Chov churrasi va gidrotsele
Chov va yorgʻoqdagi shishni toʻgʻri baholash, qisilishni aniqlash va qaysi bola qachon operatsiya qilinishini bilish.
Qadam 1 / 10
Maqsadlar
Ushbu mavzuni oʻrganganingizdan soʻng siz
- Bolalarda chov churrasi va gidrotselening umumiy sababini tushuntira olasiz.
- Churrani gidrotseledan klinik jihatdan farqlay olasiz.
- Qisilgan churrani aniqlay olasiz va dastlabki qadamlarni bilasiz.
- Operatsiya muddatini yosh va vaziyatga qarab tanlay olasiz.
- Gidrotsele qaysi holatlarda kuzatilishini, qaysi holatlarda operatsiya qilinishini bilasiz.
Asosiy xulosa: bolalarda chov churrasi oʻz-oʻzidan yoʻqolmaydi va qisilish xavfi sababli tashxis qoʻyilgandan keyin ortiqcha kechiktirilmasdan operatsiya qilinadi. Oddiy gidrotsele esa aksariyat goʻdaklarda 1–2 yoshgacha oʻz-oʻzidan soʻrilib ketadi.
Asoslar
Raqamlarda
- 1–5%muddatida tugʻilgan bolalarda churra
- ancha yuqorichala tugʻilganlarda
- ~6:1oʻgʻil bolalar va qizlar nisbati
- ~60%oʻng tomonlama
Bolalarda chov churrasi deyarli har doim qiyshiq (bilvosita) churra boʻladi: moyak tushishi paytida hosil boʻladigan qorin pardasining qinsimon oʻsimtasi (processus vaginalis) bitib ketmaydi va qorin boʻshligʻidan ichak, charvi yoki qizlarda tuxumdon shu kanalga chiqadi.
Kanal tor boʻlsa, undan faqat suyuqlik oʻtadi va qorin boʻshligʻi bilan tutashgan (kommunikatsiyalanuvchi) gidrotsele hosil boʻladi. Anatomik muammo bitta, klinik manzara har xil.
Asoslar
Spektr: churradan gidrotselegacha
| Holat | Processus vaginalis | Klinika |
|---|---|---|
| Chov churrasi | Keng ochiq | Yigʻlaganda chiqadigan, tinchlanganda qaytib kiradigan boʻrtma |
| Kommunikatsiyalanuvchi gidrotsele | Ochiq, tor | Hajmi kun davomida oʻzgaradi: ertalab kichik, kechqurun katta |
| Kommunikatsiyalanmaydigan gidrotsele | Yopiq | Hajmi doimiy, yumshoq, ogʻriqsiz; koʻpincha soʻrilib ketadi |
| Urugʻ tizimchasi kistasi | Oʻrta qismida ochiq qolgan | Moyakdan yuqorida, tizimcha boʻylab kichik, harakatchan kista |
| Abdominoskrotal gidrotsele | Qorin boʻshligʻiga choʻzilgan xalta | Juda katta, qoringa bosilganda yorgʻoq taranglashadi; kam uchraydi. UTT va bolalar urologining individual rejasi: operatsiya muddati belgilar, taranglik va moyakka taʼsiriga qarab tanlanadi |
Diagnostika
Churrami yoki gidrotselemi?
- Boʻrtmaning yuqori chegarasini paypaslab aniqlash mumkinmi? Gidrotselening yuqori chegarasi paypaslanadi, churra esa chov kanaliga kirib boradi.
- Qaytib kiradimi? Churra koʻpincha bosilganda yoki bola tinchlanganda qaytib kiradi.
- Hajmi oʻzgaradimi? Kun davomida oʻzgaradigan gidrotsele kommunikatsiyalanuvchi hisoblanadi.
- Moyak alohida paypaslanadimi? Taranglashgan gidrotsele moyakni yashirishi mumkin.
- Ota-ona olgan surat yoki video juda foydali: koʻrik paytida churra koʻrinmasligi mumkin.
Diafanoskopiyaga toʻliq ishonmang: goʻdaklarda ichak qovuzlogʻi ham yorugʻlikni oʻtkazishi mumkin.
Tashxis odatda klinik. UTT faqat shubhali holatlarda, moyak paypaslanmaganda yoki oʻsmirda yangi paydo boʻlgan gidrotseleda kerak.
