Epididimit va orxit nima?
Epididimit moyak orqasida joylashgan va urugʻ hujayralarini yigʻuvchi naychalar tizimining, yaʼni moyak ortigʻining (epididimning) yalligʻlanishi. Orxit esa moyakning oʻzining yalligʻlanishi. Koʻpincha ikkalasi birga uchraydi.
Sabablari
- Bolalarda: koʻpincha virusli infeksiyadan keyin yoki taʼsirlanish natijasida paydo boʻladigan, mikrobsiz yalligʻlanish. Baʼzan siydik yoʻllari anomaliyasi fonida siydikning urugʻ yoʻllariga qaytib oqishi.
- Bakterial infeksiya: siydik yoʻllari infeksiyasi bilan birga.
- Virusli orxit: tepki (epidemik parotit) kasalligidan keyin, odatda oʻsmirlarda.
- Jinsiy hayot kechirayotgan oʻsmirlarda: jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalar.
Belgilari
- moyakda asta-sekin boshlanadigan ogʻriq va shish,
- yorgʻoqning qizarishi, issiq boʻlishi,
- baʼzan isitma, siyganda achishish.
Bu belgilar moyak buralishiga juda oʻxshaydi. Buralish istisno qilinmaguncha har qanday oʻtkir moyak ogʻrigʻi shoshilinch koʻrikni talab qiladi.
Tashxis
- shifokor koʻrigi,
- Doppler UTT: yalligʻlanishda moyakka qon oqimi odatda kuchayadi, buralishda esa kamayadi. Biroq Dopplerda qon oqimining saqlanib turishi moyak buralishini istisno qilmaydi. Klinik shubha yuqori boʻlsa, UTT shoshilinch aralashuvni kechiktirmasligi kerak,
- siydik tahlili va ekmasi.
Davolash
- tinch holat, yorgʻoqni biroz koʻtarib qoʻyish,
- ogʻriq qoldiruvchi va yalligʻlanishga qarshi dorilar,
- antibiotik faqat siydikda infeksiya belgilari boʻlsa yoki bakterial sababga shubha qilinsa.
Shikoyatlar odatda bir necha kun ichida kamayadi, shishning toʻliq qaytishi 2–4 hafta davom etishi mumkin.
Takroriy epididimit
Yalligʻlanish takrorlansa, siydik yoʻllarida anatomik yoki funksional muammo (ektopik siydik nayi, siydik chiqarish kanali anomaliyalari, siydik pufagi disfunksiyasi) qidirilishi kerak. Buning uchun UTT, zarur boʻlsa MSUG (miksion sistouretrografiya) yoki sistoskopiya qilinadi.
Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak?
Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring.
- Moyakda toʻsatdan kuchli ogʻriq (buralish istisno qilinishi kerak)
- Yuqori isitma, titroq
- Yorgʻoqda qizarish va shishning tez kuchayishi
Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma
Prepubertat yoshdagi oʻgʻil bolalarda epididimit koʻpincha steril, postinfeksion yoki reaktiv xarakterga ega, siydik tahlili normal boʻladi va antibiotik talab qilinmaydi. Piuriya yoki musbat siydik ekmasi boʻlsa, antibiotik boshlanishi va siydik yoʻllarining anatomik anomaliyasini (ektopik siydik nayi, uretra muammolari) aniqlash uchun UTT qilinishi kerak. Takroriy epididimit qoʻshimcha tekshiruvni talab qiladi. Jinsiy hayot kechirayotgan oʻsmirda jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarni hisobga olish lozim.
Qabulda nima qilinadi?
- Yorgʻoq koʻrikdan oʻtkaziladi, holat moyak buralishi va moyak gidatidasi (appendix testis) buralishidan farqlanadi.
- Doppler UTT va siydik tahlili qilinadi.
- Sababga qarab davolash buyuriladi, takroriy hollarda siydik yoʻllari tekshiriladi.
Koʻp beriladigan savollar
Tepki (epidemik parotit) moyakka oʻtishi mumkinmi?
Ha, tepki virusi oʻsmirlarda moyak yalligʻlanishiga (orxitga) sabab boʻlishi mumkin. Emlash bu xavfni ancha kamaytiradi.
Mavzuga oid
- Moyak buralishiMoyak torsiyasi, oʻtkir moyak ogʻrigʻiKasallik
- Siydik yoʻllari infeksiyasiSiydik pufagi yalligʻlanishi, sistit, SYIKasallik
- GidrotseleMoyak istisqosi, yorgʻoqda suyuqlikKasallik
- Buyrak va siydik pufagi UTTsiUltratovush tekshiruvi, exografiya, UZITekshiruv
- Oʻtkir yorgʻoq (oʻtkir skrotum): moyak buralishi va unga oʻxshash holatlarShifokorlar uchun
Manbalar
Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi.
Yangilangan: