Epididim kistasi nima?
Moyak ortigʻi (epididim) moyakning ustida va orqasida joylashgan, moyakni urugʻ yoʻli bilan bogʻlaydigan buralgan naycha. Shu naycha ichida suyuqlik bilan toʻlgan kichik pufakcha paydo boʻlishi mumkin. Bu epididim kistasi deyiladi. Agar suyuqlik ichida spermatozoidlar ham boʻlsa, kista spermatotsele deb ataladi. Ikkalasi ham xavfsiz hosila, yaʼni saraton emas.
Kista kichik bolalarda ham, oʻsmirlarda ham uchraydi. Yorgʻoq (skrotum) UTTsi qilingan bolalar orasida oʻtkazilgan katta tadqiqotda kista bolalarning taxminan 2%ida topilgan. Shu tadqiqotda kistalarning oʻlchami 2 mm dan 35 mm gacha boʻlgan. Kista koʻpincha moyak ortigʻining bosh qismida, yaʼni moyakning yuqori qutbi yonida qoʻlga unnaydi.
Belgilari
- moyak ustida, undan alohida qoʻlga unnaydigan yumshoq, silliq shish,
- koʻpincha ogʻriq boʻlmaydi,
- katta kistalarda yorgʻoq shishishi, baʼzan ogʻriq.
Kistalarning aksariyati shikoyat keltirib chiqarmaydi va rejali koʻrik paytida yoki oʻsmir oʻzini tekshirayotganda topiladi.
Diqqat: moyakning oʻzida qoʻlga unnaydigan qattiq, ogʻriqsiz tugun epididim kistasi emas. Bunday tugun moyak oʻsmasi boʻlishi mumkin va uni kechiktirmasdan bolalar urologiga koʻrsatish kerak. Ogʻriq yoʻqligi tinchlanish uchun sabab emas.
Tekshiruv
Shifokor yorgʻoqni qoʻl bilan koʻrikdan oʻtkazadi va shish moyakning oʻzidami yoki moyak ortigʻidami, shuni aniqlaydi. Tashxisni tasdiqlash va boshqa holatlarni istisno qilish uchun yorgʻoq UTTsi qilinadi. UTT kistaning oʻlchami va joylashuvini koʻrsatadi, uni oʻsmalardan, moyak istisqosi (gidrotsele) va varikotseledan farqlashga yordam beradi.
Davolash
- Kichik, ogʻriqsiz kista davolashni talab qilmaydi, kuzatib boriladi. Bolalarda oʻtkazilgan tadqiqotda kuzatuv davomida baʼzi kistalar butunlay yoʻqolgan, baʼzilari esa kichraygan.
- Operatsiya kista kattalashganda, ogʻriq berganda yoki UTTda uning tabiati noaniq boʻlganda muhokama qilinadi. Operatsiya vaqtida kista olib tashlanadi. Moyak ortigʻining kanalchalari juda ingichka boʻlgani uchun operatsiya kattalashtiruvchi optika ostida, ehtiyotkorlik bilan bajariladi.
Kistaning oʻzi kelajakda farzandli boʻlishga taʼsir qilmaydi.
Kuzatuv va oʻz-oʻzini tekshirish
Kista kattalashishi yoki kistalar soni ortishi mumkin, shuning uchun shifokor belgilagan muddatlarda nazorat koʻrigi va kerak boʻlsa takroriy UTT oʻtkaziladi. Oʻsmirlarga oyiga bir marta moyaklarini oʻzlari tekshirib turish tavsiya etiladi. Buni qanday qilishni shifokor tushuntiradi.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
- moyakda yoki yorgʻoqda toʻsatdan kuchli ogʻriq boʻlsa: bu moyak buralishi boʻlishi mumkin, kutmasdan shoshilinch yordamga murojaat qiling,
- moyakning oʻzida yangi, qattiq tugun sezilsa: ogʻriq boʻlmasa ham, navbatdagi rejali koʻrikni kutmang,
- kista kattalashsa yoki ogʻriq bera boshlasa: rejali koʻrik vaqtini kutmasdan shifokorga koʻrsating.
Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak?
Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring.
- Moyakda yoki yorgʻoqda toʻsatdan paydo boʻlgan kuchli ogʻriq (moyak buralishini istisno qilish kerak)
- Moyakning oʻzida qoʻlga unnaydigan qattiq, ogʻriqsiz tugun (oʻsmani istisno qilish uchun kechiktirmasdan koʻrik)
Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma
Epididim kistasi va spermatotsele moyak ortigʻining xavfsiz, suyuqlik bilan toʻlgan hosilalaridir; spermatotseleda suyuqlik tarkibida spermatozoidlar ham boʻladi. Bolalarda bajarilgan 6338 ta yorgʻoq UTTsining retrospektiv tahlilida kista holatlarning 2,26%ida aniqlangan; 143 bolaning 95 tasi pubertatgacha, 48 tasi pubertatdan keyingi yoshda boʻlgan, kistalarning oʻlchami 2–35 mm oraligʻida, aksariyati rejali fizik koʻrik paytida topilgan (bunday kistalar odatda moyak ortigʻining boshidan chiqadi). Kuzatuvda 12 ta kista yoʻqolgan, 6 tasi kichraygan, 2 tasi kattalashgan; konservativ taktika bitta boladan tashqari hammada qoʻllanilgan (progressiv oʻsish sababli eksiziya). Jarrohlik aralashuvi simptomli yoki oʻsayotgan kistalarda, shuningdek tabiati noaniq hosilalarda koʻrib chiqiladi; moyak ortigʻi kanalchalarini saqlash uchun operatsiyani mikroskop ostida bajarish tavsiya etiladi. UTT kistani moyak ortigʻining kistoz oʻsmalaridan farqlashga yordam beradi. Moyak parenximasida paypaslanadigan har qanday hosilani kista deb qabul qilish mumkin emas, oʻsma istisno qilinmaguncha u shoshilinch baholanishi kerak.
Qabulda nima qilinadi?
- Yorgʻoq sinchiklab koʻrikdan oʻtkaziladi, shish moyakning oʻzidami yoki moyak ortigʻidami, shu aniqlanadi.
- Yorgʻoq UTTsi qilinadi, kistaning oʻlchami, joylashuvi va boshqa topilmalar (gidrotsele, varikotsele) baholanadi.
- Kistani kuzatish rejasi tushuntiriladi, oʻsmirga moyaklarini oʻzi qanday tekshirishi oʻrgatiladi.
Koʻp beriladigan savollar
Kista oʻz-oʻzidan yoʻqolishi mumkinmi?
Ha, baʼzan. Bolalarda oʻtkazilgan bir tadqiqotda kuzatuv davomida kistalarning bir qismi butunlay yoʻqolgan, baʼzilari esa kichraygan. Oz sonli kistalar kattalashishi mumkin, shuning uchun kuzatib borish muhim.
Kistani moyak oʻsmasidan qanday farqlash mumkin?
Kista odatda moyak ustida, undan alohida qoʻlga unnaydigan yumshoq shish boʻladi. Moyakning oʻzidagi qattiq tugun esa alohida va kechiktirmasdan tekshiruvni talab qiladi. Farqni koʻrik va UTT orqali shifokor aniqlaydi, ota-ona buni uyda ajratishga urinmasligi kerak.
Operatsiya qilinsa, kelajakda farzandli boʻlishga taʼsir qiladimi?
Moyak ortigʻi juda ingichka kanalchalardan iborat. Shuning uchun operatsiya faqat haqiqatan zarur boʻlganda va bu kanalchalarni saqlab qolish uchun kattalashtiruvchi optika ostida, ehtiyotkorlik bilan bajariladi.
Mavzuga oid
Manbalar
- Cai W et al. Epididymal cysts in children: frequency, clinical characteristics, and management strategies. Front Pediatr, 2024.
- Children’s Hospital of Philadelphia. Epididymal cyst and spermatocele.
- Ann & Robert H. Lurie Children’s Hospital of Chicago. Spermatocele (epididymal cyst).
- NHS. Testicle lumps and swellings.
Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi.
Yangilangan: