Ektopik böyrək: çanaq böyrəyi və çarpaz ektopiya

Ektopik böyrək nədir?

Ana bətnində inkişaf zamanı böyrəklər çanaq nahiyəsində formalaşır və sonra yuxarıya, qabırğaların yaxınlığında, belin arxa tərəfindəki öz yerinə qalxır. Bəzən böyrəklərdən biri bu yolu tam keçmir və ya digər tərəfə keçir. Öz yerindən aşağıda, yuxarıda və ya digər tərəfdə yerləşən böyrəyə ektopik böyrək deyilir.

Əsas növləri bunlardır:

• çanaq böyrəyi: böyrək kiçik çanaqda, sidik kisəsinə yaxın qalır,
• çarpaz ektopiya: böyrək onurğanın digər tərəfinə keçir,
• çarpaz birləşmiş ektopiya: digər tərəfə keçən böyrək oradakı böyrəklə birləşir və hər iki böyrək eyni tərəfdə olur.

Bəzi araşdırmalara görə ektopik böyrək təxminən 1000 nəfərdən birində olur. Uşaqlarda aparılan bir araşdırmada ektopik böyrəklərin yarıdan çoxu çanaqda yerləşib.

Əlamətləri

Ektopik böyrəyi olan uşaqların çoxunda heç bir şikayət olmur. Buna görə də ektopik böyrək çox vaxt hamiləlikdə dölün USM-si zamanı və ya başqa səbəbdən, məsələn, sidik yolu infeksiyası və ya qarın ağrısı ilə bağlı edilən müayinələrdə tapılır.

Problem yarandıqda bunlar ola bilər:

• qarın və ya bel ağrısı,
• qızdırma və sidiyə gedərkən ağrı,
• sidikdə qan,
• yüksək arterial təzyiq.

Hansı problemlərlə birlikdə ola bilər?

Ektopik böyrəkdə sidik bəzən normaldan yavaş axır. Bunun nəticəsində aşağıdakılara daha çox rast gəlinir:

• hidronefroz: ləyənin genişlənməsi, adətən yüngül və keçici,
• vezikoureteral reflyuks: sidiyin sidik kisəsindən böyrəyə geri axması,
• sidik yolu infeksiyası,
• böyrək daşı.

Nadir hallarda ləyən ilə sidik axarının birləşdiyi yerdə darlıq (ureteropelvik darlıq) olur.

Müayinə

İlk müayinə böyrəklərin və sidik kisəsinin USM-sidir. Böyrək öz yerində görünməyəndə həkim onu çanaqda və ya digər tərəfdə axtarır. Sidik və qan analizləri ilə infeksiya və böyrək funksiyası yoxlanılır.

Əlavə müayinələr hər uşağa lazım deyil və uşağın vəziyyətinə görə seçilir:

• reflyuksu yoxlamaq üçün MSUQ,
• hər böyrəyin ümumi funksiyadakı payını və toxumanın vəziyyətini görmək üçün DMSA,
• genişlənmə olduqda sidik axınını yoxlamaq üçün MAG3.

Müalicə və izləmə

Ektopik böyrək şikayət yaratmırsa və böyrəyə zərər vurmursa, müalicə lazım deyil. Böyrəyi öz yerinə köçürmək üçün əməliyyat edilmir. Uşaqların çoxunda ümumi böyrək funksiyası normal qalır.

Müalicə yaranan problemə yönəlir: infeksiya, daş və reflyuks ayrıca müalicə olunur, sidik axınının tıxanması isə cərrahi yolla aradan qaldırılır. Uşaqlarda belə əməliyyata nadir hallarda ehtiyac olur.

Çanaqda yerləşən və ya digər böyrəklə birləşmiş böyrək zərbədən daha asan zədələnə bilər. Uşaq kontakt idman növləri ilə məşğul olmaq istəyirsə, bunu əvvəlcədən həkimlə müzakirə edin.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Ektopik böyrəyi olan uşaqda qızdırma, qarın və ya bel ağrısı, sidikdə qan olarsa, planlı müayinəni gözləməyin, həkimə müraciət edin.