Oʻsmirlarda varikotsele
Varikotselesi bor oʻsmirni toʻgʻri koʻrikdan oʻtkazish, moyak hajmini kuzatib borish va kimga operatsiya kerakligini bilish.
Qadam 1 / 10
Maqsadlar
Ushbu mavzuni oʻrganib chiqqach
- Varikotsele patofiziologiyasini va u nima uchun asosan chap tomonda boʻlishini tushuntirish.
- Klinik darajani aniqlash va koʻrikni toʻgʻri oʻtkazish.
- Moyak hajmini UTTda oʻlchash va hajmlar farqini hisoblash.
- Operatsiyaga koʻrsatmalarni bilish va keraksiz operatsiyadan qochish.
- Atipik varikotseleda (oʻng tomonlama, toʻsatdan paydo boʻlgan) qoʻshimcha tekshiruv zarurligini aniqlash.
Asosiy xulosa: varikotselesi bor oʻsmirlarning aksariyatiga operatsiya kerak emas. Qarorning asosiy mezoni daraja emas, moyakning oʻsishi.
Asoslar
Varikotsele raqamlarda
- ~15%oʻsmir oʻgʻil bolalarda
- ~90%chap tomonlama
- >20%ahamiyatli hajm farqi
- kam uchraydi10 yoshgacha
Varikotsele urugʻ tizimchasining pampiniform (uzumsimon) chigali (plexus pampiniformis) venalarining kengayishidir. Odatda balogʻat boshlanishida, 10–15 yoshda aniqlanadi.
Asoslar
Patofiziologiya
- Chap moyak venasi buyrak venasiga toʻgʻri burchak ostida quyiladi, oʻng moyak venasi esa bevosita pastki kovak venaga oʻtkir burchak ostida ochiladi.
- Chap buyrak venasi aorta va yuqori tutqich arteriyasi (a. mesenterica superior) orasida qisilishi mumkin (nutcracker fenomeni).
- Klapan yetishmovchiligi venoz reflyuks, qon dimlanishi va moyak haroratining ortishiga olib keladi.
- Natijada ayrim oʻsmirlarda moyakning oʻsishi orqada qoladi va spermogramma koʻrsatkichlari yomonlashishi mumkin.
Varikotselesi bor erkaklarning aksariyati fertil. Xavf moyak oʻsishi orqada qolganda yoki spermogramma koʻrsatkichlari buzilganda ortadi.
Diagnostika
Klinik koʻrik va darajalar
Koʻrik iliq xonada, tik turgan va yotgan holatda, Valsalva testi bilan oʻtkaziladi.
| Daraja | Topilma |
|---|---|
| I | Faqat Valsalva testida paypaslanadi |
| II | Tinch holatda paypaslanadi, koʻrinmaydi |
| III | Teri orqali koʻrinib turadi |
| Subklinik | Faqat UTTda aniqlanadi; davolashni talab qilmaydi |
Izolyatsiyalangan oʻng tomonlama varikotsele, prepubertat yoshdagi boladagi varikotsele, yotganda boʻshamaydigan yoki toʻsatdan paydo boʻlgan varikotsele retroperitoneal hosilani (masalan, buyrak oʻsmasini) istisno qilish uchun qorin boʻshligʻi UTTsini talab qiladi.
Diagnostika
Moyak hajmini oʻlchash
Qaror asosi: ikkala moyakning UTTda oʻlchangan hajmi. Orxidometr (Prader) hajmni taxminiy koʻrsatadi, UTT aniqroq.
- Hajm = uzunlik × kenglik × qalinlik × 0,71 (Lambert formulasi).
- Hajm farqi = (katta moyak − kichik moyak) / katta moyak × 100%.
- 20%dan (yoki 2 mldan) ortiq farq ahamiyatli hisoblanadi.
- Ahamiyatli farqning turgʻunligi bir martalik oʻlchov bilan emas, taxminan 6 oydan keyin takroriy oʻlchov bilan tasdiqlanishi kerak (keyingi kuzatuv intervali klinik holatga qarab tanlanadi): balogʻat davrida moyaklar oʻsishi asinxron boʻlishi mumkin.
Doppler UTT venoz reflyuksni koʻrsatadi. Retrograd qon oqimining yuqori tezligi moyak asimmetriyasi xavfi yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq, ammo oʻzi alohida operatsiyaga koʻrsatma emas.
Diagnostika
Spermogramma
- Balogʻati yakunlangan (Tanner V) oʻsmirda qaror qabul qilishda foydali boʻlishi mumkin.
- Kamida ikki marta tahlil kerak, chunki koʻrsatkichlar oʻzgaruvchan.
- Oʻsmir va oila bilan nozik tarzda muhokama qilinadi, majburiy emas.
Davolash
Operatsiyaga koʻrsatmalar
- Varikotsele tomonida kichik moyak: takroriy oʻlchovlarda saqlanib qolayotgan 20%dan ortiq hajm farqi.
- Moyakka taʼsir qiluvchi qoʻshimcha kasallik (masalan, operatsiya qilingan kriptorxizm).
- Ikki tomonlama paypaslanadigan varikotsele.
- Jinsiy balogʻati yakunlangan oʻsmirda buzilgan spermogramma koʻrsatkichlari.
- Simptomli varikotsele: ogʻriq, ogʻirlik hissi.
Bu holatlar boʻlmasa, oʻsmir har 6–12 oyda koʻrik va UTT bilan kuzatiladi. Operatsiyadan keyin oʻsmirlarning aksariyatida kichik moyak oʻlchami boʻyicha ikkinchisiga yetib oladi.
Davolash
Usullarni taqqoslash
| Usul | Afzalligi | Kamchiligi |
|---|---|---|
| Mikrojarrohlik subingvinal | Arteriya va limfa tomirlari optik kattalashtirish ostida saqlanadi | Mikroskop va tajriba talab qiladi, uzoqroq davom etadi |
| Laparoskopik, limfa tomirlarini saqlovchi | Tez, ikki tomonlama varikotseleda qulay | Aniq texnika talab qiladi (koʻpincha limfotrop boʻyoq bilan); limfa tomirlari saqlanmasa, gidrotsele xavfi yuqori |
| Laparoskopik yoki ochiq, arteriya bilan birga bogʻlash (Palomo) | Residiv kam | Gidrotsele xavfi yuqori |
| Embolizatsiya | Kesmasiz | Rentgen nurlanishi, tomir ichi aralashuvi, retsidiv koʻproq boʻlishi mumkin |
Limfa tomirlarini saqlovchi texnikalar (mikrojarrohlik yondashuvi yoki limfotrop boʻyoq bilan laparoskopiya) operatsiyadan keyingi gidrotsele xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Usul bolaning holati va jarrohning tajribasiga qarab tanlanadi.
Davolash
Operatsiyadan keyin
- 2–3 kundan keyin maktabga qaytish, 2–3 hafta ogʻir sportdan tanaffus.
- 6–12 oydan keyin UTTda moyak hajmlarini taqqoslash.
- Yorgʻoqda yangi shish paydo boʻlsa, gidrotsele haqida oʻylash va koʻrikdan oʻtkazish kerak.
- Oʻsmirga moyaklarini oʻzi tekshirish oʻrgatiladi.
Pediatrning roli: oʻsmirning muntazam koʻriklarida yorgʻoqni koʻzdan kechirish, atipik varikotseleda qorin boʻshligʻi UTTsini buyurish, moyak asimmetriyasi bor oʻsmirni bolalar urologiga yoʻllash va oilani keraksiz qoʻrquvdan asrash.
Test
Test: Varikotsele
Oʻzingizni sinab koʻring: bitta javobni tanlang.
14 yoshli oʻgʻil bolada chap tomonlama II darajali varikotsele bor, UTTda moyaklar hajm farqi 8%, shikoyati yoʻq. Nima qilish kerak?
Ahamiyatli hajm farqi, simptomlar va boshqa koʻrsatmalar yoʻq. Oʻsmir koʻrik va UTT bilan kuzatiladi.
Qaysi varikotsele qorin boʻshligʻi UTTsini talab qiladi?
Izolyatsiyalangan oʻng tomonlama yoki yotganda boʻshamaydigan varikotsele retroperitoneal hosilani istisno qilish uchun qorin boʻshligʻi UTTsini talab qiladi.
Chap moyak 12 ml, oʻng moyak 9 ml. Hajm farqi qancha?
(12 − 9) / 12 × 100% = 25%. Farq 20%dan ortiq, ammo takroriy oʻlchov bilan tasdiqlanishi kerak.
Varikotselektomiyadan keyin gidrotsele xavfini qaysi yondashuv kamaytiradi?
Gidrotsele asosan limfa tomirlarining bogʻlanishi bilan bogʻliq. Limfa tomirlarini saqlovchi usullar gidrotsele xavfini kamaytiradi. Usul bolaning holati va jarrohning tajribasiga qarab tanlanadi.
Varikotsele haqida qaysi fikr toʻgʻri?
Varikotselesi bor erkaklarning aksariyati fertil. Qarorda asosiy mezon: takroriy oʻlchovlarda moyak oʻsishining orqada qolishi.
Mavzu yakunlandi
Mavzu boʻyicha kalkulyatorlar
Bogʻliq mavzular
Mavzu boʻyicha ota-onalar uchun maqolalar
Manbalar
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Varicocele in children and adolescents.
- Silay MS, Hoen L, Quadackaers J, et al. Treatment of varicocele in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis from the European Association of Urology/European Society for Paediatric Urology Guidelines Panel. Eur Urol. 2019;75(3):448–461.
Material tibbiyot mutaxassislari uchun moʻljallangan va amaldagi klinik tavsiyalarga asoslangan. Muayyan bemor boʻyicha qarorni davolovchi shifokor qabul qiladi.
Yangilangan: