Pieloureteral segment torayishi (PUS torayishi)

PUS torayishi nima?

Buyrakda hosil boʻlgan siydik buyrak jomiga yigʻiladi va u yerdan siydik nayi (ureter) orqali siydik pufagiga tushadi. Jomning siydik nayiga oʻtadigan joyi pieloureteral segment deb ataladi. Bu joy tor boʻlsa, siydik jomdan erkin oqib keta olmaydi, jom va kosachalar kengayadi. Bu holat pieloureteral segment torayishi (PUS torayishi, PUS obstruksiyasi) deyiladi.

Bu bolalarda operatsiya talab qiladigan gidronefrozning eng koʻp uchraydigan sababidir. Taxminan har 1000–1500 boladan birida uchraydi, oʻgʻil bolalarda va chap buyrakda koʻproq. Taxminan 10–40% holatda ikki tomonlama boʻlishi mumkin.

Sabablari

• Ichki torayish. Oʻtish sohasida siydik nayi devorining mushak tuzilishi toʻgʻri rivojlanmaydi va siydikni itarib yubora olmaydi. Goʻdaklarda eng koʻp uchraydigan sabab.
• Qon tomirining siqishi. Buyrakning pastki qutbiga boradigan qoʻshimcha tomir siydik nayini kesib oʻtib, uni siqadi. Katta yoshdagi bolalar va oʻsmirlarda koʻproq kuzatiladi.
• Yuqori boshlanish, bitishmalar, bukilishlar. Siydik nayining jomdan yuqoriroq nuqtadan chiqishi yoki atrof toʻqimalar bilan bitishib qolishi.

Belgilari

Bugungi kunda koʻpchilik bolalarda PUS torayishi hali homiladorlik davrida, homilaning UTTsida aniqlanadi va tugʻilgandan keyin hech qanday shikoyat boʻlmaydi.

Homiladorlikda aniqlanmagan holatlarda quyidagi belgilar boʻlishi mumkin:

• takrorlanuvchi qorin yoki yon ogʻrigʻi, koʻpincha qusish bilan. Ogʻriq ayniqsa koʻp suyuqlik ichgandan keyin boshlanadi (bu holat Dietl krizi deyiladi),
• isitma bilan kechadigan siydik yoʻllari infeksiyasi,
• siydikda qon, ayniqsa yengil zarbadan keyin,
• buyrak toshi,
• goʻdakda qorinni paypaslaganda qoʻlga seziladigan hosila (juda kam, juda ogʻir kengayishda).

Tashxis

• Buyrak UTTsi. Jom va kosachalarning kengayishi, buyrak toʻqimasining qalinligi. Siydik nayi kengaymagan boʻlsa, torayish aynan jom va siydik nayi tutashgan joyda ekani taxmin qilinadi.
• MAG3/DTPA renografiya. Asosiy tekshiruv. Har bir buyrakning umumiy funksiyadagi ulushini va siydikning jomdan oqib ketish tezligini koʻrsatadi. Normada har bir buyrakning ulushi taxminan 45–55%. Goʻdaklarda odatda hayotning 4–6-haftasidan keyin oʻtkaziladi. Siydikning juda sekin oqishi operatsiya ehtimoli yuqoriroq ekanini koʻrsatadi.
• MSUG (miksion sistouretrografiya). Baʼzi bolalarda reflyuks ham boʻlishi mumkinligi sababli, ayniqsa isitmali infeksiya boʻlgan boʻlsa, buyurilishi mumkin.
• MR urografiya. Anatomiya aniq boʻlmasa, tomir siqishi yoki murakkab anomaliyaga shubha boʻlganda.

Davolash

Kuzatuv

Homiladorlikda aniqlangan, buyrak funksiyasi saqlangan va shikoyati yoʻq bolalarning katta qismida dastlab faol kuzatuv tanlanadi. UTT muntazam takrorlanadi, zarur boʻlsa MAG3/DTPA qayta oʻtkaziladi. Bu bolalarning bir qismida siydik oqishi vaqt oʻtishi bilan yaxshilanadi va operatsiya kerak boʻlmaydi.

Shikoyati yoʻq bolalarga antibiotik profilaktikasi muntazam berilmaydi. U infeksiya xavfi yuqori boʻlgan goʻdaklarga taklif qilinishi mumkin: xatna qilinmagan oʻgʻil bolalarga, siydik nayi ham kengaygan boʻlsa (gidroureteronefroz) yoki gidronefroz yuqori darajali boʻlsa.

Operatsiya qachon kerak?

• buyrak ulushi 40%dan kam boʻlsa yoki kuzatuv davomida 10 foiz punktidan koʻproq pasaysa,
• siydik haydovchi dori (diuretik) yuborilgandan keyin siydik jomdan yomon oqsa,
• UTTda kengayish kuchaysa, yuqori darajali boʻlsa (SFU III–IV) yoki buyrak toʻqimasi yupqalashsa,
• takrorlanuvchi yon ogʻrigʻi, isitmali infeksiya yoki tosh kabi shikoyatlar boʻlsa,
• yagona buyrakda yoki ikki tomonlama ogʻir torayishda.

Qaror bitta tekshiruvga qarab emas, kengayish va buyrak funksiyasi vaqt oʻtishi bilan qanday oʻzgarishiga qarab qabul qilinadi. Torayish shikoyatlar yoki ketma-ket tekshiruvlar bilan tasdiqlansa, pieloplastika qilinadi.

Pieloplastika

Standart operatsiya pieloplastika (Anderson-Hynes usuli): tor qism kesib olib tashlanadi, siydik nayi jomga keng ogʻiz bilan qaytadan tikiladi. Operatsiya ochiq, laparoskopik yoki robotik usulda bajarilishi mumkin. Barcha usullarda muvaffaqiyat darajasi yuqori, taxminan 90–95%.

Operatsiyadan keyingi kuzatuv

Operatsiyadan keyin birinchi yil davomida UTT bir necha marta takrorlanadi, zarur boʻlsa 6–12 oydan keyin MAG3/DTPA oʻtkaziladi. Kengayishning asta-sekin kamayishi va buyrak funksiyasining saqlanishi davolash muvaffaqiyatli boʻlganini koʻrsatadi. Oʻlchamning toʻliq normallashishi oylar, baʼzan yillar davom etadi.