Moyak buralishi (moyak torsiyasi)

Moyak buralishi nima?

Moyak urugʻ tizimchasiga osilib turadi. Bu tizimcha ichidan moyakni oziqlantiruvchi arteriya va venalar oʻtadi. Baʼzi bolalarda moyak yorgʻoqda yetarlicha mahkam birikmagan boʻladi va oʻz oʻqi atrofida aylanib ketishi mumkin. Tizimcha buralganda qon aylanishi toʻxtaydi. Bu holat moyak buralishi (moyak torsiyasi) deyiladi.

Bu bolalar urologiyasidagi eng shoshilinch holat. Qon aylanishi tiklanmasa, bir necha soat ichida moyak nobud boʻla boshlaydi.

Kimda uchraydi?

• koʻpincha 12–18 yoshli oʻsmirlarda, ayniqsa uyquda yoki jismoniy mashqdan keyin,
• chaqaloqlarda (baʼzan hali ona qornidaligida),
• tushmagan moyakda xavf yuqoriroq.

Belgilari

• toʻsatdan boshlangan kuchli moyak ogʻrigʻi, koʻpincha bir tomonda,
• ogʻriq chovga va qorinning pastki qismiga tarqalishi mumkin,
• koʻngil aynishi va qusish,
• moyak shishadi, qizaradi, yuqoriga tortiladi, baʼzan koʻndalang joylashadi,
• oʻsmirlar uyalganidan baʼzan faqat “qorin ogʻrigʻidan” shikoyat qiladi.

Nega vaqt hal qiluvchi?

Moyakni saqlab qolish imkoni dastlabki soatlarda eng yuqori. Tadqiqotlardagi taxminiy natijalar:

Bu raqamlar kafolat emas: natijaga buralish darajasi ham taʼsir qiladi, 6 soat esa kutib turish uchun berilgan vaqt emas. Ogʻriq boshlanishi bilan darhol tez yordamga murojaat qiling; 6 soat oʻtishini kutmang.

Shuning uchun toʻsatdan moyak ogʻrigʻi boshlanganda uyda kutib oʻtirish, ogʻriq qoldiruvchi berib ertalabni kutish mumkin emas.

Tashxis

Tashxis asosan koʻrik orqali qoʻyiladi. Dopplerografiya bilan UTT moyakdagi qon oqimini koʻrsatadi va foydali, lekin shubha yuqori boʻlsa, UTTga vaqt yoʻqotmasdan operatsiyaga oʻtiladi.

Shunga oʻxshash belgilar gidatida buralishida va epididimitda ham boʻladi. Ularni bir-biridan ajratish shifokorning ishi, shuning uchun har qanday toʻsatdan boshlangan moyak ogʻrigʻida shoshilinch murojaat qilish kerak.

Davolash

Shoshilinch operatsiya: yorgʻoq ochiladi, urugʻ tizimchasining buralishi yechiladi, moyakning rangi va qon aylanishi baholanadi.

• Moyak tirik boʻlsa, u yorgʻoqqa tikib mahkamlanadi (orxiopeksiya).
• Moyak nobud boʻlgan boʻlsa, olib tashlanadi.
• Ikkala holatda ham ikkinchi moyak ham tikib mahkamlanadi, chunki shu anatomik moyillik koʻpincha ikkala tomonda boʻladi.

Gidatida buralishi

Moyakning yuqori qutbida kichik rudiment toʻqima, moyak gidatidasi (appendix testis) bor. Uning buralishi 7–12 yoshli bolalarda oʻtkir moyak ogʻrigʻining eng koʻp uchraydigan sababidir. Ogʻriq odatda sekinroq boshlanadi, baʼzan moyakning yuqori qismida teri orqali koʻkimtir nuqta koʻrinadi. Bu holat operatsiyasiz, tinch rejim va ogʻriq qoldiruvchi dori bilan bir necha kunda oʻtib ketadi. Lekin uni moyak buralishidan ajratish uchun koʻrik shart.