Diagnostika
Qisilgan churra
Churra xaltasiga chiqqan aʼzo qaytib kirmaydi (qisilish, inkarseratsiya). Agar uning qon taʼminoti ham buzilsa, strangulyatsiya rivojlanadi. Ikkala holatda ham shoshilinch jarrohlik baholashi zarur. Xavf hayotning birinchi yilida, ayniqsa chala tugʻilganlarda eng yuqori.
- Qattiq, ogʻriqli, qaytib kirmaydigan boʻrtma.
- Toʻxtamaydigan yigʻi, qusish, qorin damlashi.
- Kechki bosqichda qizarish, koʻkarish, ichak tutilishi belgilari.
- Qisilgan churra moyakning qon aylanishini ham buzishi mumkin.
- Qisilishga shubha
- Shoshilinch jarrohlik koʻrigi
- Strangulyatsiya va ichak ishemiyasiga shubha bormi? (qizarish, ogʻir umumiy holat, peritonit): bor boʻlsa, toʻgʻrilashga urinmasdan shoshilinch operatsiya
- Shubha boʻlmasa: tajribali shifokor ogʻriqsizlantirish fonida ehtiyotkorlik bilan qoʻlda toʻgʻrilaydi
- Muvaffaqiyatli boʻlsa, 24–72 soat ichida operatsiya; muvaffaqiyatsiz boʻlsa, shoshilinch operatsiya
Diagnostika
Qizlarda churra
- Qizlarda churra kamroq uchraydi, xaltada koʻpincha tuxumdon boʻladi.
- Qaytib kirmaydigan tuxumdon buralish va ishemiya xavfi sababli tez operatsiyani talab qiladi.
- Kamdan-kam hollarda churra xaltasida moyak topiladi: bu androgenlarga toʻliq rezistentlik sindromi (46,XY) boʻlishi mumkin. Ikki tomonlama churrasi bor qizlarda bu ehtimolni hisobga olish kerak.
Davolash
Churrada operatsiya muddati
| Vaziyat | Tavsiya |
|---|---|
| Muddatida tugʻilgan goʻdak va bola, qaytib kiradigan churra | Rejali operatsiya, tashxisdan keyin qisqa muddatda (bir necha hafta) |
| Qisilish epizodidan keyin qoʻlda toʻgʻrilangan churra | 24–72 soat ichida, shish kamaygandan keyin |
| Chaqaloqlar intensiv terapiya boʻlimidagi chala tugʻilgan goʻdak | Individual qaror; randomizatsiyalangan tadqiqotda (HIP) operatsiyani uyga javob berilgandan keyingi davrga qoldirish ogʻir asoratlarning kamroq boʻlishi bilan kechgan |
| Qizda qaytib kirmaydigan tuxumdon | Tez operatsiya |
Bandaj yoki belbogʻ bolalarda churrani davolamaydi va qisilishning oldini olmaydi. Tavsiya etilmaydi.
Davolash
Operatsiya usullari
Ochiq gerniotomiya: chov burmasidagi kichik kesma orqali xalta topiladi, urugʻ tizimchasidan ajratiladi va yuqori darajada bogʻlanadi. Bolalarda toʻr (mesh) ishlatilmaydi.
Laparoskopik usul: ichki chov halqasi qorin boʻshligʻi ichidan yopiladi, bir vaqtning oʻzida qarama-qarshi tomon ham tekshiriladi. Ochiq processus vaginalis kelajakdagi klinik churra bilan bir xil emas: profilaktik yopish har bir bola uchun majburiy emas, foyda va xavflarni hisobga olib individual qaror qabul qilinadi.
Ikkala usul ham xavfsiz, natijalari oʻxshash. Ochiq operatsiyada qarama-qarshi tomonni muntazam ochish tavsiya etilmaydi.
Chala tugʻilgan yoki kamqonligi bor goʻdaklarda narkozdan keyin apnoe xavfi bor. Bunday goʻdaklar operatsiyadan keyin monitor yordamida kuzatiladi.
Davolash
Gidrotselede taktika
| Vaziyat | Taktika |
|---|---|
| Oddiy, hajmi doimiy gidrotsele | 12–24 oygacha kuzatish |
| Kommunikatsiyalanuvchi (hajmi oʻzgaruvchan) gidrotsele | Operatsiya muddati yosh, saqlanib qolishi, birga kechayotgan churra va moyak patologiyasiga qarab tanlanadi |
| 2 yoshdan keyin saqlanib qolgan gidrotsele | Operatsiya |
| Juda katta, taranglashgan, abdominoskrotal gidrotsele | Ertaroq operatsiya |
| Oʻsmirda yangi paydo boʻlgan gidrotsele | Avval UTT: oʻsma, buralish, yalligʻlanish, varikotsele operatsiyasidan keyingi gidrotsele |
Kommunikatsiyalanuvchi gidrotseleda operatsiya kattalardagidan farqli ravishda chov orqali bajariladi: ochiq qolgan kanal yopiladi. Orttirilgan, kommunikatsiyalanmaydigan gidrotseleda (oʻsmirlarda) yorgʻoq orqali kirish (Lord, Jaboulay/Winkelmann) ham qoʻllaniladi. Suyuqlik igna bilan soʻrib olinmaydi: u yana toʻplanadi va infeksiya xavfi bor.
Pediatrning vazifasi: churrani gidrotseledan farqlash, churrasi bor bolani kechiktirmasdan yoʻllash, ota-onaga qisilish belgilarini oʻrgatish va oddiy gidrotseleda keraksiz erta operatsiyadan saqlanish.
Test
Test: Chov churrasi va gidrotsele
Oʻzingizni sinab koʻring: bitta javobni tanlang.
Muddatida tugʻilgan 3 oylik oʻgʻil bolada yigʻlaganda oʻng chovda chiqadigan, tinchlanganda qaytib kiradigan boʻrtma bor. Eng toʻgʻri taktika?
Bolalarda churra oʻz-oʻzidan yoʻqolmaydi, goʻdaklarda esa qisilish xavfi yuqori. Operatsiya tashxisdan keyin ortiqcha kechiktirilmasdan bajariladi.
8 oylik bolada yorgʻoqda hajmi doimiy, yumshoq, ogʻriqsiz shish bor, yuqori chegarasi paypaslanadi. Nima qilish kerak?
Bu kommunikatsiyalanmaydigan (oddiy) gidrotsele. Aksariyati 1–2 yoshgacha oʻz-oʻzidan soʻrilib ketadi.
Ertalab kichik, kechqurun va yigʻlaganda kattalashadigan yorgʻoq shishi nimani koʻrsatadi?
Hajmning kun davomida oʻzgarishi processus vaginalis ochiq ekanini koʻrsatadi. Bu kommunikatsiyalanuvchi gidrotselega xos. Operatsiya muddati yosh, gidrotselening saqlanib qolishi, birga kechayotgan churra va moyak patologiyasiga qarab belgilanadi.
Chovdagi boʻrtma qattiqlashgan, ogʻriqli, goʻdak qusmoqda. Birinchi qadam?
Bu qisilgan churra. Shoshilinch jarrohlik koʻrigi zarur. Strangulyatsiya yoki ichak ishemiyasiga shubha boʻlmasa, ogʻriqsizlantirish bilan toʻgʻrilashga urinib koʻriladi: muvaffaqiyatli boʻlsa 24–72 soatda operatsiya, muvaffaqiyatsiz boʻlsa shoshilinch operatsiya. Ishemiyaga shubha boʻlsa, toʻgʻrilanmaydi, shoshilinch operatsiya bajariladi.
Ikki tomonlama chov churrasi bor qizda operatsiya paytida xaltada tuxumdonga oʻxshamaydigan gonada topildi. Nimani oʻylash kerak?
Fenotipik qizda churra xaltasidagi moyak androgenlarga toʻliq rezistentlik sindromiga (46,XY) shubha uygʻotadi. Kariotip va endokrinolog maslahati zarur.
Mavzu yakunlandi
Bogʻliq mavzular
Mavzu boʻyicha ota-onalar uchun maqolalar
Manbalar
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Hydrocele.
- Blakely ML, Krzyzaniak A, Dassinger MS, et al. Effect of early vs late inguinal hernia repair on serious adverse event rates in preterm infants: a randomized clinical trial. JAMA. 2024;331(12):1035–1044.
- Olesen CS, Mortensen LQ, Öberg S, Rosenberg J. Risk of incarceration in children with inguinal hernia: a systematic review. Hernia. 2019;23(2):245–254.
Material tibbiyot mutaxassislari uchun moʻljallangan va amaldagi klinik tavsiyalarga asoslangan. Muayyan bemor boʻyicha qarorni davolovchi shifokor qabul qiladi.
Yangilangan: