Bolalarda siydik yoʻllari infeksiyasi

Siydik yoʻllari infeksiyasi nima?

Siydik yoʻllari infeksiyasi (SYI) siydik yoʻllarining bakteriyalar sababli yalligʻlanishidir. Koʻpincha qoʻzgʻatuvchi ichakda yashovchi bakteriya, ichak tayoqchasi (E. coli) boʻladi: u siydik chiqarish kanali orqali yuqoriga koʻtarilib siydik pufagiga, baʼzan esa buyrakka yetib boradi.

• Siydik pufagi infeksiyasi (sistit) odatda isitmasiz kechadi.
• Buyrak infeksiyasi (pielonefrit) isitma bilan kechadi va jiddiyroq hisoblanadi.

Hayotning birinchi yilida oʻgʻil bolalarda, ayniqsa xatna qilinmaganlarda, bir yoshdan keyin esa qizlarda koʻproq uchraydi.

Yoshga qarab belgilari

Chaqaloqlarda belgilar koʻpincha oʻziga xos emas:

• sababi nomaʼlum isitma (koʻpincha yagona belgi),
• bezovtalik, yomon emish, qusish,
• vazn yaxshi ortmasligi, uzoq choʻzilgan sariqlik (yangi tugʻilgan chaqaloqda),
• siydikning yoqimsiz hidi.

Kattaroq bolalarda:

• siyganda achishish va ogʻriq,
• tez-tez siyish, toʻsatdan kuchli siyish istagi, yangi boshlangan siydik tuta olmaslik,
• qorinning pastki qismida ogʻriq,
• loyqa, yoqimsiz hidli, baʼzan qonli siydik,
• isitma, biqin yoki bel ogʻrigʻi (buyrak infeksiyasida).

Tashxis: toʻgʻri yigʻilgan siydik

Tashxis siydik tahlili va siydik ekmasi orqali qoʻyiladi. Natija qanchalik ishonchli boʻlishi siydik qanday yigʻilganiga bogʻliq:

• Hojatxonadan foydalanadigan bolalarda: jinsiy aʼzolar yuvilgandan keyin siydikning oʻrta qismi.
• Taglik kiyadigan bolalarda: tahlil va ekma uchun namuna kateter bilan (kamdan-kam hollarda suprapubik punksiya bilan) olinadi. Toza holda tutib olingan siydik dastlabki skrining uchun qabul qilinadi.
• Siydik qopchasi bilan ekma uchun namuna olinmasligi kerak. Bunday namuna teri bakteriyalari bilan tez ifloslanadi va musbat natija koʻpincha soxta boʻladi. Qopcha namunasi faqat toʻliq manfiy boʻlgandagina qimmatli: bunda infeksiya ehtimoli past.
• Namuna antibiotikning birinchi dozasidan oldin olinadi.

Batafsil: siydik tahlili va ekmasi.

Davolash

Davolashni kechiktirmaslik kerak: antibiotikni isitma boshlanganidan 48–72 soatdan kech boshlash buyrakda chandiq paydo boʻlish xavfini oshiradi.

• Isitmasiz sistit: ogʻiz orqali antibiotik, odatda 3–5 kun.
• Isitmali infeksiya: ogʻiz orqali yoki vena ichiga antibiotik, 4–7 kun. 2 oylikdan kichik chaqaloqlarga, ahvoli ogʻir boʻlgan va qusish sababli dorini ogʻiz orqali qabul qila olmaydigan bolalarga antibiotik vena ichiga, odatda shifoxonada yuboriladi.
• Ekma natijasiga koʻra zarur boʻlsa antibiotik almashtiriladi.
• Koʻp suyuqlik ichish, isitma va ogʻriq uchun yosh va vaznga mos dorilar.

Qaysi bolaga qoʻshimcha tekshiruv kerak?

• Isitmali infeksiyadan keyin: buyrak va siydik pufagi UTTsi. Chaqaloqlarda va ahvoli ogʻir bolalarda 24 soat ichida, uyda davolanayotgan bolalarda esa keyinroqqa rejalashtirilishi mumkin.
• Reflyuksni tekshirish uchun MSUG (miksion sistouretrografiya) infeksiya davrida qilinmaydi va har bir bolaga kerak emas. 12 oylikdan kichik yoshdagi birinchi isitmali infeksiya, takrorlanuvchi isitmali infeksiya, UTT yoki DMSAdagi oʻzgarishlar, istalgan yoshdagi atipik infeksiyada koʻrib chiqiladi. Birinchi infeksiya odatiy kechgan va UTT normal boʻlsa, ikkinchi infeksiya boʻlish-boʻlmasligini kutib turish ham mumkin.
• Buyrakda chandiq gumon qilinganda: infeksiyadan kamida 6 oy oʻtgach DMSA.

Takrorlanishning oldini olish

• isitmali yoki takrorlanuvchi infeksiyani boshidan oʻtkazgan, hojatxonadan foydalanadigan bolalarda siydik pufagi va ichak disfunksiyasini, shu jumladan ich qotishini tekshirish va davolash,
• kun davomida yetarlicha suv ichish va har 2–3 soatda hojatga borish,
• qizlarda oldindan orqaga qarab artish, koʻpikli vannalardan saqlanish,
• takrorlanuvchi infeksiyasi va fimozi bor oʻgʻil bolalarda kertmakka (sunnat terisiga) steroidli krem surtish takrorlanishni kamaytiradi; reflyuks yoki boshqa siydik yoʻllari muammosi ham boʻlsa, xatna koʻrib chiqiladi,
• takrorlanuvchi infeksiya xavfi bor bolalarda (masalan, reflyuks yoki birinchi yilda kengaygan siydik nayi) shifokor qaroriga koʻra past dozali antibiotik profilaktikasi.