi boʻylab uzum shingiliga oʻxshash chigal (pampiniform chigal) hosil qiladi. Bu venalarning kengayishi varikotsele deb ataladi. Yorgʻoqni qoʻl bilan tekshirganda u “chuvalchanglar toʻla xaltacha” kabi seziladi, ogʻir holatlarda teri ostidan koʻrinib turadi.

Varikotsele odatda oʻsmirlik davrida, 10–15 yoshda paydo boʻladi va oʻgʻil bolalarning taxminan 15%ida uchraydi. Deyarli 90%i chap tomonda boʻladi, chunki chap moyak venasi buyrak venasiga toʻgʻri burchak ostida quyiladi va u yerda bosim yuqoriroq.

Darajalari

• Subklinik varikotsele: qoʻlga sezilmaydi, faqat Doppler UTTda koʻrinadi. Oʻsmirlarda odatda davolash talab qilmaydi, kuzatish yetarli.
• I daraja: faqat kuchanganda (nafasni ushlab, qorinni zoʻriqtirganda) qoʻlga seziladi.
• II daraja: tinch holatda qoʻlga seziladi, lekin koʻrinmaydi.
• III daraja: teri ostidan koʻrinib turadi.

Darajaning oʻzi operatsiya haqida qaror qabul qilish uchun mezon emas. Asosiy koʻrsatkich: moyakning oʻsishi.

Nega muhim?

Kengaygan venalarda qon dimlanadi, moyak harorati koʻtariladi. Baʼzi oʻsmirlarda bu varikotsele tomonidagi moyakning oʻsishdan orqada qolishiga va kelajakda sperma koʻrsatkichlarining yomonlashishiga olib keladi. Ammo varikotselesi bor oʻsmirlarning katta qismida moyak normal oʻsadi va hech qanday davolash kerak boʻlmaydi.

Tekshiruv

• tik turgan va yotgan holatda koʻrik,
• ikkala moyak hajmini UTT bilan oʻlchash va solishtirish,
• Doppler yordamida venalardagi teskari oqimni baholash,
• balogʻatga toʻliq yetgan oʻsmirlarda, zarur boʻlsa, sperma tahlili.

Operatsiya qachon tavsiya etilishi mumkin?

• varikotsele tomonidagi moyak ikkinchisidan 20%dan koʻproq kichik va bu farq takroriy oʻlchovda saqlanib qoladi,
• varikotsele ogʻriq yoki ogʻirlik hissini keltirib chiqaradi,
• ikkala tomonda qoʻlga seziladigan varikotsele,
• moyakka taʼsir qiladigan boshqa muammo ham bor,
• balogʻatga yetgan oʻsmirda sperma tahlili buzilgan.

Bu holatlar boʻlmasa, oʻsmir 6–12 oyda bir marta koʻrik va UTT bilan kuzatiladi.

Davolash usullari

• Mikrojarrohlik subingvinal varikotselektomiya: chov ostidan kichik kesik orqali, mikroskop ostida kengaygan venalar bogʻlanadi, arteriya va limfa tomirlari saqlab qolinadi.
• Laparoskopik varikotselektomiya: venalar qorin boʻshligʻi tomondan bogʻlanadi. Limfa tomirlarini saqlab qolish uchun maxsus boʻyoq ishlatilishi mumkin.
• Embolizatsiya: tomir ichidan venaga maxsus material yuborilib, u berkitiladi.

Limfa tomirlarini saqlab qoladigan usullar gidrotsele xavfini kamaytiradi. Usul bolaning holatiga va jarrohning tajribasiga qarab tanlanadi.

Batafsil: varikotselektomiya.