Epispadiya: siydik chiqarish kanalining ustki tomondan ochiq boʻlishi

Epispadiya nima?

Epispadiyada ona qornidaligida siydik chiqarish kanalining (uretraning) ustki devori toʻliq shakllanmaydi va kanal yuqori tomondan ochiq qoladi. Oʻgʻil bolalarda siydik teshigi jinsiy olatning ustki yuzasida, qizlarda esa odatdagidan yuqoriroqda, ikkiga boʻlingan klitorning oʻrtasida joylashadi.

Epispadiya gipospadiyaning aksidir: gipospadiyada siydik teshigi jinsiy olatning pastki tomonida boʻladi. Gipospadiya koʻp uchraydi, epispadiya esa juda kam.

Alohida epispadiya va ekstrofiya-epispadiya kompleksi

Epispadiya ekstrofiya-epispadiya kompleksining eng yengil shaklidir. Bu guruhga siydik pufagi ekstrofiyasi va kloakal ekstrofiya ham kiradi.

• Alohida (izolyatsiyalangan) epispadiya: siydik pufagi yopiq, faqat siydik chiqarish kanali ochiq.
• Ekstrofiya bilan birga keladigan epispadiya: siydik pufagi ekstrofiyasi boʻlgan barcha oʻgʻil bolalarda epispadiya ham boʻladi va uni tuzatish ekstrofiyani davolashning bir bosqichi hisoblanadi.

Turlari

Oʻgʻil bolalarda

• Jinsiy olat boshining (glans) epispadiyasi: siydik teshigi olat boshining ustki yuzasida. Eng yengil shakli, siydikni tuta olish odatda normal.
• Jinsiy olat tanasining epispadiyasi: siydik teshigi olat tanasining ustki tomonida.
• Penopubik epispadiya: siydik teshigi jinsiy olat asosida, qorin devoriga tutashgan joyda. Siydik pufagining boʻyni ham toʻliq shakllanmagani uchun bu bolalarda koʻpincha siydik tuta olmaslik kuzatiladi.

Barcha shakllarda jinsiy olat odatda kalta, keng va yuqoriga qiyshaygan boʻladi, kertmak (sunnat terisi) asosan pastki tomonda joylashadi. Ogʻir shakllarida qov suyaklari bir-biridan uzoqlashgan boʻlishi mumkin.

Qizlarda

Qizlarda epispadiya klitorning ikkiga boʻlinishi, kichik jinsiy lablarning bir-biridan uzoqlashgani, qov sohasining yassi koʻrinishi va siydik chiqarish kanalining kalta va keng boʻlishi bilan namoyon boʻladi. Koʻpincha siydik tuta olmaslik boʻladi. Tashqi koʻrinishdagi oʻzgarishlar unchalik bilinmagani uchun tashxis baʼzan kech, faqat doimiy hoʻllikning sababi qidirilganda qoʻyiladi.

Qanchalik koʻp uchraydi?

Alohida epispadiya juda kam uchraydi: oʻgʻil bolalarda taxminan 100 000 tugʻruqdan birida yoki undan ham kamroq, qizlarda esa yanada kamroq.

Belgilari va qanday aniqlanadi?

• oʻgʻil bolalarda siydik teshigining jinsiy olat ustki yuzasida boʻlishi va olatning yuqoriga qiyshayishi,
• siydik oqimining yuqoriga yoki yon tomonga yoʻnalishi,
• qizlarda ikkiga boʻlingan klitor va bir-biridan uzoqlashgan kichik jinsiy lablar,
• quruq oraliqlarsiz doimiy siydik tomchilashi yoki zoʻriqishda (kulganda, yoʻtalganda, yugurganda) siydik tuta olmaslik.

Oʻgʻil bolalarda epispadiya odatda tugʻilganda koʻrinadi. Qizlarda esa koʻpincha tuvakka oʻrgatish yoshida yoki undan keyin, bola hech qachon quruq yurmaganda aniqlanadi. Bunday qizlarda kunduzgi siydik tuta olmaslikning boshqa sabablari, ayniqsa buyrak ikkilanishida siydik nayi ektopiyasi ham hisobga olinadi.

Tekshiruvlar

• Koʻrik: tashxis asosan koʻrik orqali qoʻyiladi.
• UTT: buyraklar va siydik pufagi.
• Baʼzi bolalarda vezikoureteral reflyuks boʻladi, zarur boʻlsa MSUG oʻtkaziladi.
• Siydik tuta olmaslik boʻlsa, siydik pufagining hajmi va faoliyati baholanadi, baʼzan urodinamik tekshiruv oʻtkaziladi.

Davolash

Davolash jarrohlik yoʻli bilan amalga oshiriladi va uni ekstrofiya-epispadiya kompleksi boʻyicha tajribaga ega jamoa bajarishi kerak.

Jinsiy olat yoki tashqi jinsiy aʼzolarni tiklash

Oʻgʻil bolalarda operatsiyadan maqsad jinsiy olatni toʻgʻrilash, siydik chiqarish kanalini tiklab, siydik teshigini olat boshiga olib chiqish va olatga maqbul koʻrinish berishdir. Bu operatsiya odatda goʻdaklik yoki erta bolalik davrida bajariladi. Eng koʻp qoʻllaniladigan usullar orasida Cantwell-Ransley usuli va jinsiy olat qismlarini toʻliq ajratish (Mitchell-Bagli) usuli bor. Operatsiyadan oldin qisqa muddatli gormon bilan davolash muhokama qilinishi mumkin.

Qizlarda klitorning ikki qismi, kichik jinsiy lablar va qov sohasi tiklanadi. Bu operatsiya koʻpincha siydik pufagi boʻynidagi operatsiya bilan birga bajariladi.

Siydikni tutish uchun operatsiya

Siydik tuta olmaydigan bolalarda siydik pufagi boʻynining rekonstruksiyasi bajariladi. Bu operatsiya siydik pufagining hajmi yetarli boʻlganda va bola davolanishda ishtirok eta oladigan yoshga yetganda qilinadi. Oʻgʻil bolalarda jinsiy olat operatsiyasidan keyin siydik pufagining hajmi koʻpincha kattalashadi.

Siydikni tuta olishga erishish uchun baʼzan bir nechta operatsiya kerak boʻladi. Agar siydik pufagi kichikligicha qolsa, uni kattalashtirish va kateter bilan boʻshatish muhokama qilinadi. Kateter bilan vaqti-vaqti bilan boʻshatish (davriy kateterizatsiya) haqida batafsil: neyrogen siydik pufagi sahifasida.

Uzoq muddatli natijalar va kuzatuv

• Jinsiy olat boshi (glans) epispadiyasida va olat tanasi epispadiyasining koʻp holatlarida siydikni tuta olish odatda normal boʻladi.
• Penopubik shakllarda va qizlarda siydikni tuta olishga erishish uchun qoʻshimcha operatsiyalar kerak boʻlishi mumkin.
• Oʻsmirlik davrida jinsiy olatning oʻlchami, qiyshiqligi, jinsiy faoliyat va kelajakda farzandli boʻlish imkoniyati haqida gaplashiladi. Aksariyat erkaklarda jinsiy hayot mumkin.
• Bolaga va oilaga psixologik yordam muhim.

Kuzatuv uzoq davom etadi va oʻsmirlikdan keyin kattalar urologiga rejali oʻtish bilan davom ettiriladi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

• Oʻgʻil bolada siydik teshigi jinsiy olatning ustki tomonida boʻlsa yoki olat yuqoriga qiyshaygan boʻlsa, xatnadan oldin bolalar urologiga koʻrsating.
• Qiz hech qachon quruq yurmasa, kechayu kunduz doimiy siydik tomchilab tursa, bolalar urologiga murojaat qiling.
• Operatsiyadan keyin isitma, siya olmaslik yoki kateter bilan bogʻliq muammo boʻlsa, shoshilinch murojaat qiling.