Obstruktiv uropatiyalar va antenatal gidronefroz
Homila UTTsida buyrak kengayishi aniqlangan chaqaloqni bosqichma-bosqich kuzatish va shoshilinch holatni, ayniqsa orqa uretra klapanini oʻtkazib yubormaslik.
Qadam 1 / 15
Maqsadlar
Ushbu mavzuni oʻrganib chiqqach
- Siydik yoʻllarining antenatal va postnatal kengayishini UTD tizimi boʻyicha tasniflay olish.
- Tugʻilgandan keyingi birinchi UTT muddatini toʻgʻri tanlash.
- MSUG, MAG3/DTPA va antibiotik profilaktikasiga koʻrsatmalarni bilish.
- Orqa uretra klapaniga shubha tugʻdiruvchi belgilarni tanish va shoshilinch choralarni bilish.
- Pieloureteral segment torayishi, megaureter va ureterotseleda operatsiyaga koʻrsatmalarni tushuntira olish.
- Fetal urologiyada skrining muddatlari, multidissiplinar yondashuv va ona qornidagi aralashuvning tor koʻrsatmalarini bilish.
Asosiy xulosa: antenatal gidronefrozlarning aksariyati oʻtkinchi, ammo barchasi kuzatilishi kerak. Ikki tomonlama kengayish, devori qalinlashgan siydik pufagi va homiladorlik davrida qogʻonoq suvi (amniotik suyuqlik) kamligi qayd etilgan oʻgʻil chaqaloq klapan yoʻqligi isbotlanmaguncha shoshilinch bemor hisoblanadi.
Asoslar
Antenatal gidronefroz raqamlarda
- 1–4,5%homiladorliklarning
- ~50% va undan koʻpoʻtkinchi, fiziologik kengayish
- 10–30%pieloureteral segment torayishi
- 10–20%vezikoureteral reflyuks
Boshqa sabablar: megaureter (5–10%), multikistoz displastik buyrak, buyrak ikkilanishi, ureterotsele, siydik nayi ektopiyasi hamda kam uchraydigan, lekin eng ogʻir sabab boʻlgan orqa uretra klapani (1–2%).
Kengayish darajasi bilan patologiya ehtimoli bevosita bogʻliq: daraja qanchalik yuqori boʻlsa, turgʻun patologiya va operatsiya ehtimoli shunchalik ortadi.
Asoslar
UTD tasnifi: antenatal
| 16–27-hafta | 28-hafta va undan keyin | |
|---|---|---|
| Norma | APD < 4 mm | APD < 7 mm |
| UTD A1 (past xavf) | APD 4–<7 mm | APD 7–<10 mm |
| UTD A2–3 (oshgan xavf) | APD ≥ 7 mm | APD ≥ 10 mm |
APD: buyrak jomining old-orqa oʻlchami. Oʻlchamdan qatʼi nazar, periferik kosachalar kengaygan, siydik nayi kengaygan, parenximada oʻzgarish, siydik pufagi anomaliyasi yoki izohlab boʻlmaydigan qogʻonoq suvi kamligi boʻlsa, holat A2–3 deb baholanadi.
Saytdagi gidronefroz oʻlchovi vositasida UTD darajasini homiladorlik muddati va topilmalar boʻyicha aniqlash mumkin.
Asoslar
UTD tasnifi: postnatal
| Daraja | Topilmalar (tugʻilgandan 48 soat oʻtgach) |
|---|---|
| Norma | APD < 10 mm, kosachalar kengaymagan |
| UTD P1 (past xavf) | APD 10–<15 mm va/yoki markaziy kosachalar kengayishi; parenxima, siydik nayi va siydik pufagi normada |
| UTD P2 (oʻrta xavf) | Quyidagilardan istalgani: APD ≥ 15 mm, periferik kosachalar yoki siydik nayining kengayishi; parenxima va siydik pufagi normada |
| UTD P3 (yuqori xavf) | Parenximaning yupqalashishi yoki exogenligining oʻzgarishi, siydik pufagi anomaliyasi |
Saytda UTD yagona til sifatida qoʻllanadi. EAU 2026 boʻyicha hech bir tasniflash tizimi (UTD, SFU, APD) boshqasidan ustun emas, shuning uchun UTT xulosasida APD qiymatidan tashqari kosachalar, siydik nayi, parenxima va siydik pufagi tavsiflanishi va topilmalar birgalikda baholanishi kerak.
Asoslar
Orqa uretra klapani
Oʻgʻil bolalarda orqa uretradagi tugʻma membrana. Taxminan har 5000–8000 oʻgʻil boladan birida uchraydi va bolalarda surunkali buyrak yetishmovchiligining asosiy obstruktiv sababi boʻlib qolmoqda.
- Antenatal belgilar: ikki tomonlama ureterogidronefroz, devori qalin katta siydik pufagi, “kalit teshigi” belgisi, qogʻonoq suvi kamligi (oligogidramnion).
- Postnatal belgilar: siydik oqimining sustligi yoki tomchilab siyish, kuchanish, paypaslanadigan siydik pufagi, SYI, sepsis, buyrak yetishmovchiligi.
Buyrak yetishmovchiligi xavfi tufayli orqa uretra klapani umrbod kuzatuvni talab qiladigan kasallikdir. Klapan muvaffaqiyatli ablatsiya qilinganidan keyin ham siydik pufagi funksiyasi (“klapan siydik pufagi”) va buyrak funksiyasi nazorat qilinishi lozim.
Asoslar
Fetal urologiya (EAU 2026, yangi bob)
- Skrining: siydik yoʻllari nuqsonlarini baholash uchun birinchi (11–14-hafta) va ikkinchi (17–22-hafta) trimestrda UTT (kuchli tavsiya).
- Multidissiplinar jamoa: homila tibbiyoti, klinik genetika, bolalar urologiyasi va nefrologiyasi, neonatologiya, psixologiya (kuchli tavsiya).
- Homila siydigining biokimyosi: ketma-ket vezikosentezlar orqali (kuchsiz tavsiya).
- Aralashuvdan oldin pastki siydik yoʻllari obstruksiyasida hayotni cheklovchi genetik va struktur anomaliyalar istisno qilinadi (kuchsiz tavsiya).
- Ona qornidagi aralashuv (masalan, vezikoamnial shuntlash) obstruksiya belgilari va ikkinchi trimestrda qogʻonoq suvi kamayganda koʻrib chiqilishi mumkin (kuchsiz tavsiya).
Ona qornidagi aralashuv faqat tanlangan pastki siydik yoʻllari obstruksiyasi holatlariga (asosan orqa uretra klapaniga) taalluqli. Bir tomonlama gidronefroz yoki multikistoz displastik buyrak aralashuvni talab qilmaydi; bu yerda asosiy vazifa tugʻilgandan keyingi rejani tuzishdir.
Diagnostika
Tugʻilgandan keyin birinchi UTT qachon?
- Bir tomonlama A1 (past xavf): birinchi UTT 48 soatdan keyin, dastlabki haftalarda (AAP 2025: birinchi 6 hafta ichida).
- Bir tomonlama A2–3 (oshgan xavf): birinchi UTT tugʻilgandan keyin, iloji boʻlsa tugʻruqxonadan chiqishdan oldin, ideal holda 48 soatdan keyin. Dastlabki ikki kunda fiziologik suvsizlanish kengayishni yashirishi mumkin.
- Ogʻir holatlar: ikki tomonlama kengayish, yagona buyrak, oligogidramnion, orqa uretra klapaniga shubha (oʻgʻil bola, devori qalin siydik pufagi): UTT tugʻilgandan soʻng darhol, tugʻruqxonaning oʻzida (EAU 2026).
- Birinchi UTT normal boʻlsa ham, A2–3 holatlarda 4–6 haftadan keyin takroriy UTT qilinadi.
- Keyingi tekshiruvlar: seriyali UTT, soʻngra diuretik renografiya, ayrim holatlarda MSUG (kuchli tavsiya).
