Эктопиялық бүйрек: жамбастағы бүйрек және айқасқан эктопия

Эктопиялық бүйрек деген не?

Ана құрсағында даму кезінде бүйректер жамбас аймағында қалыптасады, содан кейін жоғары көтеріліп, белдің артқы жағындағы, қабырғаларға жақын өз орнына барады. Кейде бүйректің бірі бұл жолды толық өтпейді немесе қарсы жаққа ауысады. Өз орнынан төмен, жоғары немесе қарсы жақта орналасқан бүйрек эктопиялық бүйрек (бүйрек дистопиясы) деп аталады.

Негізгі түрлері:

• жамбастағы бүйрек: бүйрек кіші жамбаста, қуыққа жақын қалып қояды,
• айқасқан эктопия: бүйрек омыртқаның қарсы жағына ауысады,
• айқасқан бітіскен эктопия: қарсы жаққа ауысқан бүйрек ондағы бүйрекпен бітісіп кетеді де, екі бүйрек бір жақта орналасады.

Кейбір зерттеулер бойынша эктопиялық бүйрек шамамен 1000 адамның біреуінде кездеседі. Балаларға жүргізілген бір зерттеуде эктопиялық бүйректердің жартысынан көбі жамбаста орналасқан.

Белгілері

Эктопиялық бүйрегі бар балалардың көбінде ешқандай шағым болмайды. Сондықтан ол көбіне жүктілік кезінде ұрықты УДЗ-де тексергенде немесе басқа себеппен, мысалы, зәр шығару жолдарының инфекциясына не іштің ауыруына байланысты жасалған тексеру кезінде табылады.

Қиындық туындаса, мыналар болуы мүмкін:

• іштің немесе белдің ауыруы,
• дене қызуының көтерілуі және зәр шығарғанда ауырсыну,
• зәрде қан,
• артериялық қысымның жоғарылауы.

Қандай жағдайлармен қатар болуы мүмкін?

Эктопиялық бүйректе зәр кейде әдеттегіден баяу ағады. Сондықтан мына жағдайлар жиірек кездеседі:

• гидронефроз: түбекшенің кеңеюі, әдетте жеңіл және өтпелі,
• қуық-несепағар рефлюксі (ҚНР): зәрдің қуықтан бүйрекке кері ағуы,
• зәр шығару жолдарының инфекциясы,
• бүйрек тасы.

Сирек жағдайда түбекше мен несепағардың түйіскен жері тарылады.

Тексеру

Алғашқы тексеру бүйрек пен қуықтың ультрадыбыстық зерттеуі (УДЗ). Бүйрек өз орнында көрінбесе, дәрігер оны жамбастан немесе қарсы жақтан іздейді. Зәр мен қан талдаулары арқылы инфекция және бүйрек қызметі тексеріледі.

Қосымша зерттеулер әр балаға қажет емес, баланың жағдайына қарай таңдалады:

• рефлюксті тексеру үшін микционды цистоуретрография (МЦУГ),
• әр бүйректің жалпы қызметтегі үлесін және тінінің жағдайын көру үшін DMSA сцинтиграфиясы,
• кеңею болса, зәр ағынын тексеру үшін MAG3.

Емдеу және бақылау

Эктопиялық бүйрек шағым тудырмаса және бүйрекке зиян келтірмесе, емдеудің қажеті жоқ. Бүйректі өз орнына ауыстыру үшін ота жасалмайды. Балалардың көбінде бүйректердің жалпы қызметі қалыпты күйде қалады.

Ем туындаған қиындыққа бағытталады: инфекция, тас және рефлюкс жеке емделеді, ал зәр ағынының бітелуі хирургиялық жолмен жойылады. Балаларда мұндай ота сирек қажет болады.

Жамбаста орналасқан немесе екінші бүйрекпен бітіскен бүйрек соққыдан оңай зақымдануы мүмкін. Балаңыз контактілі спорт түрлерімен айналысқысы келсе, бұл туралы алдын ала дәрігермен ақылдасыңыз.

Дәрігерге қашан қаралу керек?

Эктопиялық бүйрегі бар балада дене қызуы көтерілсе, іші немесе белі ауырса, зәрінде қан болса, жоспарлы тексеруді күтпей, дәрігерге қаралыңыз.