Vezikoureteral reflyuks
VURni kimda izlash kerakligini bilish, xavf guruhini aniqlash, kimga profilaktika va kimga operatsiya kerakligini belgilash.
Qadam 1 / 10
Maqsadlar
Ushbu mavzuni oʻrganganingizdan soʻng
- VURning birlamchi va ikkilamchi shakllarini farqlash.
- MSUG boʻyicha VUR darajasini aniqlash.
- EAU va AAP 2026 tavsiyalari boʻyicha MSUGga koʻrsatmalarni bilish.
- AAP 2026 xavf guruhlarini va antibiotik profilaktikasiga koʻrsatmalarni qoʻllash.
- Operatsiyaga koʻrsatmalarni va uzoq muddatli kuzatuvni bilish.
- Siydik pufagi va ichak disfunksiyasining rolini hisobga olish.
VURni olib borishdagi asosiy maqsad febril SYI va buyrakning yangi shikastlanishining oldini olish. Shuning uchun qaror faqat reflyuks darajasiga qarab emas, BBD, buyrak chandigʻi va oʻtkazilgan infeksiyalar bilan birgalikda qabul qilinadi.
Asoslar
Vezikoureteral reflyuks (VUR)
VUR siydikning siydik pufagidan siydik nayiga va buyrakka teskari oqishidir. Birlamchi VUR siydik nayining siydik pufagiga quyilish joyidagi klapan mexanizmining yetilmaganligi bilan bogʻliq va koʻpincha yosh oʻtishi bilan oʻz-oʻzidan yoʻqoladi. Ikkilamchi VUR siydik pufagida yuqori bosim hosil qiluvchi holatlar, masalan, obstruksiya (orqa uretra klapani) yoki neyrogen siydik pufagi tufayli yuzaga keladi.
- 1–2% umumiy bolalar populyatsiyasida
- 30–50% SYI oʻtkazgan bolalarda (yoshga bogʻliq)
- ~30% VURli bolaning aka-uka va opa-singillarida
Asoslar
VUR darajalari
| Daraja | MSUGdagi (miksion sistouretrografiyadagi) koʻrinish |
|---|---|
| I | Kontrast faqat siydik nayigacha yetadi |
| II | Siydik nayi, jom va kosachalar toʻladi, kengayish yoʻq |
| III | Siydik nayi va jomning yengil yoki oʻrtacha kengayishi, forniks gumbazlari biroz toʻmtoqlashgan |
| IV | Oʻrtacha kengayish, siydik nayi egri-bugri, forniks gumbazlari toʻmtoqlashgan, soʻrgʻichlar izi saqlangan |
| V | Kuchli kengayish va egri-bugrilik, soʻrgʻichlar izi yoʻqolgan |
I–III darajali reflyuks koʻpchilik bolalarda bir necha yil ichida oʻz-oʻzidan yoʻqoladi; III darajada bu ehtimol I–II darajaga nisbatan pastroq. Yuqori daraja, ikki tomonlama reflyuks va BBD oʻz-oʻzidan yoʻqolish ehtimolini kamaytiradi.
Diagnostika
VUR qanday aniqlanadi?
- MSUG (miksion sistouretrografiya) VUR tashxisi va darajasini aniqlash uchun asosiy tekshiruv; uretra va siydik pufagi anomaliyalarini ham koʻrsatadi. Muqobili: kontrastli miksion urosonografiya (nurlanishsiz). Oʻtkir infeksiya davrida qilinmaydi.
- UTT VURni ishonchli aniqlamaydi: AAP 2026 tahlilida sezgirlik birinchi febril SYIdan keyin taxminan 50%, takroriy SYIdan keyin taxminan 26% boʻlgan. Normal UTT VURni istisno qilmaydi, ammo yuqori darajali VUR ehtimolini kamaytiradi.
- DMSA: buyrak chandigʻini koʻrsatadi; infeksiyadan kamida 6 oy oʻtgach qilinadi (EAU, kuchsiz). Chandiq VURni olib borishda asosiy xavf koʻrsatkichi hisoblanadi.
Diagnostika
Kimga MSUG kerak?
- EAU 2026 (kuchsiz): 12 oylikdan kichik yoshdagi birinchi febril SYI (tipik infeksiya va normal UTTda ikkinchi infeksiyani kutish ham mumkin); takroriy febril SYI, UTT yoki DMSAdagi oʻzgarishlar; har qanday yoshdagi atipik SYI.
- AAP 2026 (shartli tavsiya): UTT normal boʻlgan birinchi febril SYIdan keyin muntazam MSUG tavsiya etilmaydi. MSUG quyidagi hollarda taklif qilinadi: UTTda klinik ahamiyatli oʻzgarish, 2 yoshdan kichik bolada ikkinchi febril SYI, 2 yoshdan katta bolada boshqa sabab bilan izohlanmaydigan ikkinchi febril SYI.