Tugʻilgandan keyingi dastlabki 48 soatda qilingan “normal” UTT erta fiziologik oliguriya sababli kengayishni haqiqiydan kamroq koʻrsatishi mumkin. Bunday natija asosida kuzatuv toʻxtatilmaydi.
Diagnostika
MSUG kimga kerak?
Miksion sistouretrografiya (MSUG) vezikoureteral reflyuksni aniqlaydi va uretrani (orqa uretra klapani) baholaydi.
- Orqa uretra klapaniga shubha: shoshilinch, dastlabki kunlarda.
- UTD P3 va P2 holatlarining aksariyati, ayniqsa siydik nayi kengayishi, ikki tomonlama kengayish, buyrak ikkilanishi yoki ureterotsele boʻlganda.
- Siydik pufagi anomaliyasi.
- Febril SYIni oʻtkazgan gidronefrozli chaqaloq.
Izolyatsiyalangan UTD P1 holatida MSUG muntazam tavsiya etilmaydi.
Diagnostika
MAG3/DTPA sintigrafiyasi
MAG3/DTPA bilan diuretik renografiya obstruksiyaning funksional ahamiyatini koʻrsatadi: har bir buyrakning alohida (differensial) funksiyasi va diuretikdan keyingi evakuatsiya.
- Muddat: buyraklar yetarlicha yetilishi uchun hayotning 4–6-haftasidan keyin, standartlashtirilgan sharoitda (gidratatsiya, furosemid yuborish vaqti, siydik pufagining boʻshatilishi).
- Koʻrsatma: P2–P3 holatlar, pieloureteral segment torayishi yoki obstruktiv megaureterga shubha.
- Asosiy koʻrsatkich differensial funksiya: 40%dan past qiymat yoki takroriy tekshiruvlarda 10 foiz punktidan ortiq pasayish ahamiyatli.
- Uzaygan T½ operatsiya ehtimoli yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq, ammo bolalarda evakuatsiya egri chizigʻining oʻzi obstruksiyani isbotlamaydi; natija UTT dinamikasi bilan birga baholanadi.
DMSA sintigrafiya chandiqlar va displaziyani koʻrsatadi, obstruksiyani emas. Agar tipik bir tomonlama multikistoz displastik buyrak UTTda aniq tasdiqlangan boʻlsa, funksiya yoʻqligini koʻrsatish uchun muntazam DMSA talab qilinmaydi; u diagnostik shubhada va tanlangan holatlarda oʻtkaziladi.
Diagnostika
Orqa uretra klapaniga shubhada shoshilinch choralar
- Siydik pufagini drenajlash: ingichka kateter (odatda 5–8 Fr oziqlantiruvchi zond). Foley kateterining balloni siydik pufagi boʻynini taʼsirlantirishi mumkin.
- Kreatinin, elektrolitlar, kislota-ishqor holati. Dastlabki kunlarda onaning kreatinini chaqaloq koʻrsatkichiga taʼsir qiladi, shuning uchun dinamika muhim.
- Obstruksiyadan keyingi poliuriyaga tayyor turish: suv va elektrolit balansini nazorat qilish.
- SYI boʻlsa, vena ichiga antibiotik.
- Tashxisni MSUG bilan tasdiqlash, holat barqarorlashgach klapanni endoskopik ablatsiya qilish.
Hayotning birinchi yilida erishilgan eng past (nadir) kreatinin darajasi uzoq muddatli buyrak prognozining eng kuchli koʻrsatkichlaridan biridir.
Davolash
Kuzatuv va antibiotik profilaktikasi
| Postnatal daraja | Kuzatuv |
|---|---|
| UTD P1 | UTT 1–6 oydan keyin; oʻzgarish boʻlmasa, interval uzaytiriladi |
| UTD P2 | UTT 1–3 oydan keyin; MSUG va MAG3/DTPA individual qarorga koʻra; uzoq muddatli xavf, butun bolalik davomida kuzatuv |
| UTD P3 | UTT 1 oydan keyin; MSUG va funksional tekshiruv tavsiya etiladi; uzoq muddatli xavf, butun bolalik davomida kuzatuv |
Antibiotik profilaktikasi: simptomsiz pieloureteral segment torayishida muntazam tavsiya etilmaydi. Yuqori xavf guruhlariga taklif qilinishi mumkin: xatna qilinmagan chaqaloqlar, ureterogidronefroz yoki yuqori darajali gidronefrozi bor chaqaloqlar (kuchsiz tavsiya). Megaureterda hayotning birinchi yilida profilaktika tavsiya etiladi; siydik nayi 7 mmdan keng boʻlsa, infeksiya xavfi yuqori. Reflyuksda qaror alohida qabul qilinadi.
Gidronefrozli chaqaloqdagi sababsiz isitma SYI istisno qilinmaguncha jiddiy qabul qilinishi kerak: toʻgʻri yigʻilgan siydik tahlili va ekmasi.
Davolash
Pieloureteral segment torayishi
Gidronefrozlarning aksariyati buyrak funksiyasi buzilmagan holda kuzatiladi va vaqt oʻtishi bilan yaxshilanadi. Operatsiyaga koʻrsatmalar (EAU 2026):
- Simptomlar: takrorlanuvchi bel (yon) ogʻrigʻi (oʻsmirlarda intermittent ogʻriq xurujlari), febril SYI; shuningdek tosh.
- Differensial funksiyaning 40%dan pastligi yoki takroriy tekshiruvlarda 10 foiz punktidan ortiq pasayishi.
- Furosemiddan keyin drenajning yomonligi.
- UTTda APD ortishi, yuqori darajali (SFU III–IV) kengayish, parenximaning yupqalashishi.
- Ikki tomonlama ogʻir kengayish yoki yagona buyrakning ogʻir kengayishi.
Qaror gidronefroz va funksiya dinamikasiga asoslanib qabul qilinadi (kuchsiz tavsiya). Pieloplastika obstruksiya klinik jihatdan yoki seriyali tekshiruvlar bilan tasdiqlanganda bajariladi.
Standart operatsiya Anderson-Hynes pieloplastikasi (ochiq, laparoskopik yoki robot yordamida). Muvaffaqiyat taxminan 90–95%. Operatsiyadan keyin UTT va zarur boʻlsa MAG3/DTPA bilan kuzatiladi.
Davolash
Megaureter, ureterotsele, multikistoz displastik buyrak
| Kasallik | Yondashuv |
|---|---|
| Birlamchi obstruktiv megaureter | Aksariyat holatlarda oʻz-oʻzidan yaxshilanadi. Hayotning birinchi yilida antibiotik profilaktikasi tavsiya etiladi. Funksiya pasaysa yoki infeksiyalar takrorlansa: chaqaloqlarda vaqtinchalik stent yoki ballon dilatatsiyasi, soʻngra siydik nayini qayta implantatsiya qilish |
| Ureterotsele (odatda ikkilangan buyrakning yuqori segmenti) | Ureterogidronefrozli yangi tugʻilgan chaqaloqda doimiy antibiotik profilaktikasi. Infeksiyalangan obstruktiv ureterotseleda drenaj: endoskopik dekompressiya (kesish yoki punksiya) yoki nefrostomiya. Keyingi davolash individual: klinik holat, yosh, buyrak segmentining funksiyasi, ikkala tomonda reflyuks yoki obstruksiya, siydik pufagi boʻyni obstruksiyasi, ureterotselening pufak ichida yoki ektopik joylashuvi, shuningdek oila va jarrohning qaysi usulni afzal koʻrishi hisobga olinadi |
| Multikistoz displastik buyrak | Funksiyasiz buyrak koʻpincha kichrayadi. Qarama-qarshi buyrakning kompensator oʻsishi va reflyuks kuzatiladi; nefrektomiya kamdan-kam hollarda kerak boʻladi |
Davolash
Klapandan keyin: umrbod kuzatuv
- Klapan ablatsiyasidan keyin 2–3 oy ichida nazorat MSUG yoki sistoskopiya, siydik oqimi va qoldiq siydikni baholash.
- Buyrak funksiyasi, arterial bosim, proteinuriya, oʻsish: muntazam.
- Siydik pufagi funksiyasi: “klapan siydik pufagi” yuqori bosim, tungi poliuriya va toʻliq boʻshamaslik bilan namoyon boʻlishi mumkin; zarur boʻlsa urodinamik tekshiruv, antixolinergiklar, kateterizatsiya, tungi drenaj.
- Oʻsmirlik davrida kattalar urologi va nefrologiga rejali oʻtkazish.
Orqa uretra klapani bor bolaning pediatri uchun asosiy vazifa: arterial bosim, oʻsish, infeksiyalar va siydik pufagi simptomlarini kuzatib borish, nefrolog va bolalar urologi bilan aloqani saqlash.
Test
Test: Obstruktiv uropatiyalar
Oʻzingizni sinab koʻring: bitta javobni tanlang.
Homiladorlikning 32-haftasida APD 12 mm, boshqa topilmalar normada. UTD darajasi qaysi?
28-haftadan keyin APD ≥ 10 mm A2–3 (oshgan xavf) deb baholanadi. Tugʻilgandan keyin ikki marta UTT bilan kuzatuv kerak.
Bir tomonlama A1 kengayishi bor chaqaloqda birinchi postnatal UTT qachon qilinishi kerak?
Dastlabki 48 soatda fiziologik oliguriya kengayishni yashirishi mumkin. Shoshilinch koʻrsatma boʻlmasa, UTT 48 soatdan keyin qilinadi.
Qaysi holat tugʻilgandan soʻng darhol UTT va shoshilinch choralarni talab qiladi?
Bu manzara orqa uretra klapaniga shubha tugʻdiradi: siydik pufagini drenajlash, kreatinin va MSUG shoshilinch kerak.
Pieloureteral segment torayishida qaysi topilma operatsiyaga koʻrsatma hisoblanadi?
Differensial funksiyaning 40%dan pastligi yoki kuzatuvda sezilarli pasayishi operatsiyaga asosiy koʻrsatmalardan biridir.
Orqa uretra klapaniga shubha qilingan yangi tugʻilgan chaqaloqda siydik pufagini drenajlash uchun nima afzal?
Ingichka zond uretradan oson oʻtadi; Foley kateterining balloni siydik pufagi boʻynini taʼsirlantirib, spazm chaqirishi mumkin.
Simptomsiz bir tomonlama pieloureteral segment torayishi boʻlgan, xatna qilingan, siydik nayi kengaymagan chaqaloqda antibiotik profilaktikasi haqida EAU 2026 nima deydi?
Simptomsiz torayishda profilaktika muntazam emas. U xatna qilinmagan chaqaloqlarga, ureterogidronefroz va yuqori darajali gidronefrozda taklif qilinishi mumkin.
Ona qornidagi aralashuv (vezikoamnial shunt) qaysi holatda koʻrib chiqilishi mumkin?
EAU 2026: aralashuv faqat tanlangan pastki siydik yoʻllari obstruksiyasida, ikkinchi trimestrda qogʻonoq suvi kamayganda va hayotni cheklovchi anomaliyalar istisno qilingandan keyin koʻrib chiqiladi.
Mavzu yakunlandi
Mavzu boʻyicha kalkulyatorlar
Bogʻliq mavzular
Mavzu boʻyicha ota-onalar uchun maqolalar
Manbalar
- Nguyen HT, Benson CB, Bromley B, et al. Multidisciplinary consensus on the classification of prenatal and postnatal urinary tract dilation (UTD classification system). J Pediatr Urol. 2014;10(6):982–998.
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Dilatation of the upper urinary tract (UPJ and UVJ obstruction); Posterior urethral valves; Ureterocele and ectopic ureter; Foetal urology.
- Nguyen HT, Herndon CDA, Cooper C, et al. The Society for Fetal Urology consensus statement on the evaluation and management of antenatal hydronephrosis. J Pediatr Urol. 2010;6(3):212–231.
Material tibbiyot mutaxassislari uchun moʻljallangan va amaldagi klinik tavsiyalarga asoslangan. Muayyan bemor boʻyicha qarorni davolovchi shifokor qabul qiladi.
Yangilangan: