Uşaqlarda tək işləyən böyrək

Tək işləyən böyrək nədir?

Normalda insanın iki böyrəyi olur. Bəzi uşaqlarda isə yalnız bir böyrək işləyir. Buna tək işləyən böyrək deyilir. Əsas səbəbləri bunlardır:

• Böyrəyin anadangəlmə yoxluğu (agenezi). Böyrək ana bətnində heç inkişaf etmir. Böyrək agenezi təxminən hər 2000 körpədən birində olur.
• Multikistoz displastik böyrək. Böyrək var, amma kistalarla dolu olduğundan işləmir.
• Böyrəyin çıxarılması (nefrektomiya). Məsələn, şiş və ya böyrəyi sıradan çıxarmış tıxanma səbəbindən.

Oğlanlarda bir az daha çox rast gəlinir. Diaqnoz USM ilə təsdiqlənir.

Sağlam böyrək necə uyğunlaşır?

Tək böyrək işi təkbaşına görmək üçün böyüyür. Buna kompensator hipertrofiya deyilir və o, hələ ana bətnində, hamiləliyin 20-ci həftəsindən başlaya bilər. Böyrəyin süzmə qabiliyyəti artır və ümumi funksiya iki böyrəyin səviyyəsinə yaxın qalır.

Bu uyğunlaşmanın da qiyməti var: böyrək illərlə artıq yüklə işləyir. Ona görə tək böyrəyi olan uşaqlarda zamanla arterial təzyiqin yüksəlməsi, sidikdə zülal və böyrək funksiyasının azalması riski artır. 407 uşaq üzərində aparılmış araşdırmada uşaqların 37%-ində bu əlamətlərdən ən azı biri aşkarlanıb. Risk yaşla, xüsusən yetkinlik dövründə artır. Tək böyrəyin gözlənildiyi kimi böyüməməsi və həmin böyrəkdə əlavə anomaliyanın olması riski daha da artırır.

Əlavə anomaliyalar

Uşaqların təxminən üçdə birində tək böyrəkdə və ya sidik yollarında başqa anadangəlmə dəyişiklik də olur. Bunlardan ən çox vezikoureteral reflyuksa (uşaqların təxminən 20%-ində) və ureteropelvik darlığa (təxminən 5%-ində) rast gəlinir.

MSUQ hər uşağa lazım deyil. Adətən USM-də sidik axarı genişdirsə, ağır reflyuks şübhəsi varsa və ya uşaqda sidik yolu infeksiyası olubsa edilir.

İzləmə

Tək böyrəyi olan uşaq ömür boyu izlənilməlidir. Anadangəlmə tək böyrək üçün beynəlxalq tövsiyələr belədir:

Müayinə	Nə vaxt
Arterial təzyiq	Hər il
Sidik analizi (zülal)	Hər il
Qanda böyrək funksiyası (kreatinin, eGFR)	Yetkinlik dövrünə qədər 5 ildə bir, sonra 2 ildə bir
Böyrəyin USM-si	1 yaşda, sonra 5 ildə bir

Təzyiq yüksək olubsa və ya böyrək funksiyası azalıbsa, sutkalıq təzyiq monitorinqi də aparılır və uşaq nefroloqu ilə birgə izlənilir. Böyrəyi əməliyyatla çıxarılmış uşaqlarda izləmə planını müalicə edən komanda fərdi müəyyən edir.

Qız uşaqları üçün gələcəyə aid bir qeyd: tək böyrəyi olan qadınlarda hamiləlik zamanı təzyiqin yüksəlməsi və preeklampsiya riski təxminən 2,5 dəfə yüksəkdir, ona görə hamiləlikdə həkimə bu barədə mütləq məlumat verilməlidir.

Gündəlik həyat və idman

• Pəhriz: xüsusi pəhriz lazım deyil. Duzu az istifadə etmək, çəkini normada saxlamaq və kifayət qədər su içmək kifayətdir.
• Dərmanlar: hər həkimə uşağın tək böyrəyi olduğunu deyin. Böyrəyə zərərli ola biləcək dərmanlar mümkün qədər az istifadə edilməlidir.
• İdman: əvvəllər tək böyrəyi olan uşaqlara kontakt idman növləri uzun müddət qadağan edilirdi. Bugünkü məlumatlara görə idman zamanı böyrək zədələnməsi çox nadirdir və belə zədələrin heç biri böyrəyin itirilməsi ilə nəticələnməyib. Uşaqlarda idmanla bağlı böyrək zədələrinin ən çox rast gəlinən səbəbi velosipeddir. Ona görə fiziki aktivlik təşviq olunur. Rəylər tam eyni deyil: Amerika Pediatriya Akademiyası kontakt və toqquşma idman növləri üçün fərdi qiymətləndirmə tövsiyə edir və qoruyucu ləvazimatın riski əksər idman növlərinə icazə vermək üçün kifayət qədər azalda biləcəyini qeyd edir. Uşağınızın seçdiyi idman növünü həkimlə müzakirə edin.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Planlı yoxlamaları buraxmayın. Bundan əlavə, aşağıdakı hallarda növbəti planlı yoxlamanı gözləmədən müraciət edin:

• 38 °C və daha yüksək qızdırma, xüsusən görünən başqa səbəb olmadan,
• qarına, yana və ya belə güclü zərbədən sonra sidikdə qan və ya ağrı,
• evdə ölçülən arterial təzyiqin dəfələrlə yüksək çıxması.