- “Yuqoridan pastga” yondashuv: avval DMSA bilan buyrak shikastlanishi tekshiriladi, MSUG faqat DMSAda oʻzgarish boʻlsa qilinadi. Tanlov yosh, xavf va mahalliy imkoniyatlarga qarab bolalar urologi bilan birgalikda qilinadi.
SYIdan keyingi vizualizatsiya algoritmining batafsil taqqoslanishi “Siydik yoʻllari infeksiyasi” mavzusida berilgan.
Davolash
AAP 2026: VURda xavf guruhlari
AAP 2026 birlamchi tibbiy yordam shifokori uchun VURni past va yuqori xavf guruhlariga ajratadi; III darajali VUR noaniq guruh hisoblanadi. Bu boʻlinish bolalar urologi bilan maslahatlashgunga qadar boshlangʻich yondashuv sifatida berilgan; paneldagi urolog va nefrolog aʼzolar uni toʻliq qoʻllab-quvvatlamagan.
| Xavf guruhi | Mezonlar | Profilaktika (AAP 2026) |
|---|---|---|
| Past xavf | I–II darajali VUR va BBD yoʻq (bu taʼrifda Rim mezonlari boʻyicha funksional ich qotishi BBD hisoblanmaydi) | Muntazam profilaktika tavsiya etilmaydi (shartli tavsiya, dalil darajasi past) |
| Noaniq | III darajali VUR | Oila uchun infeksiya xavfini kamaytirish antibiotikdan qochishdan muhimroq boʻlsa, profilaktika maqbul tanlov |
| Yuqori xavf | IV–V darajali VUR; intrarenal reflyuks; buyrak chandigʻi yoki nefropatiya; buyrak yoki siydik nayining tuzilish anomaliyasi, buyrak poʻstloq qavatining oʻzgarishi; takroriy pielonefrit; reanimatsiyaga yotqizishga olib kelgan bakteriemiya; BBD (funksional ich qotishi bunga kirmaydi) | Profilaktika tanlov sifatida koʻrib chiqiladi; bola bolalar urologi yoki bolalar nefrologiga yuboriladi |
- Profilaktika boʻyicha barcha qarorlar oila bilan birgalikda qabul qilinadi (yaxshi amaliyot bayonoti).
- VURni olib borishga kuzatuv, profilaktika, endoskopik inyeksiya va siydik nayini qayta implantatsiya qilish kiradi; tanlov bolalar urologi yoki bolalar nefrologi bilan birgalikda qilinadi.
- Bolalar urologiga bevosita murojaat qilish imkoniyati cheklangan boʻlsa, onlayn maslahatdan ham foydalanish mumkin.
EAU bilan taqqoslash: EAU takroriy SYI xavfi bor bolalarga profilaktikani kuchli tavsiya sifatida taklif qiladi. AAP esa past xavfli VURda muntazam profilaktikadan voz kechishni taʼkidlaydi. Ikkala yondashuvda ham BBD asosiy xavf omili hisoblanadi.
Davolash
Antibiotik profilaktikasi
Takroriy SYI xavfi bor bolalarga taklif etiladi (EAU 2026, kuchli). Kechasi bir marta, davolash dozasining taxminan toʻrtdan biri miqdorida beriladi. Yirik randomizatsiyalangan tadqiqotlarda (RIVUR, PREDICT) profilaktika takroriy SYI xavfini kamaytirgan, ammo rezistent bakteriyalar xavfini oshirgan. Siydik yoʻllari normal boʻlgan bolada birinchi yoki ikkinchi SYIdan keyin profilaktika buyrakning yangi shikastlanishini kamaytirishi isbotlanmagan.
- Eng katta foydani III–V darajali VURli goʻdaklar, BBDli bolalar va takroriy febril SYI oʻtkazayotgan bolalar koʻradi.
- Megaureter: hayotning birinchi yilida profilaktika tavsiya etiladi; siydik nayi diametri 7 mm va undan katta boʻlsa, SYI xavfi yuqori.
- Past darajali VUR va siydik pufagi funksiyasi normal boʻlgan kattaroq bolalarda profilaktikasiz kuzatish maqbul.
- Profilaktika fonida BBD albatta davolanadi; ich qotishi saqlanib qolsa, profilaktika samarasi pasayadi.
| Dori | Izoh |
|---|---|
| Nitrofurantoin | Birinchi tanlov; 2 oylikdan kichiklarga berilmaydi |
| Trimetoprim (2 mg/kg) | Birinchi tanlov; 6 haftalikdan kichiklarga berilmaydi |
| Sefaklor, sefiksim | Istisno hollarda, masalan, kichik goʻdaklarda |
Antibiotik boʻlmagan choralar: klyukva (cranberry) mahsulotlari takrorlanishni kamaytiradi (oʻrtacha dalil); probiotiklar faqat qoʻshimcha vosita sifatida qoʻllanilishi mumkin; vitaminlar muntazam qoʻllanilmaydi. Fimozi va SYIsi bor oʻgʻil bolalarda mahalliy steroid krem takrorlanishni kamaytiradi; orqa uretra klapani yoki VUR ham boʻlgan oʻgʻil bolalarda xatnaning foydasi kattaroq.
Davolash
VURda operatsiyaga koʻrsatmalar
- Profilaktikaga qaramay takroriy febril SYI (profilaktika fonida yuzaga kelgan infeksiya).
- DMSAda yangi chandiqlar paydo boʻlishi.
- Yosh oʻtishi bilan yoʻqolish ehtimoli past boʻlgan yuqori darajali, turgʻun reflyuks.
- Oilaning uzoq muddatli profilaktikani istamasligi yoki uni amalga oshira olmasligi.
| Usul | Xususiyat |
|---|---|
| Endoskopik inyeksiya | Qisqa narkoz, kesmasiz, kunduzgi statsionar; muvaffaqiyat darajaga qarab taxminan 50–80% |
| Siydik nayini qayta implantatsiya qilish (ochiq yoki robot yordamida) | Ochiq usulda muvaffaqiyat taxminan 92–98%; robot yordamidagi usul natijalari oʻzgaruvchanroq va oʻrtacha ochiq operatsiyanikidan pastroq. Endoskopik davolashga qaraganda kattaroq operatsiya |
Davolash
Uzoq muddatli kuzatuv
- Buyrak chandigʻi bor bolalarda arterial bosim va proteinuriya muntazam tekshiriladi.
- Har bir isitmada siydik tahlili qilinadi: oilaga qachon va qanday murojaat qilish kerakligi tushuntiriladi.
- BBD: febril va/yoki takroriy SYI oʻtkazgan, hojatxonaga oʻrgangan har bir bolada siydik pufagi va ichak disfunksiyasi izlanadi va davolanadi (EAU 2026, kuchli); har bir qabulda ich qotishi va siyish odatlari soʻraladi. Ich qotishini davolash takrorlanishni kamaytiradi.
- VURli qizlarga kelajakdagi homiladorlikda SYI xavfi haqida maʼlumot beriladi.
Pediatrning roli: VURli bolada har bir isitmada siydik tahlilini oʻtkazish, BBDni davolash, xavf guruhini aniqlash va yuqori xavfli bolani bolalar urologiga yuborish.
Test
Test: Vezikoureteral reflyuks
Oʻzingizni sinab koʻring: bitta javobni tanlang.
2 yoshli qiz bolada MSUGda II darajali bir tomonlama VUR aniqlangan, BBD yoʻq, DMSAda chandiq yoʻq. AAP 2026 boʻyicha eng maqbul yondashuv qaysi?
AAP 2026 boʻyicha I–II darajali VUR va BBDning yoʻqligi past xavf guruhiga kiradi; bu guruhda muntazam profilaktika tavsiya etilmaydi. Qaror oila bilan birgalikda qabul qilinadi.
Febril SYI oʻtkazgan bolaning UTTsi normal. VUR haqida nima deyish mumkin?
Birinchi febril SYIdan keyin UTTning VUR uchun sezgirligi taxminan 50%. Normal UTT VURni istisno qilmaydi, ammo yuqori darajali VUR ehtimolini kamaytiradi. VUR MSUG yoki kontrastli miksion urosonografiya bilan aniqlanadi.
MSUGda siydik nayi va jom oʻrtacha kengaygan, siydik nayi egri-bugri, soʻrgʻichlar izi saqlangan. VUR darajasi qanday?
Oʻrtacha kengayish, egri-bugri siydik nayi va soʻrgʻichlar izining saqlanishi IV daraja uchun xos. V darajada soʻrgʻichlar izi yoʻqoladi.
VURli bolada profilaktika fonida takroriy febril SYI kuzatilmoqda. Birinchi navbatda qaysi omilni tekshirish kerak?
BBD (ayniqsa ich qotishi) profilaktika fonida yuzaga keladigan infeksiyalarning eng muhim sabablaridan biri boʻlib, operatsiya haqida qaror qabul qilishdan oldin davolanishi kerak.
Mavzu yakunlandi
Bogʻliq mavzular
Mavzu boʻyicha ota-onalar uchun maqolalar
Manbalar
- Alverson BK, Hains DS, Downs SM, et al. Clinical practice guideline for the diagnosis and treatment of urinary tract infection in children from 8 days to 5 years of age. Pediatrics. 2026;158(4):e2026078565.
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Vesicoureteric reflux; Urinary tract infections in children.
- RIVUR Trial Investigators. Antimicrobial prophylaxis for children with vesicoureteral reflux. N Engl J Med. 2014;370(25):2367–2376.
- Morello W, Baskin E, Jankauskiene A, et al. Antibiotic prophylaxis in infants with grade III, IV, or V vesicoureteral reflux. N Engl J Med. 2023;389(11):987–997.
Material tibbiyot mutaxassislari uchun moʻljallangan va amaldagi klinik tavsiyalarga asoslangan. Muayyan bemor boʻyicha qarorni davolovchi shifokor qabul qiladi.
Yangilangan: