Балалардағы зәр шығару жолдарының инфекциясы: AAP 2026 және EAU
ЗШЖИ-ні уақытында әрі дұрыс растау, антибиотикті енгізу жолы мен ұзақтығын таңдау, кімге УДЗ, ал кімге МЦУГ қажет екенін екі негізгі нұсқаулық бойынша білу.
Қадам 1 / 16
Мақсаттар
Осы тақырыпты оқығаннан кейін
- ЗШЖИ-ге күдік болғанда баланы қашан тексеру керек екенін білу.
- Жасына қарай зәр сынамасын дұрыс алу және AAP 2026 диагностикалық критерийлерін қолдану.
- Фебрильді ЗШЖИ-ні, циститті және атипті ЗШЖИ-ні ажырату.
- Антибиотикті енгізу жолын (пероралды немесе парентералды) және ұзақтығын баланың жасы мен қауіп деңгейіне қарай таңдау.
- Алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін УДЗ, МЦУГ және DMSA көрсетілімдерін білу.
- AAP 2026 пен EAU ұсынымдарының қай жерде сәйкес келетінін және қай жерде ажырасатынын білу.
Екі нұсқаулық негізгі мәселелерде бір пікірде: диагноз дұрыс алынған зәрді талдау мен себу арқылы қойылады, зәр жинағыш қапшық себуге қолданылмайды, фебрильді ЗШЖИ қысқа курспен емделеді, BBD іздестіріліп, емделеді. Айырмашылықтар негізінен пероралды емді бастауға болатын жаста және МЦУГ көрсетілімдерінде.
Негіздер
ЗШЖИ сандармен
- ~7% қызбасы бар нәрестелерде ЗШЖИ (AAP 2026)
- ~8% / ~2% 7 жасқа дейінгі қыздарда / ұлдарда
- ~80% қоздырғышы E. coli
- ~15% алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін бүйрек тыртығы
Қауіп факторлары (AAP 2026 жүйелі шолуы бойынша): баланың жасы кіші болуы; қыз бала болуы; сүндеттелмеген кіші жастағы ұлдар (сүндеттелген ұлдарда қауіп төменірек, ал сүндеттелмегендерде тіпті қыздардағыдан да жоғары); себебі белгісіз қызба; бұрын өткерген ЗШЖИ; BBD және іш қату; күндізгі зәр ұстамау; бейнелеу зерттеуінде табылған ауытқу; мерзімінен бұрын туылу; 1 жылдан аз уақыт қолданылып, тоқтатылған антибиотикпен профилактика. Емшек сүтімен қоректендіру қауіпті азайтады.
Нәрестелерде ЗШЖИ көбіне тек қызбамен, кейде мазасыздықпен, нашар емумен, сарғаюмен, құсумен немесе іш өтумен білінеді. Ауыр жағдайда сепсис дамуы мүмкін. Ауырсынып және жиі зәр шығару, зәр шығаруға императивті қажеттілік сияқты шағымдарды әдетте 2 жастан асқан балалар ғана айта алады.
Негіздер
Екі нұсқаулық: AAP 2026 және EAU
| AAP 2026 | EAU (балалар урологиясы, 2026) | |
|---|---|---|
| Қамтитын балалар | 8 күндіктен 5 жасқа дейінгі, медициналық тұрғыдан күрделі емес балалар | Жас шегі қойылмаған |
| Қамтылмайтын балалар | Нейрогенді қуық, иммун тапшылығы, өте ерте мерзімде туылу, бүйрек пен зәр шығару жолдарының белгілі туа біткен ақауы (CAKUT), көп жүйелі немесе ауыр созылмалы ауру | Балалар урологиясы нұсқаулығының бір тарауы; ҚНР, обструкция және нейрогенді қуық жеке тарауларда берілген |
| Кімге арналған | Педиатрлар, жалпы практика дәрігерлері, шұғыл көмек дәрігерлері | Урологтар мен балалар урологтары |
| Құрылымы | GRADE әдісімен жасалған 8 негізгі ұсыным (2 күшті, 6 шартты; дәлелдемелердің сенімділігі төмен немесе өте төмен) және 4 тиісті практика қағидасы (good practice statement) | Күшті және әлсіз дәрежелі ұсынымдар |
AAP панеліндегі уролог және нефролог мүшелер ұсынымдардың барлығын қолдаған жоқ; түпкілікті шешімдер көпшілік дауыспен қабылданған. Әсіресе ҚНР-ді жүргізуге қатысты ұсыным балалар урологына жүгінгенге дейінгі бастапқы тәсіл ретінде берілген.
AAP 2026 нұсқаулығы күшін жойған 2011 жылғы нұсқаулықтың орнын басады: жас аралығы 2–24 айдан 8 күндіктен 5 жасқа дейінгі аралыққа кеңейтілген, қауіпті бағалаудан нәсіл критерийі алынып тасталған.
Диагностика
Қашан тексеру керек: 72 сағат
AAP 2026 (шартты, дәлелдеме сенімділігі төмен): себебі белгісіз қызбасы бар 2–24 айлық бала және ЗШЖИ-ге тән шағымы (ауырсынып зәр шығару, жаңадан пайда болған императивті немесе жиі зәр шығару) бар 2–5 жастағы бала шағымдар басталғаннан кейін 72 сағат ішінде ЗШЖИ тұрғысынан тексерілуі тиіс; бұдан ұзақ уақыт тек бақылаумен шектелу ұсынылмайды.
- Алты зерттеудің біріктірілген талдауында 72 сағатқа дейін жүргізілген тексеру бүйрек тыртығын азайтқан (салыстырмалы қауіп 0,68).
- Пиелонефрит немесе бүйрек зақымының қаупі жоғары балаларды бұдан да ертерек тексеру керек: белгілі ауытқу (гидронефроз, ҚНР), бұрын өткерген фебрильді ЗШЖИ, пиелонефритке тән белгілер (мысалы, бел-бүйір аймағындағы ауырсыну).
- Қызба: тік ішекте өлшегенде 38 °C-тан жоғары.
- Тексеруді жалпы практика дәрігерінің немесе педиатрдың кабинетінде жүргізуге болады; баланы міндетті түрде шұғыл көмек бөліміне апару қажет емес.
EAU: қызба басталғаннан кейін 48–72 сағаттан кеш басталған ем бүйрек тыртығының қаупін арттырады. Екі нұсқаулық та емді кешіктірмеуге баса назар аударады.
Диагностика
Зәр сынамасы қалай алынады?
| Бала | Әдіс | Ескерту |
|---|---|---|
| Дәретханаға өзі баратын бала | Сыртқы жыныс мүшелерін жуғаннан кейін зәрдің орта үлесі | EAU 2026, күшті |
| Дәретханаға өзі бармайтын бала | Катетер немесе қасаға үсті аспирациясы | Талдау мен себу үшін (EAU 2026, күшті) |
| Дәретханаға өзі бармайтын, жағдайы тұрақты бала | Стимуляциямен таза ұсталған зәр | Скрининг үшін қолдануға болады (EAU, әлсіз). AAP 2026 бойынша таза ұсталған зәрді себуде шек жоғарырақ (төменде қараңыз) |
| Кез келген жаста | Зәр жинағыш қапшық | Себуге қолданылмайды (EAU, күшті). Тек теріс нәтижесі ғана құнды |
8–60 күндік қызбасы бар нәрестелер үшін (AAP-тың 2021 жылғы нұсқаулығы; AAP 2026 бұл мәселеде соған сілтеме жасайды) екі жол бар. Біріншісі: зәр катетермен немесе қасаға үсті аспирациясымен алынып, талдауға, ал талдау оң болса, себуге жіберіледі. Екіншісі: талдауға арналған сынама зәр жинағыш қапшықпен немесе бала өздігінен не стимуляция арқылы зәр шығарған кезде алынады; талдау оң болса, себу үшін катетермен немесе қасаға үсті аспирациясымен жаңа сынама алынады (күшті ұсыным).
AAP 2026 бойынша әдісті таңдағанда баланың жасынан гөрі сынаманы сәтті алу ықтималдығы көбірек ескерілуі тиіс.
Мүмкіндігінше зәр антибиотиктің алғашқы дозасына дейін алынуы тиіс: тіпті бір доза себудің жалған теріс нәтиже беруіне әкелуі мүмкін. Бала ауыр халде болып, сынаманы тез алу мүмкін болмаса, ем кешіктірілмейді.
Диагностика
Диагноз критерийлері: AAP 2026
AAP 2026 медициналық тұрғыдан күрделі емес балаларда «ЗШЖИ ықтималдығы жоғары» ұғымын жасына қарай анықтайды. Диагноз үшін қабыну белгісі де (пиурия немесе лейкоцитарлық эстераза), оң себінді де қажет.
| Жасы | Себу нәтижесін күткенде: ЗШЖИ ықтимал | Себуден кейін: қабыну белгісі | Себуден кейін: себінді және сынама алу әдісі |
|---|---|---|---|
| 0–2 ай | Көру өрісінде ≥ 5 лейкоцит немесе лейкоцитарлық эстераза із мөлшерінде не одан көп | Көру өрісінде ≥ 5 лейкоцит немесе лейкоцитарлық эстераза із мөлшерінде не одан көп (кез келген әдіспен) | Патогенді микроорганизм ≥ 10 000 КТБ/мл; катетер немесе қасаға үсті аспирациясы |
| 2 айлықтан 5 жасқа дейін | Көру өрісінде ≥ 10 лейкоцит немесе лейкоцитарлық эстераза ≥ 2+ | Көру өрісінде ≥ 5 лейкоцит немесе лейкоцитарлық эстераза ≥ 1+ (кез келген әдіспен) | Катетер: ≥ 10 000 КТБ/мл; таза ұсталған зәр: ≥ 100 000 КТБ/мл |
- 2011 жылғы нұсқаулықта катетермен алынған сынама үшін шек 50 000 КТБ/мл болған. Жаңа дәлелдемелерге сәйкес бір микроорганизм үшін 10 000 КТБ/мл шегі ерекшелікті (спецификалықты) клиникалық тұрғыдан елеулі төмендетпей, сезімталдықты арттырады. Таза ұсталған зәрде контаминация жиі болатындықтан, шек 100 000 КТБ/мл күйінде қалады.
- Талдаудағы шектер қатаң ереже емес, шешім қабылдауға көмектесетін көрсеткіштер. Баланың жалпы жағдайы ауыр болса, талдау күмәнді болғанның өзінде себу алынып, эмпирикалық ем бастауға болады. Ал жалпы жағдайы жақсы, ошақтық белгілері жоқ балада күмәнді талдау көбіне ЗШЖИ жоқ екенін көрсетеді, қосымша қауіп факторы болмаса, эмпирикалық ем әдетте қажет болмайды.
- Нитриттің ерекшелігі жоғары, бірақ сезімталдығы төмен және ол қабынуды көрсетпейді: асимптомды бактериурияны ЗШЖИ-ден ажыратпайды.
- Типтік уропатогендер: E. coli, Proteus, Klebsiella және басқа грам-теріс бактериялар, Enterococcus. Бірнеше микроорганизмнің немесе уропатоген емес бактерияның өсуі әдетте контаминация болып табылады.
- Жедел кезеңде DMSA пиелонефритті көрсете алады, бірақ диагноз қою үшін рутинді түрде қолданылмайды.
Диагностика
Диагноз критерийлері: EAU және айырмашылықтар
- Пиурия (EAU): центрифугаланған зәрде көру өрісінде 5-тен көп лейкоцит (25/мкл) немесе центрифугаланбаған зәрде 10 лейкоцит/мкл-ден көп. 2 жасқа дейінгі балаларда нитриттің өзі жеткілікті сезімтал емес.
- Себу (EAU 2026): фебрильді ЗШЖИ кезінде ≥ 100 000 КТБ/мл күтіледі, бірақ таза ұсталған зәрде, зәрдің орта үлесінде және катетермен алынған сынамада бір микроорганизмнің 1 000–10 000 КТБ/мл өсуі оң деп саналуы мүмкін. Қасаға үсті аспирациясында кез келген өсу маңызды. 4 айлыққа толмаған қызбасы бар нәрестелерде клиникалық және зертханалық деректер сәйкес келсе және сынама дұрыс алынса, 1 000 КТБ/мл шек ретінде қабылдануы мүмкін.
- Прокальцитонин 1,0 нг/мл-ден жоғары болса (EAU), кіші жастағы балаларда пиелонефритті болжайды. Бұл қосымша көрсеткіш, оның өзі диагноз қоймайды.
| AAP 2026 | EAU 2026 | |
|---|---|---|
| Катетермен алынған сынама | ≥ 10 000 КТБ/мл | 1 000–10 000 КТБ/мл өсу оң саналуы мүмкін |
| Таза ұсталған зәр | ≥ 100 000 КТБ/мл | 1 000–10 000 КТБ/мл өсу оң саналуы мүмкін |
| Қасаға үсті аспирациясы | ≥ 10 000 КТБ/мл | Кез келген өсу |
| Пиурия | Диагноз үшін міндетті | Талдау мен себінді бірге бағаланады |
Тәжірибелік қорытынды: катетермен алынған сынамада бір уропатогеннің ≥ 10 000 КТБ/мл өсуі пиуриямен бірге болса, екі нұсқаулық бойынша да ЗШЖИ болып табылады. Колониялар саны бұдан төмен болса, әсіресе пиурия жоқ кезде, нәтиже клиникалық жағдаймен бірге бағаланады. Пиуриясыз бактериурия көбіне асимптомды бактериурия немесе контаминация болып табылады.
Фебрильді ЗШЖИ (≥ 38 °C қызбамен) пиелонефрит ретінде қабылданады. Қызбасыз, тек жиі және ауырсынып зәр шығарумен жүретін ЗШЖИ әдетте цистит болып табылады. 2 жастан асқан балаларда пиелонефрит жоғарырақ қызбамен және қабырға-омыртқа бұрышындағы ауырсынумен білінуі мүмкін.
Диагностика
Атипті ЗШЖИ
| Типті ЗШЖИ | Атипті ЗШЖИ | |
|---|---|---|
| Қоздырғыш | Әдеттегі бактериялар (E. coli) | E. coli емес және/немесе көптеген антибиотиктерге төзімді (мультирезистентті) қоздырғыш |
| Жауап | Пероралды антибиотикке 48 сағат ішінде тез жауап | Пероралды емге жауап жоқ немесе бала оны қабылдай алмайды |
| Жағдай | Ауруханаға жатқызу қажет емес | Ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін |
NICE дәл осы негізгі белгілерді атап, оларға мыналарды қосады: баланың жалпы жағдайы ауыр немесе сепсис бар, зәр ағыны әлсіз, іште немесе қуықта түзіліс бар, креатинин жоғарылаған. Осылардың біреуі болса, ЗШЖИ атипті деп саналады.
AAP 2026 нұсқаулығы да ұқсас топты бөліп көрсетеді: 1 айлыққа толмаған жас, E. coli емес қоздырғыш, сүндеттелген ұл, ауыр ағым (септикалық шок, реанимацияға жатқызу), кейінгі бақылаудың сенімді болмауы. Бұл балаларда алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін МЦУГ жеке таңдау ретінде қарастырылады («МЦУГ және DMSA: кімге қажет?» бөлімін қараңыз).
Емдеу
Пероралды ма, әлде парентералды ма?
- 8–28 күндік нәресте (AAP 2026, шартты, дәлелдеме сенімділігі өте төмен): ем парентералды антибиотикпен басталады және клиникалық жақсарудан кейін көп ұзамай пероралды емге ауыстырылады; тек парентералды ем ұсынылмайды.
- 28 күндіктен үлкен, 5 жасқа толмаған бала (AAP 2026, күшті, дәлелдеме сенімділігі өте төмен): пероралды антибиотик; ауруханаға жатқызуды талап ететін парентералды немесе сатылы (алдымен көктамыр ішіне, кейін ішке) ем рутинді түрде ұсынылмайды. Дәріні ішке қабылдай алатын және басқа себеппен ауруханаға жатуды қажет етпейтін бала амбулаторлық жағдайда емделеді.
- AAP бойынша парентералды немесе сатылы ем мына жағдайларда орынды болуы мүмкін: 28 күнге толмаған жас, бактериемия, критикалық жағдай, баланың дәріні ішке қабылдай алмауы.
- Отбасы дәріні дәріханадан уақытында ала алмауы мүмкін деген алаңдаушылық болса, пероралды емнің алдында парентералды антибиотиктің бір дозасын енгізуге болады.
Бұл ұсынымның күшті болу себебі: пероралды және парентералды емде бүйрек тыртығы мен қысқа мерзімде қайталану жиілігі бірдей, ал парентералды ем ауруханаға жатқызумен, көктамырға катетер қойғандағы ауырсынумен, дәрінің тінге ағып кетуімен (экстравазация), қосымша шығынмен және перифериялық венадан енгізілетін орталық веналық катетердің (PICC) асқынуларымен (инфекция, тромб) байланысты.
| Жасы мен жағдайы | AAP 2026 | EAU 2026 |
|---|---|---|
| 8–28 күн | Парентералды, кейін көп ұзамай пероралды | Парентералды |
| 1–2 ай | Пероралды (жағдайы тұрақты балада) | Парентералды (2 айлыққа толмаған балада) |
| 2 айлықтан үлкен, жағдайы тұрақты | Пероралды | Пероралды немесе парентералды (әсері бірдей) |
| Ауыр жағдай, сепсис, құсу | Парентералды немесе сатылы | Парентералды (күшті) |
Негізгі айырмашылық 1–2 айлық нәрестелерге қатысты: AAP жағдайы тұрақты балада пероралды емді, ал EAU уросепсис қаупіне байланысты парентералды емді ұсынады. Бұл жаста шешім баланың жағдайына және жергілікті мүмкіндіктерге қарай қабылданады.
Емдеу
Емнің ұзақтығы
AAP 2026 (шартты, дәлелдеме сенімділігі төмен): ЗШЖИ кезінде 7 күннен аспайтын, яғни 7 күндік немесе одан қысқа антибиотик курсы ұсынылады. 10 рандомизацияланған зерттеуде қысқа және ұзақ курстардан кейін ЗШЖИ қайталану жиілігі бірдей болған; қысқа курстан кейін төзімді қоздырғыш тудырған қайталама ЗШЖИ азырақ кездескен, бірақ айырмашылық статистикалық тұрғыдан мәнді емес.
| Бала | Клиникалық жағдай | Ұзақтығы (AAP 2026) |
|---|---|---|
| Қаупі төмен, 2–5 жас, ауытқу жоқ | Қызбасыз ЗШЖИ, цистит белгілері | 3–5 күн |
| Қаупі төмен, 2–24 ай | Фебрильді ЗШЖИ | 5–7 күн |
| Қаупі төмен, 2 жастан асқан, ауытқу жоқ | Фебрильді ЗШЖИ, пиелонефрит белгілері (мысалы, қызба ≥ 39 °C) | 5–7 күн |
| Қаупі жоғары, 8 күндіктен 2 айлыққа дейін | Фебрильді ЗШЖИ | 7–14 күн |
| Қаупі жоғары, 2 айлықтан үлкен | Белгілі ауытқу, бактериемия немесе емге нашар жауап | 7–14 күн |
EAU 2026: фебрильді ЗШЖИ 4–7 күн, пероралды немесе парентералды (күшті); асқынбаған цистит 3–5 күн. Ошақты бактериялық нефритте емнің жалпы ұзақтығы шамамен 3 апта.
Себу нәтижесін күткенде эмпирикалық ем басталып, себінді теріс болса, антибиотик тоқтатылады. Тек сынама антибиотиктен кейін алынған жағдай бұған жатпайды.
Емдеу
Дәрі таңдау
- AAP 2026: мүмкіндігінше тар спектрлі дәрі. Жағдайы ауыр емес, медициналық тұрғыдан күрделі емес балада жергілікті сезімталдық 80–85%-дан жоғары болса, цефазолин (парентералды) немесе цефалексин (пероралды) таңдалуы мүмкін. Баламалар (төзімділік жоғары болса немесе дәріні көтере алмаса): цефтриаксон, цефиксим, триметоприм-сульфаметоксазол, ципрофлоксацин; бұлар сақтықпен және жергілікті төзімділікке қарай таңдалады.
- EAU 2026: дәрі жергілікті төзімділікке және бұрынғы себу нәтижелеріне қарай таңдалады. Толық курсты тек III буын пероралды цефалоспоринмен жүргізу алдымен 2–4 күн көктамыр ішіне, кейін ішке берілетін ем сияқты тиімді.
- Дәрі себу нәтижесі бойынша түзетіледі.
- Дексаметазон бүйрек тыртығын азайтпайды және бұл мақсатта ұсынылмайды.
Нитрофурантоин бүйрек тінінде жеткілікті концентрация жасамайды, сондықтан фебрильді ЗШЖИ кезінде қолданылмайды. Ал асқынбаған циститте бұл жақсы эмпирикалық пероралды таңдау.
Қызба балалардың 90%-ында 24–48 сағат ішінде түседі. Сәйкес емге қарамастан сақталса, абсцесс пен обструкцияны жоққа шығару үшін УДЗ қайталанады.
Емдеу
Бейнелеу: бүйрек пен қуықтың УДЗ-сі
AAP 2026 (күшті, дәлелдеме сенімділігі төмен): алғашқы фебрильді ЗШЖИ өткерген 5 жасқа толмаған әр балаға бүйрек пен қуықтың УДЗ-сі жасалады. Мақсат ҚНР-ді емес, құрылымдық ауытқуларды және ҚНР-мен байланысты өзгерістерді анықтау.
- УДЗ ҚНР-ді анықтауда сенімді емес: алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін оның ҚНР бойынша сезімталдығы шамамен 50%, ерекшелігі 71%. Қалыпты УДЗ ҚНР-ді жоққа шығармайды, бірақ жоғары дәрежелі ҚНР ықтималдығын азайтады.
- Фебрильді ЗШЖИ-ден кейін балалардың шамамен 22%-ында УДЗ-де қандай да бір өзгеріс табылады, бірақ емді өзгертетін өзгеріс шамамен 3%-ында ғана (24 айлыққа толмағандарда 4,5%-ында) кездеседі.
- AAP бойынша УДЗ-ні жедел кезеңде жасау міндетті емес; ал ауыр немесе атипті ағымда ол жедел кезеңде жасалады.
EAU 2026 (күшті): фебрильді ЗШЖИ өткерген нәрестелерде және жағдайы ауыр балаларда УДЗ 24 сағат ішінде жасалады. Ауруханаға жатқызуды қажет етпейтін балаларда кейінге жоспарлауға болады. Дәретханаға өзі баратын балаларда зәр шығаруға дейін және кейін, қалдық зәрді өлшеумен бірге жасалады.
Екі нұсқаулық бойынша да алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін УДЗ қажет. Айырмашылық мерзімінде: EAU нәрестелерде және жағдайы ауыр балаларда УДЗ-ні 24 сағат ішінде жасауды ұсынады, ал AAP жағдайы ауыр емес балаларда УДЗ-ні ем аяқталғаннан кейін амбулаторлық жағдайда жасауды қолайлы деп санайды.
Емдеу
МЦУГ және DMSA: кімге қажет?
AAP 2026 (шартты): алғашқы фебрильді ЗШЖИ өткерген, УДЗ-сі қалыпты 5 жасқа толмаған балаға рутинді МЦУГ ұсынылмайды. МЦУГ мына жағдайларда ұсынылады:
- Алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін УДЗ-де клиникалық маңызы бар өзгеріс.
- 2 жасқа толмаған балада екінші фебрильді ЗШЖИ.
- 2 жастан асқан балада екінші фебрильді ЗШЖИ, егер оны түсіндіретін басқа қауіп факторы болмаса.
- Алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін жеке таңдау ретінде: 1 айлыққа толмаған жас, E. coli емес қоздырғыш, сүндеттелген ұл, ауыр ағым (септикалық шок, реанимация), кейінгі бақылаудың сенімді болмауы. Нәтиже патологиялық болса, бала балалар урологына жіберіледі.
EAU 2026 (әлсіз): МЦУГ (немесе контрастты микционды уросонография) іріктеп және жедел кезең өткеннен кейін жасалады. Мыналар ескеріледі: 12 айлыққа толмаған жастағы алғашқы фебрильді ЗШЖИ (инфекция типті және УДЗ қалыпты болса, екінші инфекцияны күтуге де болады); қайталанатын фебрильді ЗШЖИ; УДЗ немесе DMSA-дағы өзгерістер; кез келген жастағы атипті ЗШЖИ.
| Жағдай | AAP 2026 | EAU 2026 |
|---|---|---|
| Алғашқы фебрильді ЗШЖИ, УДЗ қалыпты, 12 айлыққа толмаған | Рутинді МЦУГ жасалмайды | МЦУГ қарастырылады; типті ЗШЖИ-де екінші инфекцияны күтуге болады |
| Алғашқы фебрильді ЗШЖИ, УДЗ қалыпты, 12 айлықтан үлкен | Рутинді МЦУГ жасалмайды | Әдетте қажет емес |
| УДЗ-дегі өзгеріс | МЦУГ ұсынылады | МЦУГ қарастырылады |
| Екінші фебрильді ЗШЖИ | МЦУГ ұсынылады (2 жастан асқан балада басқа себеп болмаса) | МЦУГ қарастырылады |
| Атипті ЗШЖИ | Жеке таңдау ретінде | Кез келген жаста қарастырылады |
DMSA: жедел кезеңде пиелонефритті көрсетеді; бүйрек тыртығын бағалау үшін инфекциядан кемінде 6 ай өткен соң жасалады (EAU, әлсіз). Кейбір орталықтар алдымен DMSA жасап, МЦУГ-ні тек DMSA өзгерген жағдайда жүргізеді («жоғарыдан төмен» тәсілі). AAP DMSA-ны рутинді түрде жасауды ұсынбайды.
МЦУГ әдетте ем аяқталғаннан кейін амбулаторлық жағдайда жасалады. Отбасы кейінгі бақылауға келмей қалуы мүмкін деген елеулі алаңдаушылық болса, алғашқы жатқызу кезінде де жасауға болады (AAP). ҚНР анықталған жағдайда оны жүргізу тактикасы «Қуық-несепағар рефлюксі» модулінде берілген.
Емдеу
ЗШЖИ қайталануының алдын алу
- BBD: ЗШЖИ өткерген балада қуық пен ішек дисфункциясы, соның ішінде іш қату іздестіріліп, емделеді (AAP 2026, тиісті практика қағидасы; EAU 2026, күшті: фебрильді және/немесе қайталанатын ЗШЖИ өткерген, дәретханаға өзі баратын әр балада). Ол үшін анамнез, физикалық қарау және қарапайым скрининг сауалнамалары жеткілікті. Іш қатуды емдеу қайталануды азайтады.
- Іш қатуды емдеу және зәр шығару әдеттерін түзету көмектеспесе, бала балалар урологына немесе балалар нефрологына жіберіледі.
- Антибиотикпен профилактика: EAU оны ЗШЖИ қайталану қаупі бар балаларға ұсынады (күшті). AAP төмен қауіпті ҚНР-де (I–II дәреже, BBD жоқ) рутинді профилактиканы ұсынбайды; шешім отбасымен бірлесіп қабылданады. Толығырақ: «Қуық-несепағар рефлюксі» модулі.
- Антибиотиксіз шаралар (EAU): мүкжидек өнімдері қайталануды азайтады (дәлелдеме деңгейі орташа); пробиотиктер тек қосымша құрал ретінде қолданылады; дәрумендер рутинді түрде тағайындалмайды.
- Фимоз: ЗШЖИ өткерген, фимозы бар ұлдарда жергілікті стероидты крем қайталануды азайтады; бұған қоса артқы уретра клапаны немесе ҚНР болса, сүндеттеудің пайдасы көбірек (EAU).
Отбасына түсіндіріледі: балада қызба қайта көтерілсе, дәрігерге тез жүгініп, зәр талдауын тапсыру керек.
Емдеу
Балалар урологына жіберу
- Атипті ЗШЖИ немесе емге 48 сағат ішінде жауаптың болмауы.
- УДЗ-де клиникалық маңызы бар өзгеріс (кеңею, бүйрек немесе қуық ауытқуы).
- МЦУГ-де ҚНР немесе басқа патология.
- Қайталанатын фебрильді ЗШЖИ.
- BBD-нің бастапқы емге жауап бермеуі.
- Медициналық тұрғыдан күрделі балалар (нейрогенді қуық, белгілі ауытқу, иммун тапшылығы): AAP бойынша бұл балалар тар бейінді маманға жіберіледі.
Педиатрдың рөлі: 72 сағат ішінде тексеру, зәр сынамасын дұрыс алу, жасына сәйкес пероралды немесе парентералды ем, қысқа курс, алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін УДЗ, BBD-ні емдеу және қауіп тобындағы баланы балалар урологына жіберу.
Тест
Тест: Зәр шығару жолдарының инфекциясы
Өзіңізді тексеріңіз: бір жауапты таңдаңыз.
10 айлық қыз балада 39 °C қызба бар, зәр жинағыш қапшықпен алынған сынаманың талдауында нитрит оң. Келесі қадам қандай?
Зәр жинағыш қапшықтың оң нәтижесі контаминация болуы мүмкін, ал қапшық себуге қолданылмайды. Антибиотикке дейін катетермен алынған зәрді себу диагнозды растайды.
Қызбасы бар 14 айлық баланың катетермен алынған сынамасында көру өрісінде 12 лейкоцит бар, себіндіде E. coli 20 000 КТБ/мл өскен. AAP 2026 бойынша бұл нені көрсетеді?
AAP 2026 катетермен алынған сынама үшін шекті 50 000-нан 10 000 КТБ/мл-ге дейін төмендеткен. Пиуриямен бірге бір уропатогеннің 10 000 КТБ/мл өсуі ЗШЖИ-ні растайды.
6 апталық нәрестеде фебрильді ЗШЖИ: жағдайы тұрақты, жақсы емеді, құспайды. Емді енгізу жолы бойынша AAP 2026 пен EAU арасында қандай айырмашылық бар?
AAP 2026 нұсқаулығы 28 күндіктен үлкен балаларда пероралды емді күшті ұсыным ретінде береді. Ал EAU уросепсис қаупіне байланысты жаңа туған нәрестелерде және 2 айлыққа толмаған нәрестелерде парентералды емді ұсынады.
Зәр шығару жолдарында ауытқуы жоқ 3 жастағы қыз балада 39,5 °C қызбамен және қабырға-омыртқа бұрышындағы ауырсынумен жүретін фебрильді ЗШЖИ бар. Жағдайы тұрақты. AAP 2026 бойынша қай ем сәйкес келеді?
Ауытқуы жоқ 2 жастан асқан балада пиелонефрит белгілері болса, AAP 5–7 күндік пероралды курсты ұсынады. Нитрофурантоин фебрильді ЗШЖИ кезінде қолданылмайды.
18 айлық ұл алғашқы типті фебрильді ЗШЖИ өткерді, УДЗ қалыпты. AAP 2026 бойынша МЦУГ қажет пе?
AAP УДЗ қалыпты болған алғашқы фебрильді ЗШЖИ-ден кейін рутинді МЦУГ-ні ұсынбайды. 2 жасқа толмаған балада екінші фебрильді ЗШЖИ МЦУГ-ге көрсетілім болып табылады.
Фебрильді ЗШЖИ өткерген баланың УДЗ-сі қалыпты. Бұл нәтиже нені көрсетеді?
УДЗ-нің ҚНР бойынша сезімталдығы шамамен 50%. Қалыпты УДЗ құрылымдық ауытқулардың көбін жоққа шығарады, бірақ ҚНР-ді жоққа шығармайды.
Тақырып аяқталды
Байланысты тақырыптар
Тақырып бойынша ата-аналарға арналған мақалалар
Дереккөздер
- Alverson BK, Hains DS, Downs SM, et al. Clinical practice guideline for the diagnosis and treatment of urinary tract infection in children from 8 days to 5 years of age. Pediatrics. 2026;158(4):e2026078565.
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Urinary tract infections in children.
- Roberts KB; Subcommittee on Urinary Tract Infection. Urinary tract infection: clinical practice guideline for the diagnosis and management of the initial UTI in febrile infants and children 2 to 24 months. Pediatrics. 2011;128(3):595–610.
- Hoberman A, Wald ER, Hickey RW, et al. Oral versus initial intravenous therapy for urinary tract infections in young febrile children. Pediatrics. 1999;104(1 Pt 1):79–86.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Urinary tract infection in under 16s: diagnosis and management. NICE guideline NG224, 2022.
Материал медицина мамандарына арналған және қолданыстағы клиникалық ұсынымдарға негізделген. Нақты пациент бойынша шешімді емдеуші дәрігер қабылдайды.
Жаңартылған күні: